tatnet tatarça internet tatnet tulısınça tatar internetı tatarstan respublikası däwlät tellärendä tatar häm yäki urıs telläre yazılğan wä tatarstan häm yäki tatar xalqı turında xäbär itä torğan internet çeltärendäge mäğlümati resurslarnıñ barlığı bergä ul bula annarı yılda internet çeltärendäge tatarstan serverı oyıştırılğan bulğan yılda samar tatarları saytı www ssu samara ru povolzje tatari htm yılda alxan aqidel köy moñ saytı azatlıq radiosınıñ saytı tatarstan respublikası räsmi serverı yılda bötendönya tatar kongressı cırçı zölfiä qamal h b saytları yılnıñ urtası tatnet üseşendä borılış çorına äwerelä ul şuşı waqıttan başlap räsäydäge internet çeltären qullanuçılar şul arada milläte buyınça tatar bulğannarı da küp sanı bik tä arta başlıy berençe tatar internet kibete yıl tatar dulqın internet radiosı yıl intertat elektron gäzite yıl bötendönya tatarlar ru tatar portalı yıl häm başqa tatarlıqqa qağılışlı qızıqlı päräwez proektlar dönya kürä şunnan soñ yıllarında tatmedia ağentlığın qanatı astında tağın ii iii häm iv tatnet forumnarı ütkän ide şuşı proğrammada tatnet üsterüenä ayırım öleş bülengän şul isäptä mäğlümati texnoloğiälärdä tatar telen qullanu öçen sanaq standartların kertü häm kämilläşterü tatar tele öçen draywer wä şriftların eşläp çığaruın däwam itü xalıqara internet çeltärendä tatar telendäge härkem citärlek mäğlümati resursların üsterü häm daimi räweştä bulışu fonoloğiä morfoloğiä häm sintaqsis modellären üz eçenä alğan tatar teleneñ sanaq modelen tieşle mäğlümati resursların da alarnı eşkärtü proğramnarın eşläwen däwam itü tatar söylämen buldıru wä sizep alu sistemnarın eşläwen däwat itü häm başqalar şulay uq microsoftrus şirkäte tatar telenä microsoft xp operatsion sistemın illäştergän ir häm xatınnıñ bergä yäşäwe möhim íctímağí institüt bulıp tora äxläqsezlektän qotılu öçen ğäliäsen tota alğan här yäş keşe öylänergä tieş íslam küzlegennän qarağanda níqaxlaşmaw äşäkelek ul ğına da tügel ike keşeneñ mäxäbbäten arttıru öçen ir belän xatın bulıp yäşäwdän dä yaxşırağı yuq mätdi xäle naçar buluı arqasında öylänä almí qalğan keşelärgä isä censi omtılışlarnı basar öçen waqıt waqıt uraza totarğa kiñäş itelä ägär möselman mätdi yaqtan tä min itelep tä öylänergä telämäsä häm moña moxtaclıq kürmäsä anıñ öylänmäwe ğäyep sanalmí xatın qız blgele ber ir atqa kiäwgä çığu çıqmaw xoquğınnan faydalanırğa tieş şunıñ östenä ul aldan kürüçänlek häm ziräklek kürsätergä burıçlı bulaçaq irneñ yaxşı sífatları anıñ bay buluı cämgiättä abruy qazanuı häm yaxşı eşe genä dä tügellegen onıtmasqa kiräk h h h h h h h h h h h h h h h h ə ə əə ə əə ə ə əə ə ə ə əə əə əəə əə ə ə əə ə ə idel ural berlege idel ural ştatı yıllarda könçığış awrupada xäzerge öç törki tatar tatarstan başqortstan çuaşstan häm öç fin uğır mari il mordoviä häm udmurtiä cömhüriätlären berläştergän millät mäclesendä täqdim itelä bulaçaq däwlät çikläre ğälimcan şäräf citäklägän kämisiä tarafınnan eşlänä territoriäsenä qazan häm öfä gubernaları wätke irınbur pirem samar häm sember gubernalarınıñ törki tatarlar küpläp yäşägän töbäkläre kerergä tieş bula yaña milli cömhüriätne oyıştıru eşlären başqaru öçen idel ural ştatın ğämälgä kertü häy äte tözelä milli xäzinä oyıştırıla anda million sum çaması aqça cıyıla millät mäclese sadri maqsudinı idel uralnıñ berençe prezidentı itep saylap quya millät mäclese wäkilläre sovet xäkimiäte belän söyläşü alıpbaruınnan baş tartıp milli idäräseneñ cirle büleklärne yasawın däwam itälär alar salımnarnı cıyalar ştatnıñ ğämälgä kerüen räsmi iğlan itü bötenrusiä möselman ğäskäriläreneñ ikençe qorıltayınıñ yılnıñ nçe martına bilgelängän utırışına yöklängän bula säwit xakimiäte qarşı bulu säbäple proyekt ğämälgä aşmıy qala xäzerge waqıtta qayber tatarstan başqortstan çuaşstan h b idel buyı bolğarı milli köçläre idel ural bayrağın qullanalar nuriev rudolf xämit möxämmät ulı mart ğinwar tatar balet biüçese vätçeslav nijinski mixail barışnikovlar belän berrättän nçe ğasırnıñ iñ mäşhür ir biüçeläre arasında atala rudolf nuriev örket şähäre yanında poyızdta tua bu waqıtta anıñ änise färidä seberdän vladivostokqa taba ätise qızıl komissar xämit urnaşqan şähärgä säyäxät itä balaçağın rudolf öfe yanındağı ber awılda tatar ğailäsendä ütkärä bala çaqta uq anı başqort xalıq biülären başqarırğa öndilär häm şul waqıtta anıñ säläte açıla ikençe bötendönya suğışı tämamlangaç tormış awırlıqları arqasında ul yılda ğına yuğarı balet mäktäbenä kerü mömkinçelegen ala bu waqıtta anı leningradtağı kirov baletı qarşısında eşlägän vaganov xoreografiä institutına uqırğa cibärälär biü hönären soñ üzläşterüenä qarmastan anı vaganov mäktäbeneñ berniçä distä yıl eçendä iñ sälätle uquçısı bularaq tanıylar ul berqayçan da kardebaletta biemiçä baştan uq kirov teatrı solistına äwerelä ike yıldan soñ nuriev sovetlar berlege eçendä iñ tanılğan balet biüçesenä äwerelä tizdän aña çit ilgä çığu mömkinçelege tatıy ul vena xalıqara yäşlär festivälenä bara şunnan soñ anı tärtip bozularğa işaräläp çit ilgä çığunı tıyalar şulay itep yılnıñ iyünendä parij aeroportında rudolf nuriev üzeneñ watandaşlığınnan waz kiçä ber atna eçendä markis de kuevas yuğarı balet kompaniäse grand ballet du marquis de cuevas belän kontrakt tözi häm yoqığa talğan güzäl späşçaya krasavitsa baletında çığış yasıy ul tiz arada könbatışta mäşhürgä äwerelä häm tormış awırlıqları mähäbät qiäfäte häm çiksez xarizması anı xalıqara yoldız itügä yärdäm çit ildä yäşäw nuriev aldında çiksez azatlıqqa da yul aça daniägä bulğan tur waqıtında ul erik brün belän tanışa erik rudolfnıñ iñ yaqın dustına yaqlawçısına häm söyärkäsenä äwerelä erik brun ozaq yıllar iswäc patşa baletınıñ citäkçese häm kanadanıñ milli baletı art direktorı bularaq eşli rudolf nurievnı sovet xökümätenä änisen kürü teläge belän rusiägä qaytunı sorap yazğan küp sanlı ğärizalarına qarmastan ilgä kertmilär yılda ğına mixail gorbaçovnıñ şäxsi röxsäte belän ul änisen kürü bäxetenä ireşä nurievneñ berençe tapqır angliadä çığışı patşa biü akademiasendä margo fonteyn margot fonteyn tarafınan oyıştırıla ul waqıtta rudolf facigäle poema poeme tragique äsärendä solist sıyfatında bii şul uq waqıtta qara aqqoş baletındağı pa dö dö zalnı ayagürä bastıra häm ozaq alqışlarğa kümä margo fonteyn belän xezmättäşlek soñınnan da ozaq yıllar däwam itä alarnıñ berençe urtaq çığışı covent gardendağı opera patşa sarayında giselle spektaklendä yılnıñ nçe febrälendä ütä bu balettan soñğı alqışlar häm ovasia balet waqıtınnan da ozağraq däwam itä nuriev belän fonteyn qara aqqoş cizel kebek baletlarnı töbennän yañartalar holliwudta quyılğan romeo häm culyetta äsäre zur uñış qazana ozaq yıllar däwamında rudolf nuriev üzeneñ aids virusın tanımıy läkin axır çiktä sälamätlege nıq qaqşıy rudolf nuriev soñğı tapqır keşe aldına pale ğärner teatrında palais garnier parij bayaderqa spektakle waqıtında çığa bu waqıtta anı köçle alqışlar belän qarşı alalar fransanıñ mädäniät ministrı jack lañ aña ilneñ iñ yuğarı büläge matur ädäbiät häm sänğät qawalerı chevalier de l ordre des arts et lettres ordenın tapşıra rudolf nuriev berniçä aydan soñ yäşendä parij fransada wafat bula anıñ qäbere parij tirälegendä sañ cönewev dö bua sainte genevive des bois ziratında urnaşqan qäber mäşhür biüçeneñ portretı häm törki stildäge yapma belän bizälgän yunıs mirğäziän mirğäziän zakır ulı yunısov dönyanıñ törle qıytğalarında okeannarında diñgezlärendä bulğan yözlägän danlı qalalarnı üz küze belän kürgän ädip mirğäziän yunıs tatar uquçısın bötenläy yaña dönyağa alıp kerde anıñ äsärlären uqığan keşe üzen bütän dönya keşese dıp xis itä kebek bu äsärlärdän tuğan telne tuğan ilne cirne sağınu yaratu xise börkelep tora m yunıs yılda tatarstannıñ bawlı yağında tua yılda armiägä alına häm xärbi aviatiä mäktäbendä uqıy annarı eskadriliada xezmät itä yılda xärbi xezmättän azat itelä häm mäskäw universitätenä uqırğa kerä ul çittän torıp tel beleme bülegendä uqí şul uq yıllarda qara diñgez paraxodçılığında säwdä qorablarında kapitan yärdämçese bulıp eşli yıllarda mäskäwdäge diñgez transportı fänni tikşerenü institutında ğilmi xezmätkär nauka i religiya jurnalında bülek mödire bulıp eşli läkin diñgez anı üzenä haman çaqırıp tora yılda yañadan säwdä qorablarında yözä başlí dönya kürü yaña tä sirlär tormış üze anı ädäbi dönyağa alıp kerä ul ber ber artlı povestlär yaza tozlı cil teläp alğan dawıl tañda bospor aşa äsärläreneñ isemnäre ük mawıqtırğıç timer fil zanzibar zäñgär bolıtlar artında yazuçınıñ tabu häm yuğaltu şämdällärdä genä utlar yana yulda uylawlar kebek äsärläre oçuçı diñgezçe xezmäte turında mirğäziän yunıs sınlı sänğät belän dä mawığa anıñ sınnarı bezneñ yıraq babalarıbız irdäwkä diñgezçe cirsüe h b tamaşaçını uylandıra yıraq taríxıbıznı iskä töşerä ğömär yılnıñ ğínwarında xäzerge tatarstannıñ arça yaqlarında tua awıl mädräsäsendä belem alıp ul uqutuçı bulıp eşli annan soñ grajdannar suğışına kitä şuğıştan soñ xalıq qazísı bula ädip ícat itkän äsärlär siwaş namus cidegän çişmä romannarı tuğan yağım yäşel bişek autobiografílı äsär tuqsan tuğız mäzäk meñ dä ber mäzäk cíıntıqları küpsanlı xikäyälär publiçistik mäqälälär ğömär bäşir ovnıñ namus romanı küp tellärgä tärcemä itelgän şuşı äsärgä nigezlänep tanılğan tatar kompozitorı näcip cihan ov namus operasın ícat itkän anıñ librettosın äxmät isxaq yazğan yazuçınıñ ícadí eşçänlege yuğarı bäyälänä häm aña xökümät tarafınnan ordén kükräk bilgeläre tapşırıla ğömär bäşir ov tatarstannıñ xalıq yazuçısı n tə net tcp ip arpanet arpanet darpa arpanet nsfnet arpanet nsfnet nsfnet galactic network arpanet arpanet arpanet honeywell dp log lo log login ftp wc qazan däwlät universitetı v i ulyanov lenin isemendä räsäydäge berençe uqu uqıtu häm fän üzäkläreneñ berse yılda nigez salına yılğa qädär imperator yıldan lenin isemendä universitet fakultetları cirlegendä qazanda berniçä yuğarı uqu yortı aviatsiä meditsina ximiä texnologiä finans iqtisad h b institutları açıla universitetta kürenekle ğälimnär xezmät itä matematiklar n i lobaçevski evklid bulmağan geometriägä nigez saluçı a p kotelnikov a f popov v g imşenetski n g çebotarv qazan algebra fänni mäktäbenä nigez saluçı fiziklar y k zavoyski elektron paramagnit rezonansın açuçı s altschuller astronom i a littrow i m simonov qazan astronomiä fänni mäktäbenä nigez saluçı m a kovalski d i dubgo ximiklar k k klaus n n zinin a m butlerov qazan ximiä fänni mäktäbenä nigez saluçı m y kittarı v v markovnikov a m zaytsev a y häm b a arbuzovlar ğ x qamay biologlar häm mediklär karl fuchs y f aristov y v adamk v m bexterev n a mislavski a f samoylov s s zimnitski a v vişnevski küp törle qazan meditsina mäktäpläre wäkilläre geobotaniklar s i korjinski a y gordgin geologlar n a golovkinski a a ştükenberg p i krotov m e noinski iqtisadçılar p s kondırev i k babst tarixçılar s v yeşevski a b şçapov n a firsov juristlar d i meyer g f şerşeneviç n p zagoskin filolog v i grigoroviç qazanda slavn xalıqları tormışın tarixın ädäbiäten telen öyränü fänenä nigez saluçı telçelär i a baudaun de courtnay qazan linguistik mäktäben oyıştıruçı v a bogoroditski şärqiätçelär i n berezin v p vasilyev o m kowalewski a k qäzimbäk n f katanov p y petrov a v popov x d fren xälfinnär n i ibrahimov universitetta urıs ädäbiäten söyüçelärneñ qazan cämğiäte qazan iqtisadçılar cämğiäte qazan tabiblar cämğiäte tabiğiätçelär häm psixiatrlar cämğiäte h b oyıştırıla qazan universitetında fakultet tufraq biologiä xisaplaw matematikası häm kibernetika geografiä geologiä jurnalistika sotsiologiä häm psixologiä tarix mexanika matematika tatar filologiäse häm tarixı fizika filologiä ximiä ekologiä iqtisad yuridik xalıqara mönäsäbätlär häm säyäsät fäne barlığı meñgä yaqın student fänni tikşerenü institutları n g çebotarv isemendäge matematika häm mexanika a m butlerov isemendäge ximiä şäreq institutı v p engelgardt isemendäge astronomiä observatoriäse botanik baqçası h b ğilmi oyışmalar cämğiätlär näşriät n i lobaçevski isemendäge fänni kitapxanä muzey unics mädäni sport komplekse yäşel üzän çallı şähärlärendä filialları qazan universitetı arxitektura kompleksına universitet şähärçege n i lobaçevski m l dillon ignatyev v i ulyanov v y tsigal v v kalinin häm prafisır nujin häykäl büstläre quyılğan skverlar iske universitet klinikası binası azaqqa klassitsizm stilendä miğmarlar m p korinfski i p bessonov ximiä fakultäte binası sovet neoklassitsizmı stile miğmar ä h bikçäntäyev fizika fakultetı korpusı o a kaşintseva b p bondarenko gumanitar fännär fakultetları häm fänni kitapxanä korpusları o a kaşintseva h b unics mädänmi sport kompleksı binası míğmar v p skaçkov h b kerä möxämmät mähdiev tatar xalqınıñ iñ yaratqan yazuçılarınıñ berse möxämmät mähdiev yılnıñ dekäberendä arça yaqlarında tua arçada mäğärif buyınça hönäri mäktäben tämamlağaç dingezdä xärbi xezmät itä annan soñ un yılğa yaqın tarix uqutuçısı bulıp eşli qazan däwlät mäğärif institutında uqıy qazan däwlät universitetında aspiranturnı tämamlıy şunnan soñ ozaq yıllar universitetta tatar ädäbiätennän leksiälar uqıy tatar ädipläre turında fänni xezmätlär yaza tatar ädäbiätendä ul bez qırıq berençe yıl balaları frontoviklar qaz qanatları romannarı keşe kitä cırı qala tornalar töşkän cirdä isänme käşfi abıy bäxilläşü äsärläre belän tanıldı anıñ här äsäre tormış turında zur açış ul xalıq tormışın könküreşen yaxçı belä anı sänğätçe tögel açıq küreneşlär detällär aşa taswirlıy uqıtuçı ğälim tatarstannıñ xalıq yazuçısı möxämmät mähdiev zur sälät iäse qızıqlı şäxes bularaq küpsanlı uquçılarnıñ yörägendä tirän ez qaldırdı tuğan awılda göberçäktä ädipneñ muzeyı açıldı latviä yäki letoniä räsmi iseme latviä cömhüriäte latışça latvijas republika tönyaq awrupada baltıyq diñgeze buyında urnaşqan däwlät kürşeläre tönyaqta estoniä könçığışta räsäy könyaqta litva latışlar urıslar beloruslar ukrainnar yähüdlär tatarlar h b räsmi dine yuq latışlar lüteran häm katolik xristianlığı keçe öleşe dievturi xristianlıq qädär dine ruslar pravoslavie başqalar katolik xristianlığı islam yähüd dine estoniä cirendä borınğı zamannardan baltıyq latgallar h b häm fin ugır livlär qäbilläre yäşilär alar xäzerge latışlarnıñ babaları latgallar kiev rustän kilgän missionärlärdän pravoslavie qabul itälär latvia livoniä ordenı şvetsiä pülşä sostavına kerä reformatsiä waqıtında lätilärneñ öleşe lüteran dine qabul itälär oktäber inqıylabınnän soñ yılnıñ noyäber latviä üz bäysezlegen iğlan itä böyek watan suğışınnan soñ latviädä suğış tämamlana urman abıylar suğışı latviä konstitutsion demokratiä dip sanıla prezidentne parlament saeima saylıy saeimada pulat urın prezidentnı häm deputatlarnı yılğa saylıylar latviäneñ zur öleşe rus telle grajdannar tügel latviägä rajon rayon kerä balik diñgeze buyında urnaşqan latviädä yaqınça kül häm içkä bar zur yılğası daugava iñ zur tawı gaizikalns iñ zur şähärläre rga daugavpils liepja jelgava jrmala soñğı iqtisadi krizise yılda bula sssrdan çığuınnan soñ rus telle keşelär latviädän kitälär xalıq sanı citärä latviä bik mädäniätle il yılda latviädä eurovision cır konkursı buldı fici fici utrawları cömhüriäte ingliz republic of the fiji islands fici matanit ko viti tın okeanında fici arxipelagında urnaşqan kürşeläre tönyaqta tuvalu könçığışta tonga könbatışta vanuatu ficiğa berençe keşelär borınğı ğasırlarda könyaq könçığış aziädän kilgän alar xäzerge ficilelären babaları fici berleşkän millätlär oyışmasınıñ tınıçlıq saqlaw xärbi missiälärendä kiñ qatnaşa ficidä utıraw alarnıñ keşelär yäşämilär iñ zur utraw viti levu utrawı häm vanua levu utırawı viti levu da däwlätneñ başqalası suva şähäre urnaşqan utrawlarınıñ iñ biek noqta m taw uırawlarda tropik urmannarı üsälär möhim şähärläre nadi savusavu lautoka ficilelär melaneziä xalqı hind ficilelär ğasırda hindstannan kilgän eşçelär rotumannar políneziä xalqı awrupalılar qıtaylılar h b ficidä räsmi tele ingliz english bau fici bau fician hindustani här ficiledä xäkimiät belän üz telendä aralaşırğa xoquq bar ficiidä ingliz tele kolonial zamannardan kiñ taralğan bu tel xalıqara aralaşu biznes mäğrifät tele fici tele austroneziä tel ğäiläse fici telenä polineziä telläre tä sir itkän tabiği ficilelärdä taralğan bau dialektı patşa ğäiläseneñ tele bulğaç räsmi häm ädäbi sanıla hindustani tele hindi häm urdu telläre öçen ğomumi isem hind ficilelärdä taralğan hindi telendä hindular ä urdu telendä möselmännär söyläşälär xäzerge hindstan tellärennän ayırma bar ficilelärdä ädäbisez bau tügel söyläşülär kiñ taralğan hind ficilelärneñ keçe öleşe tamil bihari bengali h b tellärdä söyläşälär rotuma utrawında rotuman tele polineziä tele qullanıla räsmi dine yuq ficilelär metodist katolik assemblies of god häm kön adventistları xristianlığı hind ficilelär hinduizm islam xristianlıq sikh başqalar katolik xristianlığı islam yähüd dine ficida prezidentnı yılğa fici başlar şurası great council of chiefs saylıy ämma prezident xäkimiät başlığı tügel ul fici qorallı köçläreneñ generalissimusı ğına ilneñ başı premyer ministr dip sanala fici parlamentı ike pulatlı wäkillär yortında house of representatives tübän pulatı urın senatta senate yuğarı pulatı urın ficigä öleş division kerä ficidä minerallar ağaç häm balıq küp ämma iñ möhim milli kerem çığanağı şikär eksportı häm turizm här yıl turist kilä fici mädäniäte başqa tın okeandağı mädäniätläre kebek bik qızıqlı kareliä kareliä cömhüriäte karelça karjalan tazavaldu urısça suomiça karjalan tasavalta skandinaviädä aq diñgezdä urnaşqan kürşeläre tönyaqta murmansk ölkäse könçığışta arxangelsk ölkäse könyaqta leningrad ölkäse vologda ölkäse könbatışta finlandiä kareliä territoriäsenda keşe mezolit däverennän yäşi başlağan alar balıq totu awçılıq belän söğellängän bezneñ eranıñ meñyıllığı azağında karel muyıntığı wä ladoga küleneñ tönyaında karellar ladoga wä onega külläre aralığında vepslar tönyağraq cirlärdä saamnar yäşägän k ga mil nçe meñyıllıq başlarında slavnnar kilep igençelek toz çığaru häm balı totu belän şöğellänä başlağannar kareliä territoriäse ğasırdan ğasır başınaça borınğı rus däwläte soñraq novgorod cömhüriäte qulı astında bulğan oktäber inqıylabınnan soñ karellarnıñ xezmät kommunı oyıştırıla kareliäneñ cirendä urman üsä kareliädä yılğa häm kül alarnıñ iñ zur ladoga häm onega suomiçä ääninen külläre karellar urıslar başqa fin xalıqları vepslar laponlar finnar başqalar böten sssrdan kilgän törle millätle keşelär kareliädä yä räsmi tele bernçese urıs ikençese karel yäisä finça qa qädär karel tele räsmi tele bulğan dan fin tele karellarnıñ räsmi häm ädäbi tele dip sanılğan karellarnıñ üz tele räsmi bulmağan soñğı yıllarda kareliädä rus tele räsmi dip sanıla karel häm fin tele latin älifbasın qullanıla kareliädä veps saami tellär taralğan alar karel häm suomi tellärenä bik oxşaş räsmi dine yuq karellar pravoslavie xristianlıq qädär dini elementlari dä saqlanğan ruslar pravoslavie ateistlar da bik küp başqalar katolitsizm lüteran xristianlığı islam yähüd dine karel tele latin älifbasını qullanıla ämmä xäzerge duma qanunnarı bu älifba qarşı şuña kürä xäzergä karel telen yazuı räsmi tügel läkin xalıqta ul kiñ qullanıla kareliägä rayon rajon häm moxtar volost kerä kareliädä kiräkle mineral tabılalar kareliäneñ ağaç küläme million m räsäyneñ ruxıy üzägennän berse valaam monastıre kareliädä ladoga külen valaam utırawında urnaşqan layış rayonı urısça laişevskiy rayon trnıñ üzägendä urnaşqan yılnıñ febrälendä oyıştırıla yılnıñ febrälendä rayon tarqatıla bilämäse piträç rayonına birelä yılnıñ ğínwarında yañadan torğızıla layış rayonı cire tönyaqtan könyaqqa awış tigezlektän tora bieklege m könbatış häm könyaq çikläre kuybışev susaqlağıçı yarları buylap ütä mişä häm bırıs yılğaları ağa cirläre kübesençä aqsıl sorı sorı häm qarası sorı urman käsle kölsu tufraqlı territorísınıñ ında urmannar izvesttaş dolomit mergel torf yatmaları oçrí idel kama saqlawlığınıñ saral bülege layış rayonına kerä layış bistäsendä sänäğät citeşterüläre urman xucalığı bar yılda awıl xucalığı meñ ha cir bili ş i meñ ha sörü cire saban bodayı häm közge boday arış solı tarı borçaq igelä bäräñge yäşelçä üsterelä mögezle ere terlek asrala qoş qort ürçetelä rayon cirendä qazan aeroportı urnaşqan qazan orenburg aftamabil yulı uza finlandiä räsmi iseme finlandiä cömhüriäte finçä suomi şvedça finland skandinaviäda baltik diñgeze yarınnda urnaşqan kürşeläre tönyaqta norvegiä könçığışta räsäy kareliä könbatışta şvetsiä finlandiä cirendä arxeologik mäğlümätlär buyınça taş ğasırınnan keşelär fin uğır xalıqları yäşilär borınğı skandinav sagaları häm tarixçılar dänmark saxo grammaticus ğäräp äl idrisi buyınça berençe finlandiä patşaları suomilr bulalar könçığış finlandiä böyek novgorodqa yasaq birä oktäber inqıylabınnan soñ finlandiä üz bäysezlegen iğlan itä ildä watandaşlar suğışı başlana aqsöyäklär almaniä bulıştıruı belän kerästiännär häm eşçelär armiäsen tar mar itälär finlandiädä burjua xäkimne üz qullarına alalar ämma finlandiä cirendä tönyaq polyar bocrası artında küp alman soldatlar qalalar alar qarşında finlandiä armiäse laplandiä suğışında qatnaşa bu suğış waqıtında suomi häm alman häläq bulalar soñğı alman otryadı nıñ aprelennän qädär suğıştı böyek watan suğışınnan soñ sovet xäkimiäte häm yıllardan şartnamälär buyınça finlandiäneñ barents diñgeze buyı rayonnarın murmansk ölkäsenä birelä finlandiädä kül häm utıraw in zur utrawları aland utırawları iñ zur tawı laplanddağı haltitunturi tawı m urmannar cirendä üsälär finlandiäneñ mäydanı här yıl zurlata qkm yıl finlandiä finnar üz iseme suomilr häm finlandiä şvedları ber millätneñ fin milläte iñ zur xalıq finländiädä räsmi tel fin suomi tele häm şved tele rayonda teldä söyläşäwçe keşe rayon xalqınnan sanılsa bu tel räsmi tele bula şul säbäple ayırım rayonnarda rus tele räsmiläşeregä bula suomi telendä xalqı söyläşä şved telendä başqa telläre rus tele karel tele esti tele tatar tele tatarlar mişärlär finlandiädä keşe çaması tundrada yäşäwçe saami saami telendä söyläşälär räsmi dine yuq finnar finlandiä luteran xristianlıq çirkäwe fin pravoslavie xristianlıq çirkäwe başqalar protestant katolik xristianlığı islam yähüd dine qış suğışınnan soñ finlandiäneñ xalqı yortsız qalalar krizis waqıtında finnar şvetsiägä kitälär million keşe ämma annan soñ alarnıñ zur öleşe qayta finlandiä parlament respublikası prezidenttä xäkim yuq inde ildä urınlı berpulatlı parlament xäkim itä premyer ministerne tağın parlament sayla finlandiä partiäläre agrarilar sotsial demokratlar konservatorlar finlandiä konstitutsiäse patşa waqıtında böyek kenäzlek bulğanda qabul itkän finlandiä provintsial şuralar belän idärä itelgän provintsiägä bülenä üz çiratında provintsiälär kommunalarğa bülenälär alarnıñ sannarı berläşterü säyäsätenä kürä daimi qısqartıla yıl başına finlyandiädä kommuna buldı finlyandiäneñ iñ zur şähärläre helsinki keşe espoo keşe tampere keşe turku keşe oulu keşe aland utırawlarında autonomiä statusı finlandiädä irekle bazar iqtisad ile finlarda yäşäw standartı biek finlandiä sänäğäte aşaç qalay telekommunikatsiä elektronik h b high tech sänäğäte yeltsin boris nikolayeviç urısça fevral aprel däwlät eşleklese berençe räsäy prezidentı yıldan xucalıq häm partiya eşendä yıllarda sbkfnıñ swerdlaw ölkä komitetı särkätibe da sbkf ük särkätibe dä mäskäw şähär komitetıniñ särkätibe da ssrb tözeleş däwlät komitetı räiseneñ urınbasarı ssrb ministrı da ssrb yşnıñ tözeleş häm arxiterktura komitetı räise rsfsr yş räise da räsäy prezidentı da sbkf ük äğzası dä üknıñ säyäsi bürosına äğzalıqqa kandidat da ssrb yş deputatı dä ssrb xalıq deputatı yılda räsäy federatsiäse däwlät xakimiäte organnarı belän tatarstan respublikası däwlät xakimiäte organnarı arasında eşlär büläşü häm üzara wäqälätlär almaşu turında şartnamägä qul quya annan kiläse prezident vladimir putin ibn fadlan yäki äxmäd ibn äl ğabbas ibn räşid äl bağdadi ibne falan ğasır ğäräp mäşhür säyäxätçese häm yazuçı bağdad xälifäse l moqtädir sarayında xezmät itkän yıllarda bağdad xälifäse l moqtädir ilçelege särkätibe bolğarğa l moqtädir ilçelege säyäxätnamäsendä urta asía idel belän ural töbägendä yäşäwçe bolğar xäzär başqort törekmän rus viking komi häm başqa xalıqlarnıñ tormışı häm ğöref ğädätläre xaqında qimmätle mäğlümatlar tuplanğan r fäxretdin ibne fazlannıñ yazmaların yöz başında tatar telenä tärçemä itä yılda näşär itelä säyäxätnamäneñ tulıraq nösxäsen äxmätzäki wälidi yılda irandağı mäşhäd şähäre kitapxanäsendä taba äxmät ibne fazlan süräte the th warrior hollywood filmendä gäwdäländergän aktrı antonio banderas almış almas iltäbär yäki almış ämir almuş almas almış mälik almış patşa almış abdallah cäğfär ibn şilki yöz axırı yöz urtaları idel buyı bolğarı idaräçese iltäbäre möselmanlıqta alğan iseme cäğfär bine abdallah şilkineñ ulı yöz başında xäzär qağanlığına buysınğan urta idäldäge il bäklek xakime xäzär qağanlığına buysınudan qotılu teläge belän bolğar qäbilälären berläşterü öçen köräşä bağdad xälifäsenä ilçelä cibärä yılda l moqtädir xälifä ilçeläre bolğarğa kilä almış iltäbär idaräse waqıtında idel buyı bolğarı möstäqil däwlät bulıp oyışa almış bağdad xälifätenä ilçelär cibärep üz ilendä islam tärtiplären urnaştıruda yärdäm itü häm bolğarlarğa möselman dinen öyrätü öçen üzenä fäqeyh şäriğät xoquqların yaxşı belüçe keşe cibärüne ütengän bolğar bieneñ üteneçe qänäğätländerelgän ilçelek borınğı bolğarlar ilenä hicri belän yılnıñ möxärrämendä ayaq basa bu bezneñçä yıl isäbe belän yılnıñ mayına turı kilä bolğar patşası almış ibne fadlan anı däwlät başlığı bularaq mälik dip atıy ğäräpçä patşa digän süz ilçelekne ifrat zur tantana belän qabul itkän ğäräplär aña qimmät büläklär häm xälifäneñ yaqlawı bilgese itep däwlät bayrağı tapşırğannar berniçä könnän comğa könne tantanalı töstä ğibadät qılğannar xötbä yağni comğa namazı uqığannar ike aydan soñ böten bolğar xalqı qorıltayın cıyıp şul uq bağdad ilçeläre aldında almas islamnı qabul itüne räsmi töstä böten xalıq isemennän iğlan itkän şul räweşçä däwlät dine itep islamnı qabul itü bolğar häm alarğa qärdäş qäbilälärne berläşterüne tögällär çorı tönyaqta bolğarlarnıñ üzäkläşterelgän yaña däwläteneñ idel bolğarınıñ tämam oyışıp citü waqıtı bulıp sanala almış islam dine qabul itkännän soñ abdallah iseme alğan ämir abdallah cağfar ibn şilki berençe bolğar ämire bulğan iii bilär yäki bülär ul yözlärdä bolğar däwlätendä yäwşir yılğasında urnaşqan iñ olı şähär iseme çit il yazmalarında böyek şähär dip atala şähär nigezen bilärlär qäbiläse salğan dip farazlana säwdä eşe şäreq illäre häm awrupa illäre arasında barğan törle bodaylar käräz sağız bal qıybat kün bizäklär timer tomır äyberläre şähärdä küp baylıqlar tuplanuı säbäple anda iminlek çaraları da qaralğan ide eçke şähär nığıtmalar belän ike qat uralğan bulsa tışqı şähär tağın da öç qat uralğan ide şähär alğan alanı h tiräse tışqı nığıtmaları ilä alanı hğa citä ide bilär şul çaqtağı awrupanıñ iñ olı şähäre ide şähärneñ alğa kitkän çorı yözlärgä turı kilä qayber tarixçılar fikerençä yözlärendä bilär bolğar däwläteneñ başqalası ide şähär binaları taştan häm kerpeçtän salınğan ide qazış eşlärendä eçke qala üzägendä aq taştan salınğan mäçet tabılğan anıñ binaları q m tiräsendä alan ala mäçettän tış üzäktä ike qatlı saray mäyetxänä açılğan olı saraynı qazıp çığaru eşe bara idel yılğasında böyek idel yulı oyıştırıluına säbäple bilär şähäre bik olı säwdä üzäge dä ide şähärneñ çığış qapqası tiräsendä kärwan saray ide bilär şähäre bik yaxşı cihazlanğan ide anda su uzdırğıç ta pıçraq su uzdırğıç ta bar ide yortlarnı idän eçendä urnaşılğan köpçälär arqılı qaynar su yögertep cılıtqannar bügen bu texnologiä cılı idän dip atala yörtlar täräzäläre pıyalalı ide munçalar da bik olı ide tışqı küreneşe belän bügenge ğosmalı törkiädäge munçalarğa oxşaş bilär säwdä üzägedäy bilgele buluınnan tış ul äle olı hönärçelek üzäge dä ide bilärdä baqır bronz qoyğannar timer äyberläre kün äyberläre citeşterelgän söyäk eşkärtelgän bilärdä waq serle yozaqlar yasalğan şähärdä yuqa itep eşkärtelgän tirelär turında yıraq illärdä dä belgännär bilärdä törle bizäk äyberläre citeşterelgän bilärdä çülmäk yasaw eşe dä olı däräcägä kütärelgän soñğı qazışlar waqıtında pıyala yasaw annan törle sawıtlaw yasaluı tabılğan täräzä pıyalası yasalğan awrupada ul çorda töslängän pıyala siräk bizäkläw öçen genä qullanılğan yäşägän xalıq sanı belgesez moğollar cimerüdän soñ şähär xalqı yanında bulğan awıllarğa küçkännärder häm alar altın urda çorında da bar ide äle şähär xäräbäläre bügenge tatarstannıñ bilär awılı yänäşäsendä urnaşıla arça rayonı rus arskiy rayon arça daruğası yöz arça öyäze arça kantonı rayun nıñ awgustında oyıştırıla oyışqan waqıtında arça rayonına awıl şurası keşe tatarlar urıslar başqa xalıqlar yäşägän toraq punkıt kerä rayunnıñ çikläre häm mä müri büleneşe berniçä tapqır üzgärä ta mäydanı km² xalqı meñ keşe awıl şurası toraq punkıt bula neñ fiwrälendä arça rayunınıñ ber öleşe yaña oyıştırılğan çürile rayunına birelä nıñ mayında kire qaytarıla ta rayon km² cir bili tärkibendä bistä şurası awıl şurası toraq punkıt isäplänä tassr da mä müri berämleklärne ereländerü säbäple neñ fiwrälendä arça rayunına baltaç tuqay rayunnarı häm biektaw rayunınıñ ber öleşe quşıla rayunnıñ mäydanı km² xalqı meñ keşe awıl şurası toraq punkıt bula tassr da mä müri tiritariäl büleneş üzgärü säbäple neñ ğinwarınnan rayun tirrituriäse km² ğa qädär kimi xalqı meñ keşe awıl şurası toraq punkıt qala nıñ üktäbrennän arça rayunınnan ätnä rayunı ayırılıp çığa yılnıñ ğinwarında munitsipal rayon dip üzgärtelä trnıñ tönyağında urnaşqan mari respublikası belän çiktäş öske yöze qalqulıqlı tigezlek bieklege m yılğa üzännäre belän bülgälängän qazansu yılğası quşıldıqları atı biräzä iä kesmäs aşıt şuşma yılğaları ağa cirläre kübäsençä aqsıl sorı urman käsle kölsu häm köränsu sorı tufraqlı bilämä urında urmannar belän qaplanğan balçıq but taşı burtaş qom torf yatmaları bar arçada şänäğät şirkätläre eşli yaña kenär awılında ağaç eşkärtü häm yäşelçä kipterü zavodları rayonda urman xucalığı yılda awıl xucalığı meñ ga cir bili ş i meñ ha sörü cire saban bodayı arış arpa solı borçaq igelä bäräñge üsterelä mögezle ere terlek sarıq asrala arça rayonı cirennän qazan yekaterinburg timer yulı qazan perm olı ätnä arça arça yaña kenär automobil yulları uza bügen tatarstanda berniçä ere näşriyat bar küp kenä başqa xalıqlardağı kebek tatar millätendä dä kitap basu barlıqqa kilgänçe qulyazma kitaplar ğämäldä bulğan alarnı matur yazu ostaları xattatlar küçerep taratqan tatarda basma süz taríxı isä ptr i yılda iranğa yaw belän barğanda yazılğan manifestnıñ tatarça tärcemäse basıludan başlana ul ästerxan şähärendä patşanıñ yul basmaxanäsendä näşer itelä bu eş imperatornıñ kiñäşçese kenäz d k kantimer çığışı belän qırım tatarı häm tärcemäçese k m täfkilev tarafınnan başqarıla tatar kitapların bastıru eşendä qazanda b l dombrovski v v varaksin i v yermolayeva irımburda kärim xösäyen kitap şirkäte peterburda ilyas borağan skiy troiskida xezmät näşriyatı orskida şäreq estärletamaqta qäläm mäskäwdä qaramış näşriyatları h b basmaxanäläre zur tırışlıq kürsätälär dönyawí eçtälekle uqu uqıtu häm matur ädäbiyat kitapları arta fänni basmalar arasında berençe urınnı r fäxretdin m rämzi h atlasí ğ äxmär ev x fäyzilärneñ ğömümi wä milli taríxqa qarağan äsärläre alıp tora m bigi ev z kamalí z qadírí ğabdulla bubí r fäxretdin w b taríx häm íslam fälsäfäsenä qarağan xezmätläre basılıp çığa tatar kitaplarınıñ bizäleş häm basılış däräcäseneñ üsüwe íbrahím yüzi ev m idrisi ğ kamallarnıñ eşçänlegenä bäyle ğ kamal tatar basmaxanäläre öçen ğa yaqın yaña tör xäref yazılışın ğämälgä kertä tatar basmaların räsemnär belän bizäw yöz axırında başlana wä yöz başında kiñ tarala qazanda urıs telendä näşer itelgän berençe waqıtlı basma qazanskie izwestiä g tası soñraq qazanskiy westnik aylıq jurnalı basıla başlí berençe ğilmi basma uçyoníı zapiski qazansqoğo universiteta dän qazanskie ğubernskie wedomosti isemle räsmi gazet çığa yılda qazanda urıs telendä çıqqan waqıtlı basma terkälgän tatar telendä gazet häm jurnal çığaru eşe patşa xökümäte tarafınnan ozaq yıllar buyına totqarlanıp kilä bu yünäleştäge omtılışlar k nasírí g ilyäsi ş äxmärev z rämiev h b nıñ üteneçläre här oçraqta kire qağıla tatarça berençe köndälek matbuğat barlıqqa kilgänçe tatar xalqınıñ zíalı qatlawı ğäräp illärendä törkiädä qawqazda çıqqan waqıtlı matbuğatnı şärqı urıs xäyät aldırğan i ğaspralınıñ baqçasarayda yıldan birle çıqqan tärceman g tasın häm urıs matbuğatın uqığan tatar telendä berençe gazet nur isä yılnıñ sentäberennän peterburgta näşer itelä başlí annarı qazan möxbire fiker urälsk yoldız qazan ölfät s peterburg waqıt orenburg borhane täräkqí h b gazet häm jurnallar ber ber artlı mäydanğa kilä qazanda yıldan yılnıñ febrälenä qädär urıs telendä törle yıllarda gazet häm jurnal tatar telendä gazet häm jurnal basılğan qazannan tış ästerxan mäskäw minzälä orenburg s peterburg samara saratov sember taşkent troisk ufa h b şähärlärdä tatar telendä küp kenä waqıtlı matbuğat basmaları näşer itelgän tassr tözelgännän soñ matbuğatnıñ yaña strukturı formalaşa yıllar axırında küptirajlı gazetlar yıllarda şähär rayon şähär rayon gazetları barlıqqa kilä yıllar axırı yıllar başında ictimağí säyäsi tormışnı üzgärtep qoru barışında tr matbuğatı bigräk tä milli matbuğat san häm sífat yağınnan üseş ala yılnıñ başında republíkta waqıtlı basma çığa ş i gazet häm jurnal yılğa ber çığa torğan jurnal älmanax beleşmälek byülleten katalog ş i tatar telendä gazet häm jurnal urıs telendä gazet häm jurnal terkälä ber ük waqıtta tatar häm urıs tellärendä gazet jurnal çığa çuaş häm udmurtlar tuplanıp yäşägän urınnarda şul xalıqlar telendä gazetlar çığıp kilä gazet häm jurnallarnıñ däwlät orğannarı qalğannarı aclär keçe pr tielär ğilmi uçrejdenielär uqu yortları ayırım şäxeslär ictimağí oyışmalar häm xäräkätlär qatnaşında basıla trda watanım tatarstan republík tatarstan tatarstan yäşläre molodyoj tatarstana sabantuy suwar tatarskie kraya tatar ile h b republík gazetları qazan utları tatarstan miras nawçní tatarstan ğasırlar awazı exo weqov mäğärif idel söyembikä qäzän çayan jurnalları näşer itelä yılnıñ martında qazan qabul itü radíostansísın eşlätügä kereşkännän soñ tatarstanda radíotapşırular taríxı başlanıp kitä yıllarda täteş spas bögelmä minzälä çistay şähärlärendä radío qabul itü stansíları safqa kertelä yılda radíotelegraf oyışmalarınıñ qazan bazası buldırıla yılnıñ mayında qazanda räsäydä berençe tawışköçäytkeç quyıla tatarstanda tatar häm urıs tellärendä berençe radío tapşıruları yılnıñ nöyäberennän çuaş telendä yıldan alıp barıla yılnıñ augustınnan mäskäw s peterburg ural seber häm yıraq könçığış yünäleşlärendä häm m radíodulqınnarda tapşırular başlap cibärelä tatarstanda telewidenie tapşıruları yılda başlana republíkta telewidenie tapşıruların tatarstan däwlät telerädiotapşırular kompanísı alıp bara yılda qazanda häm trnıñ başqa şähärlärendä kompaní eşli şunıñ telewidenie radío häm telerädio kompaníları kompaní trnıñ telerädiotapşıruçılar assosíasísına berläşkän qazanda teleüzäk bar töp cirle teleqänällar efir varíant sts qäzän tr terr yäsendä ğomumräsäy qanallarınnan ort räsäy ntv häm kultur qanalları qabul itelä yıldan tnv republík kompanísı tapşırular alıp bara viii iii i iv vi viii ix x vii viii x xi xii xv xvi xvii xix     respublika florasında semyälıqqa qarağan üsemlek töre isäplänä häm urman bolın dala saz basu çüp ülännäre berlegen täşkil itä ixtiofawnada balıqnıñ töre qorban balığı sudaq çurtan cäyen sazan çabaq ğustera kälçäk kük çabaq sines berş h b mäğlüm şulardan iñ zatlısı çögä balığı cir su xaywannarınıñ töre ğädi häm sırlaç tritonnar sorı göberle baqa sası baqa qızıl qorsaqlı su ügeze baqalar h b söyrälüçelärneñ töre baqır kältä tereläy tudıruçı kältä citez kältä ğädi tuzbaş sorı tuzbaş ğädi qara yılan dala qara yılanı saz taşbaqası yäşi ornitofawna tör qoştan ğıybarät şularnıñ çıpçıqsımannar şöldisımannar otryadına qarıy respublika territoriäsennän tör sarı başlı kärlä turğay bürekle pesnäk qara pesnäk qıçıtqan çıpçığı qarçığasıman yabalaq çırşı çuqırı qorıxtan swiäz ürdäk ğarşnep çullıq sañğıraw küke yöntäs ayaqlı yabalaq qara tuqran öç barmaqlı tuqran arealınıñ könyaq çige tör baloban dala torımtayı saz kötüçese keçkenä çomğa yort yabalağı arealınıñ tönyaq çige tör urman turğayı yäşel küke arealınıñ könçığış çige uza imezüçelär törkemeneñ otryadına böcäk aşawçılar qulqanatlılar yırtqıçlar quştoyaqlılar kimerüçelär quyansımannar qarağan töre kerä şulardan tör natterer tön yarqanatı zur kiçke yarqanat kärlä yarqanat qarsaq dala közäne cirän yomran dala tıçqanı zur quşayaq sorı ärlän ewersman ärläne dala çuarı suqır ärlän arealınıñ tönyaq çige tör körän ayu seläwsen qomağay tönyaq künqanatı oçqalaq tien borındıq baqça yoqlaçı qızğılt qır tıçqanı urman tıçqanı arealınıñ könyaq çige tör cofar keçe köränteş timgelle yomran zur yoqlaç urman yoqlaçı häm çikläwek yoqlaçı qara küse arealınıñ könçığış çige uza keşeneñ xucalıq häm bütän törle eşçänlege flora häm fawnağa eş qına zıyan kiterä mondıy xäldän qotılu öçen maxsus çaralar kürelä şul maqsatnı küzdä totıp ayırım territoriälärdä häm sulıqlarda saqlana torğan mäydannar saqlawlıq tabiğät istälege ş i sulıq istälege idel kama saqlawlığı tübän kama milli parkı iske qazan tarix mädäniät häm tabiğät muzey saqlawlığı bilär tarix arxeologiä häm tabiğät muzey saqlawlığı bolğar tarix arxitektura saqlawlığı ozın alan tarix mädäniät häm tabiğät parkı h b buldırıla saqlawlıqlarnıñ ğomumi mäydanı meñ ğa tr territoriäseneñ tatarstan iqtisadi häm fänni texnik potensialı zur bulğan industrial agrar resp qa neft ximí neft ximísı elektr energetígı maşínalar tözü ciñel häm azıq tölek sänäğäte zamança a x alğa kitkän tr iqtisadi rayonğa bülenä idel aldı qazan kama aldı tönyaq könçığış kama buyı könbatış kama aryağı könyaq könçığış kama aryağı k iqtisadi rayon tr iqtisadında meñ ş i sänäğättä meñ awıl xucalığında meñ tözeleştä meñ transport häm elemtä tarmaqlarında meñ keşe eşli tatarstan terr yäsendä berençe sänäğät eşxanäläre kün eşkärtü baqır eretü manufakturları yözdä barlıqqa kilä yözlärdä qazan admiralteystwosına qazanda postaw tuqıma citeşterü sabın qaynatu şäm qoyu pr tielärenä bondyug awılında ximí z dına nigez salına k ximí sänäğäte h b yözneñ nçe yartısındağı iñ ere pr tielär şäm stearin sabın qaynatu gölsirin citeşterü häm ximí zawodı alafuzovlarnıñ zawod fabríklar häm säwdä sänäğät şirkäte qazan darı zawodı yöz axırında qazan ğubernasında sänäğät pr tiese bulıp alarda meñ keşe eşlägän sänäğät tarmağında citeşterelgän produksínıñ küp öleşe ciñel häm azıq tölek sänäğätenä turı kilä k ciñel sänäğät bank häm kredit uçrejdenieläre oyıştırıla räsäy banklarınıñ bülekläre açıla däwlät banqı dworyannar cir banqı krästiännär cir banqı räsäy aziä banqı azov don banqı petroğrad xalıqara kommersí banqı idel kama banqı h b idel b n kamada paroxodlarnıñ daimi räweştä yöri başlawı säwdä itüne canlandırıp cibärä k qawqaz wä merquriy samolyot qazan ğubernasınnan aşlıq ağaç ximí tarmağında citeşterelgän äyberlär tuqıma häm kün eşlänmälär küpläp çitkä ozatıla oqt rev sísennän soñ xosusí pr tielär däwlät milkenä äwerelä trestlarğa berläşterelä metallotrest tekstiltrest pişçetrest silikattrest elektrotrest kojtrest h b sänäğät b n citäkçelek itü eşe tassr xalıq xucalığı sowetına tapşırıla xalıq xucalığın industrílaştıru yıllarında elekkege pr tielär üzgärtep qorıla dän artığraq yaña maşína häm priborlar tözü ximí häm ciñel sänäğät ağaç eşkärtü pr tieläre h b tarmaqlar tözeleşneñ industriäl bazası buldırıla resp qa maşínalar häm ximí äyberläre citeşterüneñ ere üzägenä äwerelä böyek watan suğışı yıllarında sssrnıñ könbatış ölkälärennän resp qağa tän artığraq sänäğät pr tiese mäskäwdän s p ğorbunov isem avíasí z dı nçı z d nçe säğät z dı woronejdan nçı avíasí motorları tözü z dı leningradtan qälinin isem maşínalar tözü z dı kievtän teş däwalaw priborları f qası h b evakuasílana şular cirlegendä küp kenä ere yaña pr tielär oyıştırıla qazan tögäl maşínalar tözü zawodı qazan medisín instrumentları zawodı elektropribor zawodı çistay wostoq säğät zawodı suğıştan soñğı yıllarda neft çığaru bik tiz üsep kitä yılda anıñ yıllıq çığaru küläme mln t dan arta yıllarda resp qada barlığı mlrd t çaması neft alına yıl urtalarınnan yılğa urtaça mln t neft çığarıla yıllardan sänäğätneñ tarmaq häm terr yä strukturında citdi üzgäreşlär küzätelä maşínalar tözü häm metall eşkärtü priborlar tözü elektr energetígı neft ximísı äydäp baruçı tarmaqlarğa äwerelä maşína tözü qomplekslarınnan iñ ereläre kama automobil zawodı qazan avíasí citeşterü berläşmäse qazan motorlar tözü berläşmäse qazan wertolyot zawodı qazan qompressor maşínaları tözü zawodı yäşel üzän sudnolar tözü zawodı elektr energetígınıñ nigezen zäy gresı mvt tübän kama gesı mwt qazan çallı tübän kama cılılıq el stansíları teslar täşkil itä tr el stansílarınıñ ğomumí quäte mvt ximí häm neft ximísı sänäğäte iqtisadnıñ yuğarı üseşkä ireşkän industriäl tarmağı ul resp qa sänäğäte citeştergän produksínıñ çamasın birä bu tarmaq citeştergän produksínıñ töp öleşen yasalma qawçuq automobil şinnarı plastmassa b n yasalma sumala täşkil itä ximí sänäğäteneñ iñ ere citeşterü qompleksları orğänik sintez tübänqamaneftexim tübänqamaşín s m kirov isem yasalma qawçuq zawodı l yä qarpov isem ximí zawodı tasma berläşmäse yaña mendeleyev ximí zawodı acläre yıllarda citeşterüdä xärbi sänäğät qompleksı pr tieläre şaqtí zur urın alıp tora alar zamança cihazlar yuğarı qualifikasílı injener texnik qadrlar b n täemin itelgän bula yıllardan tözeleştä industriäl ısullar qullanuğa küçü näticäsendä sänäği tözeleş materialları citeşterü bik nıq tizlätelä jar callyda kamaz juklikler ichletmesi oornachkan trnıñ barlıq ere şähärlärendä timer beton bloqlar citeşterü z dları tözelä yıllarda kirpeç suğu tapqır cíılma timer beton konstruksílar häm detällär citeşterü märtäbä diärlek arta ämma iqtisadi reforma yıllarında citeşterüneñ ğomumí küläme kisken kimi häm yılda ul bulsa yılda ni barı täşkil itä yıllardan başlap taqta burıs materialları citeşterü eşkä yaraqlı ağaç citeşterü tapqır kimi yılda urman xucalığında ğına yıl b n çağıştırğanda ayırım törlär buyınça citeşterü küläme tan qa arta urman ağaç eşkärtü sellyüloza qäğäz sänäğätendä ağaçnı eşkärtü texnologísı qämilläşä bara yılda trda meñ m taqta burıs materialları meñ m fanera meñ t qarton citeşterelä meñ m eşkä yaraqlı ağaç äzerlänä yıllarda resp qa ixtíacların qänäğätländerä alırlıq azıq tölek sänäğäteneñ industriäl bazası buldırıla k şikär citeşterü sänäğäte it eşkärtü sänäğäte söt häm sır may citeşterü sänäğäte ikmäk peşerü häm maqaron sänäğäte azıq tölek pr tielärendä yılda meñ t şikär qomı meñ t it meñ t söt äyberläre ayırtılmağan söt isäbenä küçerep isäplägändä meñ t konditer äyberläre meñ t on häm meñ dal eçemlek şärab citeşterelä yıllardan sos xucalıq itü sistemasında tarqalu häm bazar iqtisadına küçü protsessı başlana bu isä citeşterüneñ kimüenä kiterä mondí xäl bigräk tä xärbi sänäğät qompleksı pr tielärenä qağıla alarda produksí citeşterü qa ş i xärbi zaqazlar citeşterü qa kimi yıllarda sänäğätneñ barlıq tarmaqlarında yıl b n çağıştırğanda citeşterü küläme qa kimi ş i ul kimü yağulıq sänäğätendä ciñel sänäğät tarmağında urman ağaç eşkärtü sellyüloza qäğäz sänäğäte tarmaqlarında täşkil itä ximí neft ximísı yağulıq sänäğätendä elektr energetígında artqa çigenü yılda tuqtatıla produksí ş i polietilen yasalma qawçuq häm sumala qompressor caylanmaları citeşterü häm neft çığaru arta resp qadağı pr tielär häm oyışmalar dän artıq çit il b n tışqı iqtisadi bağlanış urnaştıra soñğı yıllarda tr çit illärgä towar çığarğanda nigezdä yıraq çit illärne küzdä totıp eş itä towar äyläneşeneñ ğomumí üseş küläme yıldağı tan yılda qa qädär artqan bulsa şul çorda bdb illärenä çığarılğan towar küläme tan qa qädär kimi yılda yıl b n çağıştırğanda trnıñ tışqı säwdä äyläneşe märtäbä arta häm anıñ küläme mln dollarğa citä şunıñ mln dolları bdbğa kermägän illärgä turı kilä bdb illärenä towar çığaru mln dollar çit illärgä çığarılğan töp produksílardan neft yasalma qawçuq törle cihaz maşínalar priborlar häm transport cihazları täşkil itä çit illärdän resp qağa mln dollarlıq towar qaytarıla şul towarlarnıñ töp öleşe yaña cihaz häm maşínalar transport cihazları qara metall häm torbalar azıq tölek towarları resp qa satıp ala torğan towarlar başlıça almanía italia fransía aqş törkiä brazil yaponía finlndiä qazaqstan ukraina üzbäkstannan qaytarıla möxämmät ğayaz isxaq atlı ir bala bu dönyağa yılnıñ fevral köne ğiläcäddin atlı ber mulla ğäiläsendä kilä ğayaz isxaqıy säyäsät säxnäsenä çıqqannan soñ anı tar şovinist millätçe häm çit millätkä doşman dip atawçılar buldı bu isä çınbarlıqnı tupas räweştä bozu bulıp tora altın urda däwläteneñ cäğräfiä wäzğiäte ber berenä qapma qarşı bulğan dini milli ictimağıy säyäsi häm iqtisadi töşençelärne oçraşu noqtası bulu säbäple tatar xalqının tarixı hiç tä şoma häm tigez barmadı meñ biş yöz yıllıq tarixıbız buyınça idel yılğasında bik zig zaglı ağışlar buldı bik qurqınıçlı dulqınnarğa säxnä buldı bu kiñ bolğar däwläte altın urda qazan xanlığı cäğräfiäsendä ike milli törkem töp töşençelek küzgä çağıldı törki tamırdan tatarlar ber meñ biş yöz yıldan birle slavn ıruğınnan urıslar ber meñ yöz yıldan birle ğömer sördelär kürengänçä tatarlar urıslardan dürt yöz yıl elegräk idel ural buyların yawlap yäşäp kildelär bu süzlärdän son töp temabızğa qaytıyq äle min monda tarix därese birergä telämim tik ğayaz isxaqıynıñ tuğan yılı gä yöz dä yegerme biş yıl elekke çorğa qaytabız ul çorda urıs imperiäse çit illärne yawlap kiñäyep bara ide patşa aleksander ii yılda azatlıq taläp itüçe terrorçılar tarafınnan üterelä anıñ urınına täxetkä utırğan aleksander iii çın mäğnädä ike yözle säyäsät alıp bara tışqı dönyada fransiä angliä häm almaniä arasında köçlär tigezlegen urnaştıru yulı belän tınıçlıq kiterüçe patşa isemen qazanu uñışına ireşä şul uq tınıçlıq färeştäse aleksandr iii il eçendä ğomum xalıqnıñ protsentın täşkil itüçe möselmannar katoliklar protestantlar häm buddistlar barısı da bergäläp ortodoks dinendä bulırğa urıs telendä genä söyläşergä tieşlär häm ber patşağa ğına qol bulırğa mäcbürlär digän färman ämer çığara älbättä bu qırğıy qanunğa qarşı baş kütärülär qabınıp kitä änä şul däwlät terrorı xökem sörgän möxittä ğayaz ağa mulla häm uqıtuçı atası ğiläcetdinnän din däreslären ala başlıy tuğız yıl buyına şul cähännäm şartlarında balalıq çağın uzdırğan ğayaz isxaqıy qazanğa kilep urıslaştıru maqsatı belän açılğan uçitelskaya şkola yäğni uqıtuçılar mäktäbenä kerä allaha şöker yılda aleksandr iii tege dönyağa küçep kitä häm ortodox urıs bulmağan barça xalıq wäkilläre cähännämnän qotılıp qalalar şuşındıy qırğıy qanunnar xökem sörgän ber möxittä ğayaz ağanın humanist bulıp qaluında islam dinenen yuğarı äxläqi qağidäläre belän yazuçılıq talantı säläte möhim röl uynağan ğayaz isxaqıy da uqıtuçılar mäktäben tämamlıy häm yılda berençe äsären yaza häm tä säyäsätkä kerä da çistay törmäse belän tanışa barlıq bu tiskäre bäxetsezlek küreneşlärenä qaramastan ğayaz isxaqıy icadi eşlärennän häm jurnalistik belän törmä xäyätennän ayırılmıy anıñ äsärlärendä nadanlıqqa yarlılıqqa fanatizmğa ikeyözlelekkä qarşı köräş ruxı anqıp tora nigezdä patşa çorında da sovet däwerendä dä urıs däwlät xalıqları urıslar belän berrättän awırlıqqa qıyınlıqqa duçar bulğannar ğayaz isxaqıynıñ wafat buluına tizdän yıl tula qollıqtağı ilenen azatlıqqa ireşüe barı tik yıl ğına däwam itte belän yıllar aralığındağı altın däwer bik qısqa buldı tarix qabatlanudan ğibärät yılda awraziä berlegenä kergän bu ideal tormışqa aşaçaq ğayaz isxaqıy isä yılınıñ iyüldä ankara şähärendä wafat bula häm üz wasıyäte buyınça istanbuldağı edirnekapı ziratında yosıf aqçurağa yaqınraq cirdä kümelä borınğı törki älifba küktörk göktürk yä urxun yazu törki teldä yazu öçen qullanıldı törki älifba törki awazlarnı bik tögäl bilgeläde yazu yañğırışqa buysınğan buldı älifba xäreftän tora süz arada bilgese qaldırıldı xäreflärneñ dürtese törki suzıqlarnı bilgelädelär ı i a ä o u ö ü ber xäref belän ike tartıq töre bilgelängäç xäzerge törki söylämnärendä dä alar almaşınıp yörilä öçön üçün ik iki ki tartıqlarnıñ kübeseneñ ike xäref buldı ber xäref tartıq awaznıñ qalın tören bilgeläw öçen ikençese yomşağın uñ yaqtağı räsemdä yomşaqlar hämzä belän bilgelände qızıq elek tartıqlar suzıqnıñ qalın neçkälegen bilgelädelär xäzer isä kiresençä tartıqnıñ qalın neçkälegen suzıqlar bilgelilär yäğni suzıqlarnıñ möximlege kütärelde xäzerge tatarçada ı i xärefe ikelände ı e wä í i xäreflär ağaç taş östendä suğıp qaldıru öçen uñaylı yazu yünäleşe uñdan sulğa taba bastırıp quyılğan taşta bulsa yazu astan öskä wä uñdan sulğa taba bardı xärefläre şul çaqta äyländerelgän bula tabılğan yazmalarnıñ iñ iskese yözneñ yartısında yasalğan buldı yazmalar urxun yılğasınnan başlap dunay tılğasına xätle tabıldı iske törki älfbanıñ çığışı äle çişelmägän mäs älä bulıp tora qayber ğälimnär latín älifbası törki älifbadan çıqtı dip äytälär sadretdin nizametdin ulı maqsudov yäisä sadri maqsudi arsal tör sadri maksudi arsal rusiä häm soñınnan törkiä säyäsätçese xoquqçısı däwlät häm cämäğät eşleklese idel ural ştatın qoru eşendä qatnaşqan keşe sadri maqsudi xäläl cefete kamilä rämiyeva altın sänäğätçe şakir rämiyevnıñ qızı şağıyr zakir rämiyev kamiläneñ abıysı sadri maqsudi häm kamilä rämiyevanıñ ike balası tuğan ädilä häm nailä sadri maqsudi istanbul şähärendä yılda ülgän qäbere istanbul şähäreneñ zincirlikuyu ziratında ber yıldan soñ säyäsi yärdäm tabu öçen sadri awrupağa kitä sorbonnnıñ ber kafedrada citäkçe bulıp eşli berazdan soñ anı atatürk üz xökümätendä eşlärgä çaqıra wä ul törkiägä kitä başqa tatar säyäsätçeläre belän bergä bertuğan törek xalqına xezmät itep tatar däwlätçelege turında kitaplarnı yaza törkiädä mustafa kemal atatürkneñ yärdämçese bulıp eşli sadri maqsudineñ qızı adilä aydanıñ sadri maqsudi arsal kitabınnan sadri maqsudi moña rizasızlıq belderä rizasızlıq belderüe tä sirle bula bilgele ber waqıttan soñ telgä alınğan araqı satu urınnarı yabıla qazan xanlığı altın urda däwläte bilämäläreneñ tönyaq öleşendä urta idel buyında barlıqqa kilgän häm yıllarda qayber çığanaqlar buyınça yäşägän feodal däwlät elekke bolğar cükätaw qazan qaşan h b qayber bäkleklärneñ bilämälären berläştergän nigezläwçese oluğ möxämmäd xan anıñ ulı mäxmüd xan digän faraz da bar çıñğız xan näselennän bulğan oluğ möxämmädkä häm ğiäsetdingä qädär qazan cire bolğar bäkläre belän idarä itelgän başqalası qazan töp xalqı tatarlar xanlıqta şulay uq cirle xalıqlardan mari çirmeş xalqı çuaş mordwa udmurt häm başqortlar da küpläp yäşägän xalıq igençelek terlekçelek şähärlärdä qazan arça cükätaw qaşan çallı h b başlíça hönärçelek belän şöğellängän balçıqtan sawıt saba ağaçtan törle äyberlär yasaw timer eşkertü kün eşlänmäläre suğış häm eş qoralları citeşterü zärgärçelek hönärläre alğa kitkän idel çulman noqrat ural buylarında yäşäwçelär urta asía qawqaz urıs kenäzlekläre h b töbäklär belän säwdä itkännär qazan yanındağı markiz utırawında häm şähärdäge taşayaq mäydanında zur yärminkälär eşlägän igençelektä söyurğal häm näseldän cirbiläwçelek tärtipläre yäşägän däwlät başında xan torğan anıñ eşçänlege asılda díwan äğzaları qarar kiñäşläre nigezendä alıp barılğan xannan qala aqsöyäklär qatlawın bäk ämir morzalar ruxanílar ä xärbi qatlawnı uğlan bahadir içkilär täşkil itkän idaräçe ıruğlar arğın barın qıpçaq şirin däwlät dine íslam ruxanílar qatlawına säyet şäyex qazí imam h b kergän dini yolalarnı ütäwdän tış alar xalıq arasında mäxkämä eşlären başqarğannar mäktäp mädräsälär totqannar mädräsälärdä bay kitapxanälär tuplanğan kitap küçerep yazu ostaları xattatlar tärbiälängän qazan xanlığı çorında mäşhür şağirlärdän möxämmädyar ömmi kamal möxämmädämin ğärifbäk qolşärif h b ícatı kiñ tanıla ayıruça olı fiker iäse möxämmädyarnıñ şiğir poemaları xalıq tarafınnan yaratıp qabul itelä şiğriättä ul yaña tradisilärgä nigez sala míğmarlıqta aq taştan zatlı bína tözü taşnı häm ağaçnı uyıp bizäk töşerü hönärçelege alğa alğa kitä qazan xanlığı bilämäse alat arça gäreç cöri häm nuğay daruğalarına bülengän xanlıq ğäskären şul avministrativ territorial bilämälärdän cíılğan ayırım ğäskäri berämleklär xan alayı guardísı häm söyurğallarnıñ şäxsi alayları täşkil itkän xanlıq beryulı meñnän alıp meñgä çaqlı suğışçını tuplí alğan oluğ möxämmäd häm anıñ ulı mäxmüd xan däwerendä qazannıñ ğäskäri köçläre berniçä märtäbä rus ölkälärenä yaw belän bara böyek kenäz vasili ii ğäskären tar mar itep mäskäwne yasaq tülärgä mäcbür itä q suzdal yanındağı suğış yılnıñ yülendä mäskäwneñ böyek kenäze ivan iii qazannı suğışıp ala täxetkä üz tarafdarı möxämmädäminne utırta qazanda mäskäw protektoratı çorı urnaştırıla şunnan soñ qazanda urıs keşeläre sanı yıldan yıl arta bara şähär tormışında alar yoğıntısı köçäyä bu xäl xanlıq xalqı arasında rízasızlıq tudíra mäskäw yoğıntısınnan qotılu omtılışları uñışsız tämamlana yılda qazan xalığı ästerxan häm qırım xanlıqları nuğay urdası belän üzara yärdämläşü turında kileşü tözi qırım belän qazan köçläre bergä mäskäw tarafına yaw bara mäskäw östenlege beterelä ämma tizdän qırımlılar yoğıntısı köçäyä qırım xanlığı belän yaqınayurğa qarşı bulğan aqsöyäklär törkeme fetnä oyıştıra safagäräy xan täzettän quıla q qazan fetnäse yıldan mäskäw däwläte qazan xanlığına qarşı iğlan itelmägän suğışlar başlap cibärä q qazanğa urıs däwläteneñ yawları nuğaylar yärdämendä qazan täxetenä qaytarılğan safagäräy xan yılda wafat bula täxet warísı itep anıñ öç yäşlek ulı ütämeşgäräy bilgelänä baliğ bulmağan yäş xan isemennän anası söyembikä idarl itä başlí xökümät qabat qoşçaq uğlan citäkçelegendä qırımlılardan bilgelänä bu waqıt safagäräyneñ ulları möbaräk büläk onığı däwlätgäräy devlet giray qırımda bulalar alarğa täxet biläw täqdime cibärelsä dä qazanda totrıqlılıq urnaşuın telämäwçe köçlär moña qarşı töşälär bu waqíğa qırımda yılğı täxet çualığı belän tämamlana qoşçaq xäkümäte mäskäw belän aranı kiskenläşterü säyäsäten däwam itterä monıñ belän kileşmägän ber törkem bäk morzalar yıl başında qazan täxetenä ivan iv patşa tarafdarın şahğäline çaqırıp kiterä ütämeşgäräy belän anası mäskäwgä äsirlekkä ozatıla şahğäli qazan täxetendä yılnıñ febrälenä qädär utıra mäskäw yoğıntısına qarşı bulğan köçläre anı quıp cibärä qazan täxetenä ästerxan xanzadäse yädegär möxämmäd çaqırıla bu waqıtta qazan inde yarım qamalış xälendä bula yaña tözelgän zöyä qälğäsendä urıs ğäskärläre tuplanu däwam itä annan soñ qazannı urıs ğäskärläre tulısınça qamap ala häm başqala öçen suğışlar başlanıp kitä yılnıñ öktäberendä qazan xanlığı urıs ğäskärläre tarafınnan yawlap alına urta idel buyı cirläre mäskäw däwlätenä buysındırıla läkin yılğa qädär xanlıqta partizn suğışı bara çalım hämmişätamaqnı alğaç ivan iv yaqnı tulısınça buysına qazan cirenä küp urıslar küçerenä qazan xanlığı cirläre häm xalqı belän idarä itü öçen qazan saray idaräxanäse buldırıla qazan zöyä h b şähärlärgä patşa isemennän idarä itüçe namestnik voyevodalar bilgelänä qazan xanlığı cirlären kolonílaştıru xalqın çuqındıru häm urıslaştıru säyäsäte başlanıp kitä zıncırlı mädräsäse qırımtatarça zıncırlı medrese qırımnıñ baqçasaray şähärendä urnaşqan zıncır süze qırımtatar telendä çılbır digen süz zıncırlı mädräsäse qapqasındağı yazuda bu binanıñ yılnı xicri buyınça yıl miñlegäräy xan meñli geray han tarafınnan tözelgäne yaza tözelgän könnän başlap qırımga sovetlar kergängä xätle eşlägän bu mädräsä ğilem üzäge buldı sovet çorında monda törle oyışmalar urnaşqan bulğan yılda binada urnaşqan bulğan psix nevroligik xastaxänä bütän cirgä küçerelep binanı iske xälgä qaytaru protsessı başlağan mädräsäneñ tözeleşendä miñlegäräy xan üze qom taşıp qatnaşqan häm binağa kerer öçen tik ber genä qapqa yasağannan soñ bu qapqa östenä çılbır qağıp quyarğa quşqan işbu çılbır qapqanıñ urta tiräsenä xatle asılınıp töşkän bulğaç işektän iyelmiçe uzarğa mömkin tügel riwayätlär buyınça miñlegäräy xanıñ bu turıda üzeneñ äytkän süze bar ismäğil gaspıralıda bu mädräsädä uqıtqan mädräsäne totar öçen tarixta häm xäzerge köndä yärdäm itüçelär bulğan bolar arasında äbi patşa sum tien allah yulında xezmät öçen aleksander iii yılnı sum tözätü eşläre öçen häm törkiä ministerlär kabinetı yılnı million dollar yañartu eşläre öçen kulikovo suğışı yılnıñ sentäbrendä urıslar belän mamay ğäskärläre arasında kulikovo qırında bulğan suğış yözneñ yılları altın urda eçke ızğış çorı bulğan ber fiker buyınça mamay xan belän vladimir kenäze dä aldan ber bese belän üzäk xakimiätkä qarşı berläşä häm annarı alar arasında nizağ çığa kulikovo orışı menä şuşı ike aradağı nizağ nigezendä bulğan suğış arxeologlar kulikovo suğışı bulğan tın yılğası yarlarında qazu eşläre alıp bardılar läkin alar anda bernindi zur suğış ezlären tapmadılar anda barı tik xäzerge könnärdä yasap quyılğan ber häykäl genä bar urıs tarixçıları fikere buyınça isä bu suğış rusiä däwlätçelege üseşendä iskitkeç zur röl uynıy qıstıbí yä ki küzikmäk töçe qamırdan äzerlänä anıñ eçenä töygän bäräñge tarı botqası töygän kinder orlığı mäk w b salalar bik qatı itmiçä genä töçe qamır basalar da beraz totqaç är gramlı kisäklärgä bülep yuqa ğına itep cäyälär cäyemnärne qızğan tabada may sörtmiçä genä başta ber annarı ikençe yağın äyländerep peşerep alalar suınmasın wä qatıp kitmäsen öçen berse östenä bersen öyep tastımal belän qaplap quyalar çönki suınsa urtalay böklägändä sına qıstıbí eçenä salu öçen bäräñge peşerep qaynar kileş töyälär qaynar söt sarı may salıp bolğatalar mayda qızdırılğan suğan belän dä bolğatırğa bula äzer cäyemneñ yartasına bäräñge bolamığı yağıp tiz genä ikençe yağı belän qaplílar qıstíbínı qanat belän eretelgän sarı may belän maylap tabınğa qaynar kileş birälär tarı yarmasınnan söt belän yomşaq qına botqa peşerälär may salıp bolğatalar qamırın wä qıstıbíın üzen näq bäräñge qıstıbíı şikelle äzerlilär kipterelgän kinder orlığın töyep ililär kinder orlığına anıñ öçtän bere qädär bäräñge bolamığı söt öste may quşıp yaxşılap bolğatalar anı aldan äzerlängän cäyemneñ yartısına yağıp ikençe yartısı belän qaplílar maylap  minut miçtä totalar mäkne ililär dä qaynar suğa salıp bürtterälär annarı iläktä sarqıtalar kilegä salıp töyälär töygän mäkkä beraz qaymaq şikär qomı östäp bolğatalar wä peşkän qamırğa yağıp qısıp maylap quyalar qatıq ul äçetelgän söt döres yasalğan qatıq qatı bulırğa tieş läpeldätep torırğa aña qadap quyılğan qalaq töşmäskä tieş ayırtılmağan sötne qaynatıp c cılılığına tikle suıtalar östenä ayırım sawıtta äybätläp bolğatqan oyıtqı salqın qatıq salalar annarı sötne bolğatalat wä selketmiçä genä sawıtnı cılı äyber belän törep quyalar bülmä cılı bulsa säğättän soñ qatıq äçep citä annan su ayırıla wä anı yartı täwlekkä salqın urınğa quyalar qatıqnı çögender yä isä çiä belän dä oyıtalar yuğan çögenderne peşerep ärçilär wä waq qına itep turílar çiäneñ başta töşen alalar annarı qaşıq belän izälär çögender belän çiäne qaynar sötkä oyıtqığa qädär salalar qatıq tämlekär häm tuqlıqlıraq bulsın öçen oyıtqı belän bergä sötkä ber yomrı qaymaq salırğa da bula kiñäş söt äçetergä quyu aldınnan qaynap çıqmasa qatıq çıqmas selägäyle närsä genä bulıp çığa bu döres bulıp çıqmağan qatıqnı awrupıda yoğurt itep atílar qatıq äçeräk yä isä töçeräk bulırğa mömkin töçeräk qatıqnı üzen genä aşílar äçeräkne isä aşqa salalar qatıqnı sawıttan ber cirdän qalaq belän qayırıp alınsa wä şul cirdä cíıla torğan su tügep torılsa qatıq tağın da qatıraq bula qatıq tabınğa píalalarda quyıla ömmegölsem möxämmädi daut qızı gölsem möxämmädi eva yılnıñ sentäberdä ästerxan şähärendä tuıp bala çağınnan uq tatarça qämil tärbiä alğan soñğa taba meditsina institütın tämamlap fännär nämzäte digän ğilmi däräcägä ireşkän gölsem möxämmädi ozın ğömer yulı turıdan turı ğälimcan ibrahimov şäxese häm anıñ icat biografiäse belän bäyle diärgä bula ul klassik ädipneñ berençe xatını wä anıñ tarixi äsärlären urıs telenä berençe tärcemä itüçe yıllardağı repressiälärdän soñ ul qırımda annan urta asiädä yäşi häm qazanğa yänä yılda ğına qayta ğömereneñ yegerme utız yılın gölsem tulısınça ğälimcan ibrahimovnıñ tormışın häm icatın öyränügä anıñ turında istälekle äsärlär yazuğa bağışlıy uquçılar tarafınnan cılı qarşıy alınğan zur tormış yäşlek könnäre ezlänülär olı yul isemle istälekle kitaplar änä şul maqsatçıl icat omtılışınıñ bäräkätle näticäläre bulıp toralar alman tele almança deutsch doyç german telläre törkemenä kerä häm bügenge dönyada iñ kiñ qullanıla torğan tellärenä kerä awropa berlegendä dä ul kiñ qullanıla häm räsmi telläre arasına kerä almança söyläşüçeläreneñ kübese almania avstria lixtenstein illärendä yäşi alardan tış iswiçrä lüksimbur italiänıñ südtirol töbägendä çığış bilgiä rumıniä töbäklärendä fransiäneñ elzass häm lorraine töbäklärendä dä almança söyläşüçelär baytaq alman tele german telläre ğäiläseneñ batış törkemenä kerep hind awrupı tellär ğäiläsenä kertelä töp mäqälä alman teleneñ sarıfı almança yazu öçen latinälif qullanıla latínäliftäge ğädäti xäreftän tış almançada öç umlaut ä ö ü häm ss öçen maxsus bilgese qullanıla soñğı ğömerlärenä tikle almança bastıru eşendä qara xäreflär wä sütterlin qullanılğan latinälif xärefläreneñ bu törläre bügenge ğädäti şäkellärdän bik ayırıla häm alarnı uqu künekmägän keşegä şaqtıy awır töp mäqälä alman imläse näqi zakir síracetdin ulı näqi isänbät ataması belän tanılğan yılnıñ ğínwarında başqortstannıñ salawat rayonı malayaz awılında mulla ğäiläsendä tuğan näqineñ tuğan awılı mäñge yäşel çırşılar naratlar belän bizälgän ural itägendä urnaşqan şunda ul başlanğıç belemne ala balaçaqta diqqät belän qat qat uqılğan äsärlär anıñ zihenendä yaña matur uylar tudıra ozaqlamí näqi üze dä şiğerlär yaza başlí şüräle isemle berençe şiğeren yazğanda aña un ğına yäş bula ozaqlamí şäkertlär arasında anıñ şaqtí qalın şiğer däftäre tarala täwge şiğerlärenä şäyexzadä babiç üz fatíxasın birä yıllarda añ häm söyembikä jurnallarında poéma häm drama äsärläre basılıp çığa näqi isänbät mäktäplärdä uqıtuçı bulıp eşli häm xalıq awız ícatı belän mawığa unike yäşennän başlap ul däftärenä mäqälälär äytemnär tabışmaqlar cía başlí ğömere buyı tuplağan xalıq awız ícatı äsärlären ayırım cíıntıqlar räweşendä bastırıp çığara tatar xalıq mäqäläläre öç töplämdä tabışmaqlar balalar folklorı näqi isänbät ul tel ğälime dä bulğan küp yıllar däwamında tatar teleneñ frazéologí baylığın cínap süzlek itep bastırdı anıñ uraqçı qız bormalı su harmunçı yeget sin sazıñnı uynadıñ kebek küp kenä şiğerläre cır bulıp yañğırí näqi isänbät küpsanlı drama äsärlärendä tege yäisä bu çorğa qarağan waqíğalar yaqtılığında xalıqnıñ taríxın ğöref ğädätlären tirännän sürätli xuca nasretdin cirän çiçän häm qaraçäç sılu mirkäy belän aysılu gölcamal mullanur waxítov musa cälil äsärläre şundílar ul osta tärcemäçe bularaq ta tanıldı puşkin molier nizami william shakespeare äsärlären tatarçağa tärcemä itte tuğan ädäbiäte mädäniäte häm sänğäte ölkäsendäge igelekle xezmätläre öçen näqi isänbätkä ğ tuqay isemendäge däwlät büläge häm tatarstannıñ xalıq yazuçısı digän isem birelde tatar xalqınıñ ruxí tormışında sänğät häm ädäbiätendä näqi isänbät ícatı kürenekle urın alıp tora ölkän yazuçı näqi isänbät yılda qazanda baqí dönyağa küçä desmana moschata kärim ämiri xösäyen ulı yılnıñ sentäberdä başqortstannıñ xäzerge täteşle cirendä bül qaylan digän tatar awılında tuğan mädräsä belemen alğannan soñ ul ufa wä penza gouvernlarındağı tatar awıllarında balalar uqıta yılda qazanğa kilep köndälek matbuğat redaksílarında eşli yıllarda uralda häm seberdä matbuğatçı eşen däwam itterä ädäbi dairädä k ämirineñ iseme yılda işetelä başlí ícatınıñ ayıruça uñışlı çorı grajdannar suğışı häm nep yıllarına turı kilä bu yıllarda ul ber ber artlı şiğer häm poema cíıntıqların bastıra säxnälärdä anıñ yosıf wä zöläyxa qazan qızı paytäxet cälladları peçän bazarı kebek piesläre quyıla balalar öçen ural balası äsäre zavod mäktäbendä yuğalğan malay isemle ozın xikäyäläre ayırım kitaplar bulıp çığa ğömümän suğışqa qädär ädipneñ tezmä çäçmä säxnä äsärläre tuplanğan ike unğa yaqın kitabı basıla suğıştan soñ isä pieslär häm tañ waqıtı isemle cíıntıqları dönya kürä toki pona ul sonja elen kisa uylap çığarğan yasalma tel berençe mäl anıñ dönyağa çığuı yılnıñ cäyendä bulğan toki tel pona yaxşı toki pona iñ keçkenä tel wä kisa anı tormışta qullanu öçen uñaylı itterep tırışqaníı niättä äz tırışu arqılı kiñ mäğnä birü ide näticä şundí tel awazdan wä süzdän genä tora ul yärdämçel xalıqara tel bulu öçen tügel daoism fälsäfäse nigezendä genä uylap çığarılğan mäsälän miña salqın diü urınına toki ponaça minem cılılıq tübän bula toki pona awazları sanı keçkenä alar yapon telendägelärgä axşaş iceklär tözeleşe buyınça tel cv n tellärenä kerä yäğni icek tartıq belän suzıqtan tora törki teldä kük c v f awazları yuq süz eçendä icek axırdağı n borınlı tartıqlar aldınnan tora almí tartıqsız iceklär süz aldında ğına bula la sandhi tä sire np icegen mp yä ki mb iceklärgä üzgärtä ğädättä basım berençe icekkä töşä sovet däwläteneñ konstítusísınıñ mäddäse yuqqa çığarılğaç häm tatarstan möstäqillege turında íğlannämä qabul itelgännän soñ cömhüriät külämendä íctímağí säyäsi eşçänlek tağın da canlana töşä íttífaq souverenität yedinstvo i proğress berdämlek wä täräqqiät w b barlığı ğa yaqın oyışma íctímağí säyäsi xäräkätläre barlıqqa kilä tatarstanda şulay uq bötenräsäy külämendä eş alıp baruçı firkä xäräkätlärneñ bülekläre partia rossiyskogo yedinstva i soglasia räsäy berlek häm berdämlek partísı naş dom rossia räsäy ul bezneñ yort imeş regionı rossii räsäy töbäkläre h b oyışa ämma tatarstannıñ säyäsi tormışında alar zur urın alalar tatarstanda íctímağí säyäsi xälätkä öç oppozísíon demokrat köçe sizelerlek yoğıntı yasí sul oppozísínı kommunistlar täşkil itä kpss häm rsfsr kp eşçänlege tíılğannan soñ tr kommunistlar oyışması tözelä ul yılda tr kp dip üzgärtelä yılda partída üzara kileşmäwçän törkemnär barlıqqa kilä partí ikegä bülenä tr kpneñ ber öleşe rf kpneñ tatarstan töbäge bülege ikençe öleşe tr kp bolşevik lar bulıp terkälä tatarstannıñ íctímağí säyäsi tormışında milli xäräkät tä aktíf eş alıpbara bigräk tä yıllar başında anıñ xalıq arasında äberuyı zur bula ul yıllarda íctímağí säyäsi xäräkätlärdän btíü ittífaq souverenität oyışmaları äydäp baruçı köçlär bula räsäy belän tatarstan arasında üzara şartnamä tözelgännän soñ milli xäräkätlärneñ yoğıntısı kimi başlí bügenge köndä alardan btíü genä aktíf eşli tatar xalqın berläşterüdä anıñ mädäniäten üsterüdä bötendönya tatar kongressınıñ başqarma komitäte zur urın ala ul tatar milli mädäni möxtäriätläre yılda barlığı yärdämendä üzeneñ eşçänlegen räsäy külämendä cäyelderä şulay uq çit illärdä yäşäwçe tatarlar belän aradaşlıq eşe alıp bara föderälçelärneñ täwge säyäsi demokrat xäräkäte yıllar başında oyışqan demokratiçeskaya partia rossii räsäy demokratlar firkäse dpr bula anıñ töp säyäsi yünäleşe berdäm bülenmäs räsäy soñraq soglasie berdämlek grajdane rossiskoy federatsii räsäy federasísı ildäşläre h b barlıqqa kilä yılda alar ravnopravie i zaqonnost tigez xoquqlılıq häm qanunlılıq xäräkätenä berläşälär ul berläşmägä yabloko demwıbor rossii räsäyneñ demokrat yünäleşle h b xäräkätlärneñ cirle bülekläre kerä oppozísída toruçı şuşı xäräkät häm partí wäkilläre üz eşçänleklären koordínasílaw maqsatında tügäräk östäl oyıştıralar qazan gubernasında xalıqqa medisin yärdäme kürsätelä başlaw xviii ğasırnıñ soñğı çiregenä turı kilä qazan universitetınıñ meditsina bülege yılda açıla sälamätlek saqlaw sistemasın üsterüdä ş u idel buyı ural seber wä urta aziä töbäkläre öçen tabiblar äzerläwdä ozaq yıllar berdänber üzäk bulıp sanala töbäktä tabiblär häm däwalaw oyışmalarınıñ citeşmäwe yılda barlığı tabib epidemiälär belän näticäle köräşü mömkinlege birmi fäqirlek sanitarlıq eşeneñ tübän däräcädä alıp barıluı üz waqıtında profilaktik çaralar ütkärelmäwe häm meditsina yärdäme kürsätelmäwe yıllarğa qädär yoğışlı awırularnıñ artuında töp säbäplärneñ berse bigräk tä tuberkulöz dizenteriä buma yütäl skarlatina çäçäk timgelle häm qorsaq tifı traxoma qorçañğı awıruları kiñ taralğan bula sälamätlek saqlaw mäsäläläre sovet xäkimiäte urnaşqannan soñ ğına däwlät däräcäsendä xäl itelä başlıy monı da qara qazan däwlät meditsina universitetı çistay meditsina mäktäbe bua meditsina uquxanäse zur fänni tikşerenü institutları häm däwalaw üzäkläre traxomatoz institutı travmatologiä häm ortopediä üzäge qazan däwlät meditsina akademiäse ij mineral suları bäker kurortları qazan krutuşka vaslyevo h b şífaxänälär oyıştırıla yıllar respublikada yılğa meñ keşegä barlıq meditsina belgeçlekläre isäbennän tabib urta belemle meditsin xezmätkäre xastaxanälärdä urın turı kilä bizgäk traxoma çäçäk skarlatina qorçañğı kebek awırular beterelä böyek watan suğışı yıllarında tassr yaralılarnı däwalaw häm sawıqtıru üzäkläreneñ bersenä äwerelä monı da qara qazan xärbi hospitale evakuasí hospitalları cirle häm evakuatsiälängän xalıq arasında yoğışlı awırular taraluğa yul quyılmıy suğıştan soñğı un yılda respublikada sälamätlek saqlaw oyışmalarınıñ matdi texnik bazası üsep nığıp kitä çistay yäşel üzän alabuğa mendeleyevsk şähärlärendä häm cirle üzäklärdä ber ük ürnäktäge ölgelär belän xastaxanälär tözelä tatar xalqınıñ borınğı babaları uydırma xorafatlarğa ışanıp äylänä tirä dönyanı canlı itep kürgännär alarnıñ küzallawlarınça törle küreneşlär b n ilahi köçlär idarä itkän kük allası täñre baş alla sanalğan k mäcüsilek yözlärdä bolğarlar cirenä íslam dine ütep kerä başlí yılda idel buyı bolğarında íslam däwlät dine dip iğlan itelä şunnan soñğı tatar däwlätlärendä íslam dine ruxi mädäni wazífanı başqarıp kilä yözdä tatar xanlıqların rus däwläte üzenä buysındırğannan soñ tatar xalqı mäktäp mädräsälären mäxällälären ruxaníların yuğalta ruxi tormışı fäqirlänä bara patşa xökümäte häm prawoslawie çirkäwläre tarafınnan dini häm milli ezärlekläwlär näticäsendä möselman xalıqları küp tapqırlar baş kütärergä mäcbür bula yılda sinod färmanı basılıp çığa yılda ufa şähärendä möselmannarnıñ diniä näzaräte oyıştırıla k räsäy häm bdbnıñ europa illäre möselmannarı üzäk diniä näzaräte bu inde íslam dineneñ räsmi tanıluın añlata yılğa qädär bu näzarät eçke räsäy häm seber möselman cämğiätlärenä citäkçelek itä yöz başında qazan ğubernasında ğına da mäçet eşli yözneñ nçe yartısında töbäktä xristian dine tarala başlí yılda qazan yıparxiäse oyıştırıla k xristianlaştıru säyäsäte yöz başında tatarstan terr yäsendä qazan vyatqa samara sember häm ufa yıparxiälärenä qarağan prawoslawie mäxälläse häm monastır eşläp kilä sowet däwläteneñ din ölkäsenä qağılışlı säyäsäte rsfsr xksnıñ çirkäwne däwlättän häm mäktäpne çirkäwdän ayıru turındağı ob otdelenii serkwi ot ğosudarstwa i şqolı ot serkwi dekretı h b doqumentlar b n bilgelänä dinneñ cämğiät tormışına yoğıntısı şaqtí çiklänä yıllar axırına tatarstanda terkälgän dini cämğiät kenä qala möselman prawoslawie protestant h b yıllar başınnan dini konfessílarnıñ eşçänleklären cäyelderü öçen yaña mömkinleklär tua yılda tatarstan republígı möselmannarınıñ diniä näzaräte tözelä häm ul yılda räsmiläşterelgän möselman cämğiäten berläşterä qazan yıparxiäsenä dini cämğiät kerä trda prawoslawieneñ iske tärtip tarafdarları staroobryadçılar katolíklar lyüterännar baptistlar adwentistlar yähüdilär buddistlar h b dini cämğiätläre dä bar yıllarda bahawiä äxmädiä soñğı ğähed h b dini xäräkät häm ağımnar tarala başlí tatar ädäbiätı xalıq awız ícatına törki xalıqlarnıñ ädäbi baylığın täşkil itkän urta ğasırlardağı ğomumtörki mädäni yazma yädkärlärgä s baqırğäni y balasağuní m qaşğäri s yügnäki ä yäsäwi h b barıp totaşa idel buyı bolğar däwläte mädäniäteneñ oluğ yädkäre qol ğälineñ mäşhür qíssai yosıf poeması tatar ädäbiätınıñ üseşendä altın urda däwere möhim urın alıp tora ul zamanda ícat itelgän humanistik äsärlär n rabğuzínıñ qíssasel änbiä qotbnıñ xäsräw wä şirin mäxmüd bolğärinıñ nähcel färadis xisam kyätibneñ cömcömä soltan säyf saraínıñ gölestan bit törki häm söhäyl wä göldersen poema häm dastannarı altın urda cimerelgännän soñ qazan qalası tatar mädäniäte üzägenä äwerelä bu däwer näfis ädäbiätta möxämmädyar ömmi kamal häm qolşärif ícatları b n xaraqterlı yılda qazan xanlığı tar mar itelgäç tatar xalqın märxämätsez izü başlana ädäbi xäräkät isä ruxi torğınlıq kiçerä dini sufíçılıq yünäleşe östenlek ala yözneñ nçe yartısınnan başlap mäwla qolí utız imäni äbelmänix qarğalí hibatulla salíxov şämsetdin zäki ğäli çoqrí h b nıñ ícatlarında ädäplelek wä insaflılıq ölgese bulırday obraz tudıruğa omtılış yasala türälärneñ kimçelekläre tänqitlänep humanizmğa mädxiä cırlana yözlärdä tatar ädäbiätında şäreq romantízmı tradísíları östenlek ala yözneñ nçe yartısınnan realizm yaña ısul bularaq qabul itelä bu yünäleştä şigrít ölkäsendä g qandalí aqmulla yä yemelyänov prozada m aqegetzadä z bigiev r fäxretdin f kärimi dramaturgída g ilyäsi f xalidilärnıñ ícatı zur rol uyní yöz başında tatar ädäbiätında yaña icadi yünäleşlär häm ädäbi ısullar barlıqqa kilä moñarçı yäşäp kilgän janrlar qämilläşä ädäbiät mäydanında yañaları päyda bula äsärlärneñ temtiqäsı kiñäyä waqíğalarnı sänğätçä mawıqtırğıç häm qızıqlı itep taswirlaw töp urın ala ädäbi tänqit ädäbiätnıñ zarurí ber öleşenä äwerelä qäläm ostaları g tuqay f ämirxan därdemänd m ğafurí g isxaqí g ibrahímov g kamal ş kamal s rämiev ş babiç m fäyzi h b şäreq könbatış europa häm urıs ädäbiätları tuplağan täcribäne häm alar ireşkän qazanışlarnı icadi faydalanıp sänğätçä yuğarı sífatlı äsärlär tudıruğa ireşälär yıldan soñ sssr xalıqlarınıñ ädäbiätları kommunistik ideologí qısalarında üsä elektän qalğan mädäni mirasqa milli ädäbiätlarğa kimsetep qaraw yıllardağı repressílar yıllardağı böyek watan suğışında yuğaltular başqa säbäplär arqasında tatar ädäbiätı bik küp talantlı ícat ähellärennän mäxrüm qala yazuçılarnıñ ruxi ezlänüläre mäğlüm ideyä qısalarına biklänä icadi mömkinlekläre çiklänä ämma ädiplär şul şartlarda da elek elektän ädäbiät aldına quyıla kilgän wazífanı ütäw cayın tabalar yıllarda g ibrahímov f burnaş k näcmi h taqtaş k tinçurin m ğäläw ş usmanov x tufan g qutuy m cälil a aliş f kärim n isänbät h b ädäbi xäräkätneñ alğı safına çığa alardan soñ g bäşirev a şamov i ğäzi ä fäyzi f xösni m ämir ä yeniki s xäkim n arslanov ä yerikäy s battal ä isxaq s urayskiy g ğäliev g äpsälämev x waxit a rasix h b şul uq yıllarda emigrasídağı tatar yazuçıları g isxaqí h ğabdüş s ğíffät uğan tatar ädäbiätınıñ oqt rev sísenä qädärge tradísíların däwam itterälär yıllardan ütkännärgä yañaça qararğa bügengene taswirlarğa mömkinlek tua tatar ädäbiätınıñ bu etabında r töxfätullin ä dawıdov a ğiläcev ş mödärris g axunov n fättax x kamal ä bayan g afzal e qasímov ş bikçurin m şabayıv ş ğäliev i yüzeyev ş xösäyenev b kamalov kebek altmışınçı yılğılar üzläre yäşägän zamannıñ möhim ictimağí häm äxlaqí mäsälälären kütärep çığalar yıllarda i nurullin m mähdiev t miñnullin f yarullin m yunıs m xäbibullin ä ğäliev s söläymanowa mäxmüt xäsänev r xaris r fäyzullin zölfät robert äxmätcanov räşit äxmätcanov m äğlämev v nurullin r batulla m ğäli ä ğaffar z xäkim ä räşitev l şağircän x äyüp m malíqowa r ğatawllin h b icadi aktíflıq kürsätälär yıllardan başlap xalqıbıznıñ ğasırlar däwamına suzılğan tarixi wä mädäni mirasına iğtibar yıldan yıl köçäyä n fättax m xäbibullin c räximev v imamovlarnıñ romannarında tarixi temnar uñışlı yaqtırtıla i salaxov a ğiläcev g tawlin r möxämmädiev r kärämilärneñ äsärlärendä totalítarízm repressílar çorında şäxesneñ faciğäse häm anıñ üz äberuyın saqlap qalırğa omtıluı taswirlana ädäbiät beleme isä beryäklı ideologí b n suğarılğan metodologík ısullardan arına bara ädäbi küreneşlärgä häm tendensílarğa fänni häm obyıktiv bäyä birergä omtıla tatarstanda arxit ranıñ töbäk häm milli ayırımlıqları şähärlär tözeleşendä k şähär tözeleşe arxit ra törlärendä konstruksí stil sänğätçälek h b üzençäleklärendä fänni ğämäli çağılış taba xalıqnıñ arxit radağı milli üzençälekläre ş u mädäniätkä dä bäyle borınğı däwer arxit rasına bu yaqlarda yäşägän fin uğır häm törki qäbilälärneñ iñ ğädi ixtíacların qänäğätländerü öçen tözelgän toraq xucalıq häm dini qorılmalar xas idel buyı bolğarları íslam dinen qabul itkännän soñ urta idel buylarına möselman illärendäge bina häm qorılmalarnıñ tradísíon arxit rası üzençälekläre ütep kerä k bolğar camiğ mäçete keçe manara xan törbäse qara pulat aq pulat könçığış törbä h b ä inde altın urda häm qazan xanlığı zamanında ul üzençäleklär nıqlap qanat cäyä arxit ra konstruksísı üzençälekläre töbäktäge tözü materiallarına ağaç aqtaş balçıq kirpeçe h b häm alarnı qullanu ısullarına bäyle räsäy däwerendä urıs arxit rası şähär tözeleşendä yäşäp kilgän cirle üzençäleklärne qısrıqlap çığara könbatış europa arxit rası stilläre östenlek ala k baroqqo klassísízm dini cämäğät häm toraq binalar qoruda yaña tipologí xökem sörä k çirkäwlär monastır lar milli arxit ra başlıça xalıq arxit rasında saqlanıp qala k tatar xalıq arxitekturı yözneñ nçe yartısında räsäydä íslam dinenä säyäsi mönäsäbät üzgärgännän soñ yañadan mäçetlär salına başlí milli arxit ra ildä xökem sörgän urıs arxit rasınıñ yoğıntısında bara k qazan mäçetläre şulay da qorılmalarnıñ törlärendä urın saylawda stil alımnarında milli tradísílar saqlana yözneñ nçe yartısında başqaladan qazanğa berençe prof arx v i qaftırevnı cibärälär häm ul qazannıñ berençe genplanın tözi yözneñ axırı yözneñ nçe yartısında qazan ğubernasında talantlı arxitektorlar i p bessonov f e yemelyänov m p qörinfskiy p g pyätniskiy a i peske f i petondi a k şmidt h b eşli yözneñ nçe yartısınnan şäreqneñ möselman mämläkätläre arxit rası yoğıntısı yañadan sizelä başlí k şamil yortı äcem mäçete bu yaqlardağı urıs milli arxit rasında şul zamandağı mäğlüm ısullar stil yünäleşläre üzençälekle qullanış taba k eklektízm modern yözneñ nçe yartısı yözneñ başında arxitektorlar p e anikin v k beçqo druzin s v beçqo druzin p t juqovskiy f n malínovskiy k l myüfke i n qolmaqov k s oleşkewiç p i romanov g b ruş v a trifonov l k xrşçonowíç p v tixomírov h b änä şul stil yünäleşlärendä ícat itä sowet zamanında i g ğaynetdinev m k iğlamov kebek berençe prof milli arxitektorlar üsep çığa binalarnı yäşäw öçen qulayraq zur külämle itep häm ber ük stildä qoru ütep kerä başlí şähär arxit rası tulayım unifikasílawğa qaytıp qala yözdä sänäğät häm texníknıñ alğa kitüe näticäsendä yaña tör qorılmalar tözelä bu däwerdäge arxit ranıñ cirle üzençälekläre fäqät binalarnıñ tışqı bizäleşendä çağıla qorılmanı tulayım milli üzençälekle itep tözü awıl cirendä genä saqlana arxit ranıñ üseşenä arxitektorlar ä g bikçäntäyev i a wäliev r m mortazin p a sanaçín g i soldatov r s nasírov a a sporíus ä x belostosqaya h b zur öleş kertä s s aydarov isä arxit ra restavrasísı mäktäben buldıruğa küp köç quya yıllar azağınnan alıp qazannıñ üzendä prof arxitektorlar äzerläw eşe alıp barıla i ş äsädullin g a baqulín v e baliskiy r v bilalov i d ğalanín v p loginov i g nurğäliev kebek äydäp baruçı arxitektorlar qazan arxitektur tözeleş akademísınıñ arxit ra f tı şäkertläre yıllarda arxitektur tözeleş ölkäsendä däwlät küzätüe kimi icadi mönäsäbätkä yul açıla sowet zamanında ğämäldän çıqqan toraq cämäğät dini qorılmalarnıñ tözü törläre kire qayta başlí tatarstanda arxit ra ğileme cirle häm milli üzençäleklärne öyränä häm bu yünäleştäge qazanışlarnı tözeleştä faydalanu mömkinleklären ezli tatarstan terr yäsendä anänino pyänobor imänkiskä h b qäbilälär qäberleklärennän tabılğan äyberlär iñ borınğı sänğät yädkärläre bulıp sanala yözdän alıp urta ğasırlar başındağı sänğätneñ üseş däräcäsen idel buyı bolğar däwläte şähär awıl qäberleklärennän çıqqan arxeologík tabıldıqlar kürsätä bolğarlar sänğätendä skiflar zamanında könyaq seberdä häm üzäk aziädä yäşägän qäbilälärneñ arxaik bilgeläre saqlanğan borınğı küçmä xalıqlar sänğäte häm urta ğasırlardağı utraq igençelär sänğäteneñ ğäyät üzençälekle quşılması çağıla şul uq waqıtta bolğar sänğäte azov häm qara diñgez buyı şähärlärendäge ellin mädäniäte yoğıntısında üskän saltaw mayaq kulturı b n dä bäyle íslam dinen qabul itkännän soñ bolğar däwlätendä mädäniät şäriğät qanunnarına buysına bütän möselman xalıqları sänğäte şikelle ük sınlı sänğät ornamentqa tayanğan ğämäli bizäleş häm arxit ra sänğäte b n çiklänä bolğarda şähär mädäniäte bik nıq alğa kitkän bula milli sänğätneñ yünäleşen änä şul bilgeli bu isä idel buyı häm könyaq ural buyındağı başqa xalıqlarnıñ sänğätçä fikerläwenä dä zur yoğıntı yasí tatarstan terr yäsendäge sänğät taríxında altın urda däwere ayırım urın alıp tora anıñ üseşendäge üzençälekne etnik küpqırlılıq ber yaqtan qıpçaqlarnıñ küçmä ikençe yaqtan bolğarlarnıñ utraq mädäniäte elementları bilgeli aña şäriğät qısalarında üskän ornament törlelege töslärne mul qullanu zinnätlelek xas kiem salımnı at dirbiäsen bizäw metallğa bizäklär töşerü zärkänçelek häm balçıqnı yandırıp äyber yasawda altın urda sänğäteneñ sinkretik stile nıq çağıla qazan xanlığında sänğätneñ monumentäl ğämäli häm näfis hönärçelek törläre uñışlı däwam itä yözneñ nçe yartısınnan sänğät elekke çorlardan kilgän hönärçelek qısalarında yäşäwen däwam itä tatarstan terr yäsendäge urıs sänğäte mäskäwdäge monumentäl näqeş häm äwliä sürätläre yasaw iqonopís yoğıntısında bara yözdän könbatış europada çäçäk atqan sınlı sänğät formaları häm stilläre xisabına bayí qazan artı töbäge tatar milli sänğäteneñ üzägenä äwerelä yözneñ nçe yartısınnan qazannıñ tatar xalqı yäşägän öleşendä hönärçelek yañadan köçäyä xalıq näfis hönärçelege tradísíon milli sänğät törläre ternäklänep kitä ğämäli bizäleş sänğäte törlärennän ornament qayulı kün çigü uqalap çigü tuquçılıq xattatçılıq milli kiemnär tegü öylärneñ eçen bizäw üzençälekle tös ala yöz axırı yöz başında tatar xalqınıñ professionäl milli sınlı sänğäte barlıqqa kilä üz rässamnarı üsep çığa ş tahírov m idrisev m bayqiev g aqçurína k däwlätkildiev h b alar näqeş grafík häm teater säxnälären bizäw b n mäşğül bula tatarstanda sınlı sänğätneñ üseşenä qazan sänğät mäktäbe zur öleş kertä näqeş ostaları n feşin b urmançe p benqov v timofeyev h b grafík ostaları f tahírov g arslanov ş möxämmätcanov n şíklov k çebotaryov h b skulptur ölkäsendä v boğatıryov s axun dan şöhrät qazana rässamnarnıñ vsadnik caydaq tatlef tataxrr öktäber hönäri şirkätläre soñraq isä tatarstan republígınıñ rässamnar berlege icadi aktíflıq kürsätä yözneñ nçe yartısında näqeş ölkäsendä x yaqupov l fättaxov k maqsimov n quznetsov v qudelkin i zarípov ş şäydullin a abızgildin k näfíqov r ğosmanov i räfíqov h b grafíkta g raxmanqulowa e sitdíqov t xaciäxmätev e zarípov h b skulpturda v malíqov r niğmätullina n adılov f fäsxetdinev h b teater säxnäsen bizäwdä p speranskiy m sütüşev e gelms ä tumaşev h b ğämäli häm monumentäl bizäleş sänğätendä v fyodorov s qüzminıx r häm m kildebäkevlär v häm s qowalevskiylar r safíullin b şubin h b zur icadi uñışlarğa ireşälär bu däwerdä janr häm stil törläre arta yaña icadi yünäleşlär päyda bula tatar milli häm ruxaní sänğäte obrazları canlandırıla sänğät kolleksíları tatarstan republígınıñ milli muzeyında tatarstan republígınıñ däwlät sınlı sänğät muzeyında qazan milli mädäniät üzäge qarşındağı milli mädäniät muzeyında älmät leninoğorsk çallı şähärläre kartinnar ğälereyälärendä h b muzeylarda saqlana yäş rässamnarnı uqıtu tärbiäläw eşen qazan mädäniät häm sänğät un tı qazan sänğät uç şçese leninoğorsk muzík sänğät uç şçese çallı ped in tı häm çallı sänğät uç şçese alıp bara tatar muzík sänğäteneñ çığanağı törki qağanatlar däwerenä barıp totaşa ul idel buyı bolğarı altın urda qazan xanlığı h b törki tatar däwlätlärendä törle ruxaní häm dönyawí formalarda professionäl häm üzeşçän cırçılar muzík uyın qorallarında başqaruçılar ícatında çağıla tatar muzík sänğäte mäcüsilek zamanı häm íslam dine yolaların ütkärgändä başqarılğan muzík mädxiä memoriäl janrlarda saray muzígı tradísílarında xärbi yola bäyrämnäre saray häm xalıq bäyrämnärendä küñel açu räweşendäge muz poetik formalarda üsä tatar xalqınıñ tradísíon muzík qoralları bulıp qubız quray göslä dawılbaz dumbra däf h b sanala alarnıñ qayberläre xalıq ostaları qulı b n yasala ikençeläre ğäräplärdän üzläşterelgän klassik möselman muzík uyın qoralları bula tatar milli köylärenä angemitoník xas tradísíon bularaq ul cırlar fäqät ber tawış öçen çığarıla yöz urtasınnan tatar xalqınıñ muzík sänğäte köçen qodräten yuğalta elek ictimağí ähämiätkä iä bulğan formalarnıñ kiräge qalmí bu xäl janr häm stillärneñ aqrınlap çiklänüenä kiterä şul säbäple tatar xalqınıñ milli muzígı yöz başına qädär yalğız başqaruçılar ícatındağı folklor cırları bularaq qına saqlanıp qala k bäyet qısqa cırlar lirik cırlar yola cırları taqmaq tarixi cırlar yözdä uqu yortları programına uyın qoralların üzläşterü däresläre kertelü näticäsendä töbäktä urıs muzígınıñ berençe uçaqları barlıqqa kilä yözdä muzík gimnazílar qazan un tı radíonowanıñ zatlı näsel qız balalar in tı tormışınıñ ayırılğısız ber öleşenä äwerelä yöz axırına qazanda prof muz belem birüneñ nigezläre salına törle yıllarda k eyzrax l k nowiskiy a a orlov soqolovskiy r a ğummertnıñ xosusí muzík mäktäpläre eşli qazan muzík uçilişçese dä ğummert mäktäbe nigezendä oyışa yöz axırı yöz başında qazan muzík söyüçelär tügäräge näfis sänğät söyüçelärneñ qazan cämğiäte xalıq universitetları qazan cämğiäte tatar milli muzígınıñ berençe konsertların oyıştıra qazanda ataqlı artist häm muzíkntlar i ğofman s raxmanínov a skryäbin a ğöldenweyzer k iğumnov l awer b ğuberman yä qubelik e simbalist n figner l sobínov a nejdanowa konsertlar birä ziminnıñ mäskäw operası artistları şirkäte s peterburgtan m i petipänıñ balet truppası mäskäwdäge zur teaternıñ e v geltser citäkçelegendäge balet truppası h b ğastrolgä kilep çığışlar yasí qazandağı opera teaterı m musorgskiy p çayqovskiy a rubinşteyn a darğomıjskiy kebek urıs autorlarınıñ j bize r leonqawallo dj werdi h b çit il kompozítorlarınıñ äsärlärennän bay repertuar üzläşterä f i şalyapinnıñ artistlıq qäreräsı qazanda başlanıp kitä yöz axırı yöz başında xalıq köyläre nigezendä urıs häm europa klassik muzígı qazanışlarına tayanıp xäzerge prof tatar milli muzík sänğäte formalaşa muzíkntlardan z yarullin f tuişev x xäybulkin xäybulkin marşı autorı cırçılardan k motígí f latípov m iskändärewä h b nıñ eşçänlege şul yıllarda başlana yözneñ nçı yıllarınnan tatar muzík sänğäte kompozítorlar ícat itkän üzençälekle törle janr äsärläre b n bayí ğilmi nigezdä milli muzíknıñ mäğärif sisteması buldırıla tatarstanda kompozítorlar ícatınıñ formalaşuına tatar drama truppaları säxnägä quyğan muz drama äsärläreneñ dä täesire zur bula tatar kompozítorlar mäktäbenä nigez saluçılarnıñ berse s säydäşev ícatı tatar muz teaterı formalaşuı b n tığız bäylängän ul spektakllärneñ muz bizäleşen üzgärtä milli muzíknı säxnädäge waqíğalarğa bäyläwe b n muz drama janrın nigezli milli muzíknıñ tarixi täcribäsen osta faydalanıp säydäşev yaña intonasílar häm ritmnar küptawışlılıqnıñ harmonílılığın orkestr yañğıraşınıñ tembr törlelegen bayıta milli tatar simfonízmına nigez sala anıñ zäñgär şäl nayomşçik qandır buyı muz dramaları häm yıllardağı muz säxnä äsärläre milli muzíknıñ törle janrları üseşe öçen ürnäk bula tatar muzík sänğäteneñ formalaşuına s ğäbäşi g älmöxämmädev v winoğradovlarnıñ saní eşçe berençe tatar operaları zur yoğıntı yasí tatar opera studísında muzík ölkäsendä milli qadrlar äzerläw tatar opera häm balet teaterın oyıştıruğa yul aça muz teaternıñ üseşenä z bäyraşewa m bulatowa a izmaylowa g qaybisqaya m raxmanqulowa u älmiev n dawtov f nasretdinev r bilalowa g säyfullina z xismätullina v şäripewä a abbasov l werniqovskiy yu borisenqo z sönğatullina x bigiçev v ğäniewa g lastovqa r säxäbiev e mixaylowa kebek äydäp baruçı opera cırçıları häm a ğatsulína b äxtämev n yultíıwa ä narıqov g qalaşniqowa r sadíqov i xäkimewä s xantimerewä kebek balet solistları zur öleş kertälär radíotapşırular oyıştırıluı tatar filarmonísı xalıq ícatı yortı tatarstan republígınıñ däwlät cır häm biü ansamble oyışuı tatarstandağı muz ictimağí tormışnı canlandırıp cibärä yılda tassr kompozítorlar berlege oyıştırıla k tatarstan republígınıñ kompozítorlar berlege yılda qazan konservatoriäse açıla yıllar axırınnan äsärläre milli muzík klassígı fondında layıklı urın alğan kürenekle tatar kompozítorlarınıñ icadi eşçänlege başlana muz teater ölkäsendäge qazanışlar ayıruça iğtibarğa layıq n cihanovnıñ altınçäç cälil m mozaffarovnıñ galíbanu operaları f yarullinnıñ şüräle baletı c fäyzineñ başmağım muz qömediäse ícat itelä n cihanovnıñ qırlay simf poeması häm tatar xalıq köylärenä syüitası a klyuçaryovnıñ idel simfonísı z xäbibullinnıñ skripqa öçen äsärläre kebek simfoní kamer instrumentäl cır vokal muzígı janrları üzläşterelä alardan soñ kilgän buın kompozítorlarnıñ ayıruça kürenekle wäkile r yäxin ul berençe tatar fortepiano konsertı küpsanlı romans cır häm fortepiano äsärläre ícat itä opera balet simfoní häm kamer instrumentäl muzík äsärläre ölkäsendä zur köç quyğan kompozítorlar a monasípov musa cälil simfoní poeması tuqay ritmnarı cır häm simf poeması ä baqírov su anası baletı x wäliullin samat operası i şämsetdinev a leman a wäliullin h b häm annan soñğı yıllarda tatar kompozítorlarınıñ ícat dairäse kiñäyä töşä f äxmätev r bilalov r yenikiev b mölekev i yaqupov m yarullinnar yaña stilistíknı buldıruğa häm folklor çığanaqların zamança prof texnik çaralar b n bäyläp üsterügä zur öleş kertälär yıllarda tatarstanda r kälimullin l xäyretdinewä r äxiärowa m şämsetdinewä ş şärifullin h b kompozítorlar uñışlı ícat itälär bügenge köndä tatarstan kompozítorları ícatında kamer instrumentäl häm vokal muzík töp urınnı alıp tora milli muzíkta kompozítorlarnıñ berençe cırları yıllarda yañğırí f latípov s ğäbäşi cır janrına ayıruça iğtibar itü s säydäşev m mozaffarov c fäyzi n cihanov z xäbibullin a klyuçaryov r yäxin ä baqírov h b kompozítorlarğa xas s sadíqowa l batır bolğäri ícatında cır töp urınnı alıp tora ş u ş mäcitev ä xäyretdinev z ğíbadullin m maqarov i xisamov f äxmädiev h b häwäskär kompozítorlarnıñ cırların da xalıq yaratıp tıñlí häm başqara häwäskärlärneñ üzläre ícat itep äsärlären üzläre ük başqaruı ayıruça kiñ cäyelä tatar milli cır sänğätendä g söläymanowa r wahapov z basírowa ä afzalowa i şaqírov x bigiçev g räximqulov r ilyäsov ş äxmätcanov r ibrahímowa v ğízzätullina a tuişewä f söläymanowa n wasílowa z säxäbiewa r ibrahímov gölzadä a fäyzeraxmanov m sönğatullin r xarísovlar tatar başqaru sänğäteneñ yuğarı zäwıqle ostaları bulıp tanıla tatar kompozítorlarınıñ äsärläre çit illärdä dä tanıla tatar muzígı xalıqara festiwällärdä başqarıla kompozítorlar konkurslarında bilgeläp ütelä qazanda europa aziä xäzerge zaman muzígı festiwälläre şalyapin f i isemendäge opera festiwäle nuriev r isemendäge klassik balet festiwäle ütkärelä trnıñ däwlät simf orkestrı trnıñ däwlät cır häm biü ansamble xalıq muzík uyın qoralları däwlät orkestrı trnıñ däwlät qıllı quartetı kiñ tanılğan başqaruçı kollektíflar bulıp sanala republíkta muzík qorallarında yalğız başqaru ğäyät nıq üsep kitä r abdullin orğan m äxmätev skripqa l maslowa wiolonçel e äxmätewä f xäsänewä fortepiano h b republíkta muzík beleme kiñ üseş ala maxsus belemle muzík belgeçläre äzerli torğan küp kenä uqu yortları eşläp kilä qazan mädäniät häm sänğät un tı qazan ped un tınıñ muzík f tı muzík uç şçese kölliätläre mäktäpläre h b qazanda urıs telendä berençe teater tamaşasınıñ yılda kürsätelgänlege mäğlüm daimi eşlägän urıs teaterı yılda açıla yılda teater xosusí iğänäçe urıs alpawıtı p p yesipov qaramağına küçä k qazan urıs drama teaterı yöz başınnan qazanda maxsus teater binaları qorılu k teater binaları teater eşen cayğa salu mömkinleklären kiñäytä yıllardan qazanda iğänägä qorılğan dramatík häm opera itälyän teaterları truppaları daimi eşläp kilä prof teater b n berrättän qazan un tında gimnazílarda zíalılar arasında yöz urtalarınnan säwdägär hönäri eşmäkärlär klublarında teater sänğäten söyüçelär tügäräkläre oyışa p m medwedev m m borodaylar iğänäsenä yäşägän däwerdä qazan teaterı aqtyorları ostalıq yağınnan da demoqratik yünäleştän baruı b n dä il külämendä mäşhürlek qazana teater säxnäsendä a s griboyıdov n v ğoğöl a n ostrovskiy a f pisemskiy l n tolstoy a p çexov pyesäları quyıla cämğiätne borçığan mäsälälär kütärelä yöz axırı yöz başında qazanda ber ük waqıtta opera häm drama truppaları operetta häm miniatyuralar teaterları eşli g n fedotowa v n andreyev burlaq kebek zur talant iäläreneñ ğastrolläre uza rus teaterı eşleklelärennän m g sawína v n dawıdov p a strepetowa m i pisarev v i qaçalov h b üzläreneñ qäreräların qazan säxnäsendä başlap cibärälär yöz urtalarınnan üzeşçän tatar teaterı da eşli başlí şäkertlär häm möğällimnär qatnaşında mädräsälärdä tatar uqıtuçılar mäktäbendä teater quyu ğädätkä kerep kitä yılda tatar zíalılarınıñ k şimbäçelär häwäskärlär sífatında xalıq aldında uynağan açıq spektaklläre tatar prof teaterına nigez sala berençelärdän bulğan säyyär nur şirkät yäşlek truppaları milli säxnä sänğäteneñ üsep kitüe öçen başlap yul yaralar bu truppalar idel buyı ural seber qazaqstan urta aziä qawqaz qırım yaqlarına ğastrolgä çığalar şähärlärdä teater tamaşaları oyıştıralar i qudaşev aşqazarskiy m mutin z soltanov g bolğarsqaya g qäriev kamal i f ilsqaya kebek talantlı aqtyorlar häm rejissyorlar şul truppalarda icadi yaqtan citlegälär alarnıñ repertuarlarında tatar autorlarınnan tış äzärbaycan törek urıs nemes fransuz autorlarınıñ da äsärläre urın ala yöz axırlarında milli drama äsärläre yazıla berençe pyesälarnı g ilyäsi g isxaqí g kamal f ämirxan s rämiev g qöläxmätev ş kamal m fäyzi k tinçurin h b ícat itä realistik dramaturgínıñ barlıqqa kilüe milli demoqratik mädäniätneñ oluğ qazanışlarınnan sanalırğa layıq yıldan teaterlar däwlät qaramağına küçä zur drama teaterı däwlät teaterları rätenä kerä k qazan zur drama teaterı yılda berençe ürnäk tatar teaterı oyışa yıldan tatar däwlät teaterı yılda aña milli teaterlardan iñ berençe bulıp akademí teaterı digän isem birelä k tatar akademí teaterı eşçe yäşlär teaterı b n eksperimentäl truppada k xäzerge zaman teaterınıñ qonstruqtiv täcribä ostaxanäse teater sänğäteneñ yaña formaları tabıla zamança säxnä tele barlıqqa kilä yäş aqtyorlar äzerläw maqsatı b n studílar oyıştırıla k tatar teater studíları şular nigezendä yılda teater texniqumı açıla k qazan teater uçilişçese yıllarda resp qa şähärlärendä küçmä teaterlar eşli başlí k kolxoz sovxoz teaterları soñraq alarnıñ şaqtíı däwlät teaterı statusına layıq bula k älmät tatar drama teaterı minzälä tatar drama teaterı tatar drama häm qömediä teaterı qazan tatar yäşlär teaterı häm qazan qurçaq teaterı açıla republíktağı teater eşeneñ üseşenä yılda mäskäwdä ütkärelgän tatar ädäbiätı häm sänğäte deqädäsınıñ täesire zur bula yıllarda üzeşçän teater sänğäte kiñ qolaç ala teater kollektífları mädäniät yortları häm saraylarında uqu yortlarında pr tielärdä oyışa üzeşçän teaterlarğa smotrlar ütkärep iñ aldınğılarına xalıq teaterı digän maqtawlı isemnär birelä tatar teaterınıñ repertuarın iñ äwwäl g kamal g isxaqí g qöläxmätev m fäyzi f burnaş ş kamal k tinçurin ä fäyzi t ğízzät n isänbätlärneñ äsärläre bilgeli teaternı çınbarlıqnıñ sänğäti ğibrätle közgesenä äwerelderä r işmorat m ämir x waxit s şäkürev yu äminev g nasrílar şul tradísínı uñışlı däwam itterä a ğiläcev t miñnullin ş xösäyenev i yüzeyev r xämid f yarullin r minğälim r wäliev z xäkim h b autorlar ícat itkän äsärlär yaña ideyälär häm formalar alıp kilä g kamalnıñ bankrot häm bäxetsez yeget m fäyzineñ galíbanu k tinçurinnıñ cilkänsezlär häm zäñgär şäl n isänbätneñ xuca nasretdin t miñnullinnıñ äldermeştän älmändär pyesäları tatar dramaturgísınıñ klassígına äwerelä k şamil z soltanov n arapowa g qamsqaya f ilsqaya ş şamilskiy x äbcälilev g bolğarsqaya x urazíqov x sälimcanov g şamuqov f xalítov r bikçäntäyev r cihanşina ş biktimerev r tacetdinev r şäräfiev h b aqtyorlar tatar teaterınıñ ğäyät üzençälekle säxnä ostalığı mäktäben buldıralar g dewişev g ismäğilev ş sarımsaqov g yosıpov k tumaşewa m sälimcanov h b tatar milli rejissurası mäktäbenä nigez salalar ölkännär ícatında çağılğan kürkäm tradísílarnı bügen yäş rejissyorlar f bikçäntäyev r zahídullin f ibrahímov h b däwam itterä yılda trda däwlät häm şähär teaterı eşli k tatarstan teaterları tatarstan republígınıñ teater eşlekleläre berlege dän artıq teater eşleklesen berläşterä republíkta teater festiwälläre ütkärelä şular arasında iñ möhime tinçurin k isemendäge teater festiwäle republík teaterları çit illärgä ğastrolgä yöri alar könbatış europa illäreneñ kübesendä bula fransí misır finländiädä ütkärelgän festiwällärdä qatnaşa teater sänğäte kiñ qolaç b n üsä tatarstanda arxitekturanıñ töbäk häm milli ayırımlıqları şähärlär tözeleşendä arxitektura törlärendä konstruksiä stil sänğätçälek h b üzençäleklärendä fänni ğämäli çağılış taba xalıqnıñ arxitekturadağı milli üzençälekläre ş u mädäniätkä dä bäyle borınğı däwer arxitekturasına bu yaqlarda yäşägän fin uğır häm törki qäbilälärneñ iñ ğädi ixtiacların qänäğätländerü öçen tözelgän toraq xucalıq häm dini qorılmalar xas idel buyı bolğarları islam dinen qabul itkännän soñ urta idel buylarına möselman illärendäge bina häm qorılmalarnıñ traditsion arxitekturası üzençälekläre ütep kerä k bolğar cämiğ mäçete keçe manara xan törbäse qara saray aq saray könçığış törbä h b altın urda häm qazan xanlığı zamanında isä ul üzençäleklär nıqlap qanat cäyä arxitektura konstruksiäse üzençälekläre töbäktäge tözü materiallarına ağaç aqtaş balçıq kirpeçe h b häm alarnı qullanu ısullarına bäyle räsäy däwerendä urıs arxitekturası şähär tözeleşendä yäşäp kilgän cirle üzençäleklärne qısrıqlap çığara könbatış awrupa arxitekturası stilläre östenlek ala k barokko klassitsizm dini cämäğät häm toraq binalar qoruda yaña tipologiä xökem sörä k çirkäwlär monastırlar milli arxitektura başlıça xalıq arxitekturasında saqlanıp qala k tatar xalıq arxitekturası sovet zamanında i g ğäynetdinev m k iğlamov kebek berençe professional milli arxitektorlar üsep çığa binalarnı yäşäw öçen qulayraq zur külämle itep häm ber ük stildä qoru ütep kerä başlıy şähär arxitekturası tulayım unifikatsiäläwgä qaytıp qala qorılmanı tulayım milli üzençälekle itep tözü awıl cirendä genä saqlana arxitekturanıñ üseşenä arxitektorlar ä g bikçäntäyev i a wäliev r m mortazin p a sanaçin g i soldatov r s nasirov a a sporius ä x belostoskaya h b zur öleş kertä s s aydarov isä arxitektura restavrasiäse mäktäben buldıruğa küp köç quya tatar ädäbiäte xalıq awız ícatına törki xalıqlarnıñ ädäbi baylığın täşkil itkän urta ğasırlardağı ğomumtörki mädäni yazma yädkärlärgä s baqırğäni y balasağuní m qaşğäri s yügnäki ä yäsäwi h b barıp totaşa idel buyı bolğar däwläte mädäniäteneñ oluğ yädkäre qol ğälineñ mäşhür qíssa i yosıf poeması tatar ädäbiäteneñ üseşendä altın urda däwere möhim urın alıp tora ul zamanda ícat itelgän humanistik äsärlär n rabğuzínıñ qíssasel änbiä qotbnıñ xäsräw wä şirin mäxmüd bolğarínıñ nähcel färadis xisam kätibneñ cömcömä soltan säyf saraínıñ gölestan bit törki häm söhäyl wä göldersen poema häm dastannarı altın urda cimerelgännän soñ qazan qalası tatar mädäniäte üzägenä äwerelä bu däwer näfis ädäbiätta möxämmäd yar ömmi kamal häm qol şärif ícatları b n xaraqterlı elektän qalğan mädäni mirasqa milli ädäbiätlarğa kimsetep qaraw yıllardağı repressílar yıllardağı böyek watan suğışında yuğaltular başqa säbäplär arqasında tatar ädäbiätı bik küp talantlı ícat ähellärennän mäxrüm qala yazuçılarnıñ ruxi ezlänüläre mäğlüm ideyä qısalarına biklänä icadi mömkinlekläre çiklänä ämma ädiplär şul şartlarda da elek elektän ädäbiät aldına quyıla kilgän wazífanı ütäw cayın tabalar ädäbiät beleme isä beryaqlı ideologia belän suğarılğan metodologik ısullardan arına bara ädäbi küreneşlärgä häm tendensilarğa fänni häm objektiv bäyä birergä omtıla wiki yäki wiki süze bötendönya päräwezendä häm korporativ çeltärlärdäge säxifälärne buldıru häm üzgärtü öçen qullanılğan ber texnologiä üzençälege eçtälek östäw häm üzgärtü mömkinlegen här keşegä birä iñ tanılğan qullanılış ürnäge wikipediä ataması andıy säxifä yasawında qullanılğan eştäşlek programı belän bäyle wiki biek w belän başlap wä wikiwikiweb süzläre belän qaywaqıt portland ölge tuplamasın da atıylar çönki ul iñ berençe wiki ide monda isä süz keçe w xärefe belän başlanğan atama turında bara wiki wiki süze haway telennän kilgän ul anda tiz bik tiz añlata qaywaqıt biek xäreflärgä törle qaraş buluına säbäple wiki urınına wikiwiki yä ki wikiwiki qullanıla ğäysä isa islamda möxämmät päyğämbärdän alda kilgän päyğämbär ğaysa mäsix jesus christos xristianlıqta xoday häm qotqaruçı çirkäwgä nigez saluçı häm anıñ başlığı qor ändä allah ğa yaqın toruçılarda anıñ aşa incil iñderelgän islam dine öçlelek troitsa täğlimatın tanımıy ğäysäneñ cismani ülemen inkär itä häm anı kükkä aşqan axırzaman aldınnan yänä cirgä qaytaçaq dip faraz qıla incil buyınça yäşlek ğäysä mäsix taw wäğäzen äytep xristianlıqnıñ töp nigezlären taswirlağan xalıqta zur dan qazanğan yähüd ruxaniları ğäysä populärlığın kürep aña qarşı köräş itä başlağan ğäysäneñ ber uquçısı qaznaçı yähüd iskariot iuda iskariot ğäysäne yähüd ruxanilarına kömeş täñkädä satqan ğäysä mäsix qulğa alınğan bulğan häm rim imperiäseneñ yähüd wiläyäte prokuratorı pontiy pilat xökemenä cibärelgän pontiy pilat ğäysäne üterügä qarşı bulğanğa qaramastan ğäysäne cäzalap üterügä cibärergä mäcbür bulğan xökem buyınça ğäysä mäsix ierusalim yanındağı peläş tawında täregä qadaqlanğan bulğan şunnan täre xristianlıqnıñ simvolına äwerelgän küçüm xan tiräse seber xanı şäyban xan näsele warísı mortaza ulı yıldan seber xanlığı täxetenä menü öçen yädegär bäk belän köräşä başlí tä anı quğaç täxetkä utıra tä permgä ğäskär belän bara yıllarda atama yermak basqınnarına qarşı suğışa yermak hälq bulğaç qaşlıq şähären qaytarıp ala xanlıqnı nığıtu häm berläşterü yulında cirle aqsöyäklär qarşılığına oçrí säyet xan belän qaraçı bäk citäkçelegendä küçüm xanğa qarşı fetnä oyıştırıla küçüm xan üz urdasın irteş buyı dala cirlärendä küçerergä mäcbür bula anda yaña xanlıq nigezlärgä omtıla şuña ireşü öçen yılğa qädär urıs voyevodalarına qarşı köräşä yermakqa qarşı alıp barğan suğış bäreleşläre xaqında xalıq telendä küp riwayät xikäyätlär saqlanıp qalğan ğäräp älifbası bügenge dönyada ayıruça kiñ taralğan yazulardan berse qayber mäğlümätlärgä qarağanda ul dönyada barlıq xalıqnıñ yaqınça yözdän unına xezmät itä berençe näwbättä ul ğäräp tele öçen monnan tış ğäräp älifbası iranda farsı tele päqstanda urdu tele äfğänstanda puştu wä däri tele öçen öleşçä hindstanda milli älifba bularaq qabul itelgän ul şulay uq islam dine kiñ taralğan başqa illärdä dä bangladeş xäbäşstan filipin indoneziä malayziä mozambik nigeriä w b aktif qullanılışta yöri xx ğasırnıñ yıllarda tulısınça latin älifbası belän alıştırılğança sovetlar berlegendä yäşäwçe törki xalıqlarnıñ şulay uq ğosman imperiäsendäge törekläreneñ milli yazuları da şuşı älifbağa nigezlängän ide ğäräp yazuınıñ borınğı watanı üzäk ğäräbstan anıñ berençe ürnäkläre lixyäni samudi safi kebek taşyazmalar ğäräbstan yarımutrawı cirendä häm süriäneñ könyaq töbäklärendä tabılğan alarnıñ yazılu waqıtları yözlärgä qarıy üzeneñ üseş yulında ğäräp yazuı törle üzgäreşlär kiçergän anıñ çişmä başında borınğı finiki älifbası tora ämma ğäräp yazuınıñ kamilläşterüenä nabati wä arami yazularınıñ da zur yoğıntı yasağanlığı mäğlüm xäzerge waqıtta ğälimnär ğäräp yazuınıñ iñ borınğı ürnäge itep qufi yazuın sanıylar ul yefrat yılğası buyında urnaşqan ğäräp xälifäte zamanında yözlär başqala xezmäten ütägän äl qufa şähärendä tabılğan soñğıraq çorlarda xattatlar tırışlığı belän ğäräp yazuı haman kämilläşä barğan anıñ küp törle şäkelläre barlıqqa kilgän ğälimnär raslawınça alarnıñ sanı yöz yegermegä citä ämma bügenge köndä bu ölgelärneñ altı cide töre genä aktíf qullanıla alarnıñ ğäräpçä atamaları qufi näsx söls röqğä nästäğliq diwan şikästä ğäräp älifbası xäreftän tora alar barısı da tartıqlarnı bilgeläw öçen ğäräpälif belän yazılğan süzlär uñnan sulğa taba yazıla wä ber yuldan ikençe yulğa süz küçerü närsä yuq xäreflär barlıq oçraqlarda da ber genä bieklekta yazıla yäğni ğäräp älifbasında baş xäreflär yuq ğäräp süzläre härçaq tartıqtan ğına başlana älif xärefe dä hämzä belän başlana ğäräp älifbasında xäreflarneñ dürt törle yazılu räweşe qullanıla ğäräp älifbasında altı xäref özek xäreflär dip atala şul özek xäreflär üzlärennän soñ kilgän xäreflär belän sul yaqtan totaşmıylar wa süzda urın aluınnan üz qıyäfäten üzgärtmilär özek xäreflärdän soñ kilgän xäref süz başındağıça yazıla menä älif xärefe genä aldan barğan xäref belän totaşıla ğäräp telendä icek yasawçı awazlar bularaq suzıqlar yörsälär dä alarnıñ neçkä qalın buluı tartıqnıñ neçkä qalın buluına qarıy yäğni bu yaqtan ğäräp yazuı elekke orxon älifbası kebek suzıq awazları öçen öç xäref kenä bar wä alarnıñ qalın neçkälege nindi tartıq belän toruların bilgeli ğäräpçädä istiğälä qalın tartıq belderüçe xäref bar bu xäreflär belän fätxä a itep käsrä í itep wä zämmä u itep uqıla başqa xäreflär istifälä neçkä tartıq belderälär wä alar belän fätxä ä itep käsrä i itep wä zämmä ü itep uqıla ğäräp telendä xärefneñ öst astında quyıla torğan berniçä xäräkä qullanıla uqığanda başta xäref uqıla annarı ğına xäräkä ğäräp telendä altı suzıq awaz bar wä bik yış oçraqlarda alar bötenläy yazılmıylar bu närsä qayçaqta ikemäğnälelekkä dä kiterä ala suzıqlarnıñ öçese qısqa ä i u qısqa suzıqlar yazuda ayırım xäref ilä tügel xäräkä aşa ğına bilgelänä ozın suzıqlarnı mäd suzu xärefläre ilä kürsätelä wä xäräkälärgä qarağanda ike märtäbä suzıbraq uqıla ğäräp telendä ber ük tartıq awazlar ber ber artlı kilsälär berençese genä yazıla wä ikençese urınına täşdid xäräkäse täşdidläw ikelätkeç bilgese genä quyıla täşdidle tartıq käsrälä bulsa käsräse tartıq ilä täşdid arasına quyıla ğäräp icege ike törle bula yä açıq yä yabıq menä sükün ul tartıqnıñ yomıqlıqnı beldergeç bularaq qullanıla icek yabuçı xäräkä wä säkenle tartıq äytkändä awız yomıla mísal bä b säken quyılmağan oçraqlarda tartıq barıber suzıq belän uqıla qäläba wä qälb äyteleşen bilgeläw öçen l ilä b tartıqlardan torğan iceklärne säken belän yabalar da qälb xäreflärne ayırım yazğanda hämzä atlı tawışsız tartıq ayırım xärefe bularaq ta yazıla wä başqa teräk xäref belän xäräkä bularaq ta ğäräp telendä ike cenes bar märbütä ğäräp älifbasına ayırım xäref bularaq kermi çönki ul cenes belderü öçen genä wä mäğnäse anıñ t awazı möännäs isemnär tä märbütä tügäräk t belän tämamlanalar misal ğäräp älifbasında xäreflär berläşmäläre dä qullanıla yäğni berniçä xärefneñ ber bersenä totaşılıp yazıluı şul berläşmälärneñ lm älif genä mäcbüri başqalarnı ayırım xäreflär aşa da yazarğa mömkin çönki alarnıñ säkeldä bulmawı da ixtimal misallar bügen ğäräp älifbası bu tellärdä yazu öçen qullanıla elek qullanıldı ğäräp xärefläre unicode eçendä ğäräp öleşendä u u ff yatalar ğäräp xärefläreneñ berençe töre u fb u fdff urınnarın alğannar wä ğäräp xärefläreneñ ikençe töre u fe u feff urınnarda sanaqta ğäräpçä mäten uqılış buyınça saqlana törle programnar isä anı inde üzençä kürsätälär monnan tış ğäräp älifba belän yazu öçen berniçä berbaytlı bilgelämä dä qullanıla mäsälän iso abu abd allah muhammad äl idrisi yäki äl idrisi ğäräp säfärçese cäğräfiäçe xaritaçı äl idrisi yıl tiräsendä ispaniä şähäre seuta da tua ğälim kordoba universitetında belem alıp sitsiliädä normannarnıñ rodjer ii patşası qalasında yäşi ul ispaniä tönyaq afrika alğı şäreq cirlären säfär belän yörep çığa äl idrisi moña tikle bilgele bulğan bar darulı ülännärne öyränep çıqtı üz äytüe buyınça fännär borınğı zamannardan alğa kitkänñar wä üze ülännärne cıyu törkemläw belän şöğellänä başlağan sul şaqta ul küp yaña darulı ülän barlığın açtı wä üz eşläreneñ näticäse itterep törle kitaplarnı yazdı alar arasında iñ möhime ul kitab äl cämi li sıyfat aştat äl nabatat ide şul uq waqıtında ul cäğräfiä belän dä şöğellänä ide bar närsäne xaritalarda bilgeli ide böten bilgele bulğan dönyanı taswirlağan ide yılda äl idrisi tabula rogeriana atlı xezmät yaza wä aña östämä xezmät bularaq geography atlı eş alarnı bergä rodjer ii nuzxat äl muştaq itep atağan äl idrisi isä kitab rudjar yäğni rudjar kitabı atağan bu xezmät yılda törätelep wä östälänep keşelek baqçası wä can şatlığı iseme belän qabat çığarıla ämma bügenge köngä kilep citmiçä yuğala anıñ şatlıq baqçası yä ki keçkenä idrisi adı belän bilgele bulğan qısqartılğan yurama yılda näşri itela bu kitap bik ük kamil wä tögäl tügel ide ämma annan soñ berniçä ğasır buyı çıqqan xaritalar aña nigezlängän ide antuan de sent ekzüperi tatar äyteleşe antuan de sañ ekzüperi fransuzça antoine de saint exupéry iyün iyül böyek fransiä yazuçısı häm oçuçı antuan mari rocer de sent ekzüperi fransuzşa antoine marie roger de saint exupéry lyon şähärendä yäştä bulğan inde ğailädä tua başlanğıç mäktäben tamamlağaç miğmarlıq öyränü öçen école des beaux arts äyteleşe ekoli de bo art uqırğa kerä yılda ul xärbi xezmät safına basa häm oçuçığa öyränü öçen ul strasburg şähärenä cibärelä kiläse yılda ul röxsätnämä iäse bula häm aña xärbi oçqıçta eşlärgä täqdim itälär ämma ğailäse riza bulmağaç ul paris şähärendä şirkät eşendä qaldırıla anıñ eşe tarqala häm kiläse berniçä yıl eçendä fälän eş almaştıra ikençe bötendönya suğışı waqıtında ul fransiäda xärbi ezläwçe squadronda oça tora annarı ul new york şähärenä qaça wä doşman belän suğışu öçen kire urtacirgä qayta anı almannarnıñ focke wulf fw höcüm oçqıçtağı robert heixel atıp töçergän dip faraz iñ ışanıçlı bularaq sanala üzgärtep qoru başlanğaç uq tatar zıyalıları arasında möxämmädiä mädräsäsen torğızu zarurlığı turında söyli başladılar wä yılda bu xıyal çınğa aştı berençe şäkertlär möxämmädiä busağasın atlap kergännär mädräsädä uqıtu yuğarı dini belem birüne küzdä totqan şäriğät bülegendä alıp barıla köndezge bülektä yıl kiçke wä çittän uqu büleklärendä yıl däwamında mondıy belgeçlär äzerlänä berençe uqıtu yılına yıl sayın urta mäktäpneñ tuğızınçı yäki unberençe sıynıfın tämamlağan illeşär yeget wä qız qabul itelä tuğız sıynıf tämamlawçılar berençe ike yıl däwamında belgeçlek buyınça uqunı ğömümi urta belem alu belän berläşsterälär qazannan çittä yäşäwçe yegetlär tulay toraq belän tä min itelä däreslärne yuğarı belemle ğäräp tele belgeçläre wä din ğälimnäre alıp baralar köndezge bülekkä qabul itü tatar urıs tele buyınça imtixannarnı uzu belän avgustta başlana çittän uqu bülegenä kerü imtixannarı avgust ayında wä kiçke uqıtu bülegenä sentäberdä uza rusiä federatsiäse tatarstan cömhüriäte qazan şähäre ğabdulla tuqay uramı yort möxämmädiä mädräsäse tel nurixan sadrilmän ulı fättax öktäber febräl tatar yazuçısı tarixçı ğälim ide nurixan fättax yılnıñ öktäberendä küçtawıl bügenge başqortstannıñ yañawıl cirlegendä digän tatar awılında igençe ğäiläsendä tua nurixan fättax ädäbiät belän balaçaqtan qızıqsınıp mäktäptä uqığanda uq şiğerlär xikäyälär yaza başlıy talib yıllarında xalıq icat öränü säfärlärendä qatnaşa xalıq icatı äsärlären cıya xalıqnıñ söyläm tele üzençäleklären anıñ yolaların ğöref ğädätlären häm borınğı tarixi riwäyätlären bik mawığıp öyränä anıñ berençe şiğerläre yılda sowet ädäbiätı xäzerge qazan utları jurnalında häm berençe xikäyäläre yılda bezneñ xikäyälär isemle kümäk cıyıntıqta dönya kürä nurixan fättax balalar ädäbiätendä häm ädäbi tärcemä ölkäsendä dä küp eşläde balalar öçen ul tegermändä öç tuğan irek almas häm cälil bezneñ babay isemle xikäyä cıyıntıqları çığardı encele ürdäk isemle äkiät yazdı ädip tatar telenä urıs yazuçıları boris jitkovnıñ xikäyä cıyıntıqların i vasilyevnıñ zvezda äsären frans klassik yazuçıları victor gugonıñ otverjennıy romanın onore de balzaknıñ otes gorio romanı belän saylanma xikäyälären tärcemä itte nurixan fättax yıldan ssdb häm tatarstan yazuçılar berlege äğzası ide tarixnı xalıqqa qaytaru ölkäsendäge küp sanlı xezmätläre öçen nurixan fättaxqa angliäneñ cambridge dağı xalıqara biografik üzäk tarafınnan yıl keşese iseme birelde istikll marşı haiti fr hati hispaniola utrawınıñ könbatışında urnaşqan däwlät utırawnı karib diñgeze äyländerep ala kuba dan könçığışqa frantsiäneñ häm amerika quşma ştatlarınıñ elekke koloniäse xäzergä haiti anarxiä şartlarında yäşäp kilä haiti tarixı hispaniolanıñ baştağı xalqı üterep beterelgän diärlek arawak yä taino qäbiläläre alarnıñ üterü kristofor kolumb nıñ kilüdän soñ yılda başla yöz axırında utrawnıñ şikär plantatsiälärgä afrikan qolları kiteralä haiti qara tänlelärneñ cömhüriätlärdän iñ berençese dönyada qollıqnı betergän berençe däwlät quşma ştatlar häm batış awrupa haitigä qarşı sanktsiälär kertä yılda frantsiä qol biläwçelärgä reparatsilärne taläp itä million altın frank xäzerge miiliard şul säbäple haiti könbatış yarımşarda iñ yarlı il däwlättä korruptsiä çäçäk itä yıldan ilneñ bağşlığı fransua düvaliey papa doc yılda diktator bula tonton makute volonter armiäsen citäkli anıñ eşen däwam itüçe yäşle ulı jan klod düvaliey baby doc yılda xakimiyäten ala baby doc nı yılda bärep töşerälär ayırım kertemi haiti säyäsäte haiti prezident cömhüriäte respublika ide milli mäclesne häm prezidentnı saylıylar haitidä department bar ide haitineñ töp mäydanın tawlar qaplıy alardan tış yılğa üzännär häm keçkene yar buyı tigezleklär dä bar könbatışta häm üzäktä zur biek platolar urnaşqan ilneñ iñ zur şähäre millionlı port au prince başqalası ikençese cap haitien million toruçılar xalqınıñ xäyerçelär dönyada yarlıq buyınça ikençe däwlät xalqınıñ xristiannar xalıqnıñ tığızlığı keşe q km bulsa da xalqınıñ küpçelege şähär zonlarında üzännärdä yäşilär haitilelärneñ afrika raslı başqalar mulatlar berniçä awrupalı da yäşilär xalıqnıñ awıllarda yäşi frantsuz tele räsmi tellärdän berse keşe söyläşlä bar haitilelär haiti kreol telen belälär bu ikençe räsmi tele yäşlär häm eşmäkerlär inglizçä yaxşı belälär roman katolik çirkäwe räsmi din dip sanala protestantlar da bar haitidä voodoo ğädätläre saqlandı ğäbd el qayum nasıyr ğäbd el nasıyr ulı yä ki qayum nasıyri fevräl kürenekle ğälim yazuçı häm tatar xalqınıñ mäğrifätçese üzeneñ fänni xezmätläre häm küpqırlı eşçänlege belän tatar mädäniäte fäne häm ictimaği fikerendä tirän ez qaldırğan şäxeslärneñ berse anıñ qäläme astınnan matur ädäbiät xalıq icatı telbelem mäğrifät isäpläw tarix cäğräfiä astronomiä häm başqa ölkälärgä qağılğan lap fänni xezmät häm äsär çığa q nasıyri çın mäğnäsendä böyek ğälim ul bar ğömeren ğilemen säläten tatar xalqı arasında mäğrifät nurı taratuğa bağışlıy q nasıyri yılnıñ fevrälendä elekkege qazan gubernası zöyä cirlegeneñ yuğarı şırdan awılında tua anıñ ätise ğäbdelnasıyr uqımışlı keşe bula qäläm tibrätä ğäräp farsı häm urıs tellären yaxşı belä kitaplar yaza ide zamanına qarata bu siräk küreneş bulğanğa nasıyrlar ğäiläse tirä yaqtağı başqa ğäilälärdän şaqtıy ayırılıp torğan ğäbd el nasıyr balaların kitapnı häm xezmätne söyärgä öyrätkän bulaçaq ğälim yazuçınıñ balaçağı tuğan awılında uza yılda qayumnı qazanğa alıp kilep mädräsägä urnaştıralar mädräsäne ul yılda tämamlap pişqädäm däräcäsen alıp çığa şul uq yılnı q nasıyrine urıs ruxanilar äzerli torğan duxovnoye uçilişçe ğä häm annarı duxovnaya seminariä ğä tatar tele uqıtuçısı itep çaqıralar mondağı keşelär belän aralaşu aña urıs telen öyränergä mömkinlek tudıra häm ul belemen arttıru maqsatında irekle tıñlawçı sıyfatında qazan üniversitätenä yöri başlıy q nasıyrineñ fänni häm ädäbi eşçänlege yıllarnıñ axırında başlanıp kitä kiñ qaraşlı ğälim fänni belemnärneñ törle ölkälärenä üzennän layıqlı öleş kertä anıñ berençe xezmäte tatar tele beleme buyınça qısqaça nöxü kitabı bu kitap yılda basılıp çığa qayum ağa tatar telendä suzıq buluın bilgelägän küräbez anıñ isemendä dä unınçı ıy awazı ike tapqır bar tatar telendä tañ yoldızı gäciten çığaru q nasıyrinıñ küptänge xıyalı bula läkin urıs xäkimiätenä gäcit çığaruğa röxsät birülären sorap möräcäğät itkän üteneçen kire qağalar şunnan soñ mäğrifätçe yılda tatar waqıtlı matbuğat wazifaların ütägän yıllıq östäl täqwimnären çığara başlıy tuğan awılında mäktäp saldıru mäğrifätçeneñ küñel türendäge xıyalı bula ölkän keşelär süzenä qarağanda q nasıyri bu mäktäpne tözetkän läkin anıñ binası bügenge köngäçä saqlanmağan ğälimneñ yaqtı süräte awıldaşlarınıñ küñelendä genä tügel xalqıbıznıñ ütkäne häm ğälimneñ bay mirası qäderle bulğan barlıq keşelärneñ yörägendä saqlanaçaq qayum nasıyri yaña tatar bistäse ziratında kümelä koreanıñ öç patşalığı korea yarımutırawında häm manjuriadä urnaşqan goguryeo baekje häm silla patşalıqları ide ma yöz yöz koreanıñ öç patşalığı däwerendä bulğan başqa keçe patşalıqlar menä mondí gaya dongye okjeo buyeo usan tamna h b ğädättä koreanıñ öç patşalığı çorı ma dä başla bu waqıtta yarımutırawınıñ könyaq könçığışta urnaşqan saro soñraq silla patşalığı han näselele qıtaydan autonomínı ala yalu yılğası yarlarında urnaşqan goguryeo patşalığı ma dä qıtaydan bäysezlegen ala ma dä ike waríslarnıñ konflikttan soñ utırawnıñ könyaq könbatışta beaekje patşalığı xäzerge seoul oyıştırıla anıñ başqalası ungjin xäzerge gongju yä chongju soñraq sabi xäzerge puyo gaya patşalığı beakje dän yözdä ayırıldı han näsele axırında yöz başında öç patşalığın alğa kitüe däwam itä bu däwlätlärdä oxşaş mädäniät üsä yözdä aqsöyäklärdä konfusianizm cäyelä annan soñ böten koreada anı buddhizm almaştıra öç patşalığınnan iñ zurısı goguryeo patşalığında ike başqala bula nangnang xäzerge pyongyang häm yalu yılğası yarındağı kungae qıtay belän ciktäş il bulşaç bu däwlät az azlap qıtaydağı manjurianıñ zur öleşe suğışıp ala häm nangnang dan qıtaylarnı tä qua buddhizm räsmi din bularaq qabul itüdän soñ qıtaynıñ yoğıntısı zuraya silla patşalığı kaya gaya patşalığın yöz axırında yota sillanıñ başqalası gumsong şähäre xäzerge gyeongju yä kyongju buddhizmne räsmi din bularaq yılda qabul itä tang näselele qıtay belän berläşkäç silla da baekje ne dä goguryeo nı suğışıp ala berdäm silla däwere başlağaç koreanıñ öç patşalığı däwere tämamlana vladimir il ya ulı lenin çın familiäse ul yanov rusiä imperiäse häm sssr säyäsät häm däwlät eşleklese revolyutsioner bol şeviklar firqäsen nigezläwçese yılnıñ böyek oktäber inqıylabın oyıştıruçılardan berse fälsäfäçe marksist publitsist öçençe kommunistik internatsionalnı oyıştıruçı sssr nigezläwçese fälsäfä häm iqtisad ölkäsenä qarıy torğan fänni xezmätläre bar atası kürenekle mäğrifätçe il ya ul yanov sember gubernası däwlät mäktäpläre buyınça baş inspektor ulı semberneñ gimnaziäsendä uqıy yılnı qazan universitetınıñ yüridik fakul tetına uqırğa kerä biredä üzeneñ revolyutsion eşen başlıy şul uq yılnı studentlar arasında fetnädä qatnaşqanlıqtan universitettan quıla mäxkämä anı xökem itep qazan öyäzendäge apaqay awılına sörgen gä cibärä lenin wafatınnan soñ sssrda lenin täğlimäten stalin añlatmasındağı añlatu qanunlaştırıla iosif stalinnı ul ğomumän yuğarı urınnarğa quyarğa quşmağan ul anı qabalanuçan häm äylänä tiräsen tuqtawsız idärä itärgä mawığuçı ber byurokrat itep sürätli stalin alğa sörgän tatarstan assr şikelle milli avtonomiälärneñ sovetlar berlegenä rsfsr aradaşçılığı belän kerüen ul tulısınça xaqsızğa çığara lenin bu başlanğıçnı stalinnıñ milli bol şevik larğa respublikalardağı kommunistlar qarata cıyılğan açuı belän üç alu niäte belän añlata läkin xi qorıltay aprel leninnıñ süzen ayaq astına salıp vqp b berençe sekretare dimäk il citäkçese itep stalinnı saylıy tassrnı oyıştıruda xälitkeç röl uynıy qul quya may küptomlı saylanma äsärläre tomnar tatarstan kitap näşriätında tatar telendä näşer itelä islam täqwime yä ki möselman täqwime yä ki hicri taqwime ul möslim illärendä dini bäyrämnärneñ qayçan buluın belü öçen qullanıla torğan täqwimder ay täqwime bularaq ul könnän tora wä milädi täqwimennän köngä qısqaraq hicri aylar yä ki könnän tora tögäl tärtibe yuq hicri täqwim yılda hs umar ibn äl xattab atlı ikençe xälif tarafınnan ğämälgä kertelde isäpläw möxämmädneñ mäkkädän mädinägä küçüennän başlana yıldan yıl sanı hicri buyınça isäplänüe san aldınnan hs yä h quyu belän bilgelänä yäğni hicriättän soñ comğa ul yal köne bulsa da ämma atnanıñ berençe köne dä tügel soñğısı da tügel islamnıñ iñ möxim könnäre bolar hicri milädi tarixın isäpläw aşa tögäl äyländerü mömkin tügel nindi yılda niçä könle aylar buluı ğilmi kiñäşmälärdä bilgelänä alarnı dini oyışmalarnıñ räsmi säxifälärdä kürep bula yıl sanın çamalap isäplärgä isä bolay da bula hicri yılı wä milädi yılınıñ başları turı kiler andí turı kilü här hicri milädi yılda bula milädi hicri tarixın äyländerü öçen microsoft qullana ul küwäit nöfüsenä nigezlänä hicri täqwimneñ ğädättägedän tış taqır hicri täqwim dä bar äle ul tulısınça isäpläwle yıllı äylämgä negezlänep här yıl artqan bulıp sanala yäğni kön urınına könnän tora bu täqwimeñ ozın arada könle xata här yıl tiräsendä bulıp çığa wä qısqa arada yä ki könle xata bula la bu täqwimen hs yözdä milädi yöz möslim ğälimnär isäpläp çığarğannar wä ul qoyaş ay planet urnaşılularına nigezlänä hicri tarix tögäl belergä mömkin bulmağanda qayber möslimnär bu ısulın bügen dä qullanalar anıñ buyınça aylar könnän toralar gangnihessou yä ganye hessou ğädäti dahomey unike patşasıdan iñ berençese riwäyätlär buyınça gangnihessou yözdä moro yılğası buyındağı taro yağınnan xäzerge togoda alladağa kilgän häm böyek ardran patşaları bulıp cibärgän näseldän patşa ide dürt bertuğannardan berse alardan berse böyek ardra patşası iede anıñ wafatınnan soñ ul idarä itkän cirlären öç bertuğannarğa bülälär şulay itep böyek ardra häm keçe ardra dan tış dahomey iseme barlıqqa kilä ämmä şul waqıtta bu il abomey platosınnan zurraq bulmí ganye hessou dä täxetkä utıra patşalıq buyınça säyäxät itü waqıtında anı dakodonou isemle bertuğan bärep töşerä anıñ símbolları ata gangnihessou qoşı baraban awçı tayağı ırğıtu tayağı belän qoş isemenä rebus ide anıñ idärä itü waqıtı açıqlanmağan íxtímal ul cämäğät citäkçe bulğaç dakodonou bertuğanı patşa bulıp sanıla üz waqıtında dakodonou patşa bula hiçşiksez riwäyätlär buyınça gangnihessou böyek ardra patşası bulğaç bar öç il patşası bula başqa riwäyätlär buyınça dogbagrigenu bertuğannardan berençe dahomey patşası bula ä dakodonou anıñ ulı bula çağıştırmalılıq teoriäse yä maxsus çağıştırmalılıq teoriäse yılda bastırılğan albert einstein nıñ fizik teoriäse isaak nyuton fizikasın almaştırdı elektromagnitizm makswell tigezlämäläre yärdämendä kürsätelän bu teoriä maxsus atlı çönki çağıştırmalılıqnıñ einstein mäsläklärendä tartılu köçe qaralmağan un yıldan soñ einstein ğomumi çağıştırmalılıq teoriäsen bastırıla bu teoriägä tartılu köçe kertelgän çağıştırmalılıq mäslägen galileo galiley kertä aristotelneñ qaraşın yuqqa çığarğaç ul şunnan ğibarät bula xäräkät tigez turı xäräkät ayıruça berär närsägä çağıştırmaça bula absolüt başlap sanaw sisteması bula almıy galileo xäzerge zamannarda da yaraqlı galileo tigezlämälären kertä galileo xäräkätneñ biş qanunın kertä newton anı yaxşırtıp xäräkätneñ öç qanunın ğına qaldıra bu qanunar qatı cisemnär öçen eşlilär yaqtılıq öçen alar eşlämilär newton ça yaqtılıq tabiğäte kisäkçeklär korpuskulär ide soñraq fiziklär arqılı dulqınnar modele qullanışlıraq bulu fikeregä kilälär mexanik dulqınnar moxitta küçälär yaqtılıq öçen dä şundıy model qullana başlıylar bu gipotetik moxit äfer efir isemen ala äferdä ber bersenä qarşı kilüçe parametrlar da bar dulqın tizlege zur bulu öçen ul bik tığız bulırğa tieş ämmä bu tığızlıq cirne tuqtatırğa tieş tügel bu fiker absolüt sanap başlaw sisteması fikerenä oxşaş ämma monda äfer absolüt sistemasınıñ başı bula hendrik lorentz häm başqalar elektromegnit köçlärenneñ küzätüçe urnaştıruına bäylelärne kürep alalar ber sistemada berençe toruçı küzätäçe ber ölkäsendä qırnı kürmi ä ikiençese xäräkätläderüçe küzätäçe kürä lorentz statsionar äfer çağıştırmaça xäräkäte lorentz fitzgerald qısqartması teoriäse nigezenä sala soñraq bu teoriäne qatı täñqit itälär lorentz üz transformasiäse tigelämälären täqdim itsä dä eynşteyn nıñ kertelgän öleşe bu tigezlämlär bigräk tä fundamental teoridän çığaru bu teoriä äferneñ qarşılıqnı taläp itmi eynşteyn närsä bar küzätüçegä invariant bula belän qızıqsına maxsus çağıştırmalılıq buyınça lorentz fitzcerald nıñ qatlawlı toyılğan transformasiälär ğädi geometriädän häm pifagor teoremmalarınnan çığarıla bu teoriäneñ original iseme almançadan tärcemä itelgän invariantlar teoriäse maks plank çağıştırmalılıq terminen täqdim itä çönki teoriäneñ fikerläwendä ike küzätüçelär ber bergä çağıştırılmaça xäräkätlänälär maxsus çağıştırmalılıq tuqtawçı häm tigez tizlege belän xäräkätlänüçe inertsial başlap sanaw sistemasındä buluçı cisemnär öçen qullanalar ğädättä törle inertsial başlap sanaw sistemasındä terkäp quyğan cisemneñ urınlaştırıluı häm tigezlege lorentz transformatsiäse tigezlänäläre aşa täñgäl kilälär şunnan zur ğomumi xata çığarıla maxsus çığıştımalılıq tizläneş belän xäräkätlänüçe cisemnärgä dä qullanırğa bulmıy dilär bu yalğış mäsälän relätivistik raket mäsäläse maxsus çağıştırmalılıq daimi gravitatsion qırında tizläneş belän xäräkät itüçe häm äylänüçe başlap sanaw sistemasendä buluçı cisemnär öçen xäräkätlär farazlanırğa bula ämmä almaşınuçan gravitatsion qırındağı cisemnärneñ xäräkätlären ciñel häm matur taswirlap birä almıybız maxsus çağıştırmalılıqnıñ tögäl matematik yazmasında bez ülçämle waqıt fäzanı m minkowski fäzası qullanabız bu sistemdäge noqtalar waqiğalar idelär fizik cisemnär şundıy fäzada sızıqlar cisem noqta bulsa yä kisäklär cisem noqta bulmıyça sızıqlar yä kisäklär cisemneñ xäräkäten taswirlap birälär cisemdä başqa fizik sıyfatlar da bar energiä moment massa qorılma h b inertsial küzätüçe terminnı qullanabız här inertsial küzätäçedä üz inertsial başlap sanaw sisteması bar bu sistema m fäzası waqiğalarına koordinatlar sisteması bula bu başlap sanaw sisteması başqa fizik sıyfatlarına koordinatlar birä cisemneñ moment häm energiä öçen electromagnit qır öçen h b birelgän berar nindi ike inertial küzätüçe berençe başlap sanaw sistemasınnan ikençegä äwerelüçe koordinatlar transformatsiäse bu transformasiä koordinatlarğa genä tügel böten fizik koordinatlar öçen yaraqlı ide moment häm energiä h b transformasiä qanunnarın tenzor matematikasınnan çığarırğa bula här fizik qanun inertsial başlap sanaw sistemasınıñ koordinatlarında yazılğan tigezlämälär differentsial tigezlämälär dä sistemasında yazılırğa bula bu tigezlär waqıt fäzasında törle cisemnärene törle koordinatlarğa bäylä ürnäklär makswell tigezlämäläre newton nıñ berençe qanunı ikençe postulat raslawınça ber başlap sanaw sistemendä c tizlekle cisem başqalarda tağın c tizlege belän xäräkät itä ikençe postulat berençedän häm maxwell neñ tigezlämälärdän matematikçä çığarıla ikän şundıy oçraqta c şulay çığara çönki maxwell neñ tigezlämälär electromagnit nurlaşuın yaqtı kebek yörtä c nı yaqtılıq tizlege bularaq qullanalar ikençe postulatnı anıñ üzeneñ tögelräk yuraması qullanırğa bula fäza waqıt intervalı inertsial başlap sanaw sistemlären alışqaç invariant bulıp qala berar nindi a häm b waqiğalar öçen ide başlap sanaw sistemeläre arasında transformasiäları öçen qanunnar çağıştıru bu qanun qullanırğa bula lorentz transformasiälären qara pseudo rieman küptabaqlı fäzasın qullanğaç postulatlarnıñ matematik küzallawı qısqarala galileo çağıştırmalılığı maxsus çağıştırmalılıqnıñ non relätivistik limitçä töre bu teoriädä berençe postulat üzgärmä ikençe postulat şulay üzgärä klassik mexanika häm newton nıñ tartılışı galileo çağıştırmalılığı belän ezlekle bula ämma maxsus çağıştırmalılıq belän ezlekle bulmıy kiresençä maxwell neñ tigezlämäläre galileo çağıştırmalılığı belän elekle bulmıy fizik äferneñ buluın iğlan itüçe postulattan başqa oçraqlarnıñ küpçelegendä maxsus çağıştırmalılıqta fizik qanunar härkemgä mäşhür dä maxsus şağıştırmalılıqnıñ postulatlardan häm non relätivistik limitlarda qullanılğan maxsus çağıştırımalılıq qanunnar klassik mexanikaça başqarılğan gipotezasınnan çağırıla maxsus çağıtırmalılıq teoriäsen böten fizik cämäğät qabul itä teoriägä qarşı eksperiment näticäläre xata bulıp sanalalar ğomumi çağıştırmalılıq teoriäse eksperimentlarga täñgäl kilä şunlıqtan gravitatsiäneñ başqa teoriälärgä brans dik teoriäse kebek yul qardırmıy maxsus çağıştırmalılıq buyınça absolüt başlap sanaw sistema bula almıy böten daimi tizlekle küzätüçelär çağıştırmaça böten fizik qanunnarı bertörle başqarılırğa tieş bu metodlar moment häm energiä bilgeläw öçen qullanalar birelgän m massalı v tizlege belän baruçı cisem energiä häm momentnı şulay itep çığarabız lorentz koeffitsientı bäraät kiçäse şäğbän kiçe şäğbän köne uza möbäräk öç aynıñ berse bulğan şäğban ayınıñ unbişençe kiçäsen yıl sayın möselmannar ruxi kütärenkelek belän qarşı alalar islam ğälimnäre raslağança qäder kiçesennän soñ iñ izge kiçä bäraät kiçäseder çönki qorän berençe märtäbä bäraät kiçäsendä dönya sämasına kügenä iñderelgän wä qader kiçäsendä päyğambärebezgä töşerelä başlağan islam ğalimnäre anı möbäräk dip sífatlí çönki ul bäräkätle tirän mägnäle ber kiçäder bu kiçädä xaq täğalä bändälärenä gönahlardan arınu ruxi yaqtan päqlänü mömkinlege birä bäraät burıçtan wä cäzadan qotılu dimäkter bäraät kiçäse gönahlardan qotılu dimäkter bäraät süze ber burıçnı yäisä salımnı tülägänne raslağan qäğäz mäğnäsenä dä turı kilä şuña kürä bäraät kiçäse gönahlardan qotılunı raslap bezgä tanıqlıq tapşıru kiçäse dimäkter islam ädäbiätendä bäraät kiçäseneñ biş xikmäte turında menä närsälär yazıla şägbänneñ unbişençe kiçäse belän bäyle xädis tä bar päyğambärebez anda bolay di şägbän ayınıñ unbişençe kiçäse kerdeme anı ğıybadät belän ütkäregez köndez isä uraza totığız çönki allah täğalä ul kiçne qoyaş bayığan waqıtta dönya sämasında kügendä täcälli itä belenä kürenä häm täwbä wä istiyğfar itüçe bulsa anı ğafu itäm rízıqlı bulırğa telägän bulsa aña rıyzıq biräm awıruğa duçar bulsa aña sawlıq sälamätlek biräm barmı andıy keşelär barmı dip tañ atqançığa qädär sorap torır äytelgännärdän kürengänçä bäraät kiçäsendä keşelärneñ ber yıllıq bäraätläre yazılır wä färeştälärgä tapşırılır yägni kiläçäk ber yıl eçendä böten mäxluqatnıñ böten barlıqnıñ rıyzıqları baylıq wä yarlılıq xälläre dönyağa mönäsäbätle däräcäläre yaña tuaçaq wä ul yıl eçendä wafat bulaçaq keşelär barısı da bu kiçne bilgeläner sofiä şähäre bolğarça ul bolgariäneñ başqalası vitoşa tawı yanında urnaşqan xalqı sanı keşe sofiağa cide meñ yıl elek nigez salğan şähär awrupanıñ iñ borınğı başqalalarnıñ ikençese sofianıñ taríxında bik küp isemnär astında barğan ide şähärdä törle däwerlärdän qaldıqlar saqladı iñ elektä sofia thraclarnıñ sardika isemle awılı bula iseme thrac larnıñ serdi qäbilädän çıqqan yılda sardika nı romalılar basıp alalar şähär dakia mediterranea ölkäseneñ başqalası bulıp başladı yılda anı hunnar dä cimerälär soñraq şähärne vizantiä imperatorı yustinian i torğıza häm triaditsağa şähärneñ isemen almaştıra bolğarlarda sredets isemle bulğaç anı da sofiağa aqıllıq ortodoks äwliä xatını sofia nıñ iseme dä ul isemen almaştıralar üdä sofianı ğosman imperiäse basıp ala şähär törkiäneñ rumelia ölkäseneñ başqalası bulıp başlana dä sofianı urıslar basıp alalar häm ul üda bolğarstrannıñ başqalası bulıp başlana ikençe bötendönya suğışı waqıtında sovet berlege sofianı basıp ala häm bolğarstandan pro almaniä xakimiätne sörä sofiada üniversität bar alar arasında da nigez salınğan sofia universiäte ul ortodoks çirkäweneñ metropolitlegeneñ üzäge taríxí bínalar izge georgi çirkäwe izge sofia çirkäwe banya başi aleksander nevski cämiğ çirkäwe şähärneñ devize zuraya lkin qartaymí sofia bolğarstannıñ iqtisadi üzäge iqtisadnıñ citeşterü sektorında zavod alarda metall produktları böten bolğarstannan tekstil rezin häm kün tuarlar basma produksísı ildän elektronik ildän sofiada banklar da bik küp bolğarstannıñ milli bank bulgarian stock exchange däwlät bulbank dsk bank häm united bulgarian bank säwdä häm keşetaşu da şähär iqtisadında bik möhim sofiada zur üseş alğan transport üzäge xalıqara timer yulnıñ automobil yullarınıñ möhim üzäge sofiada timer yul stantsiälär sofia hawa alanı bulgaria air şirkäteneñ üzäge urnaşqan häm awrup xalıqara korridorlar sofia aşa baralar şähär transportı da zur üseş alğan sofiada metro autobuslar tramwaylar häm trolleybuslar bar nan artı taksi şähärdä eşli pohjola pohyola suomi mífologísında ber pohjağa tönyaqqa kürsätelgän cir şulay uq pohjola ul kompasnıñ tönyaq yünäleşe böten polr cirläre kalevala dönyasında ul sami xalqınıñ cirläre tormışta ul laplandnıñ ber öleşe häm börınğı kainuu pohjola mifik urını ğına bularq bällärneñ başı küñelsez mäñge salqın yıraqtağı tönyaq cire awırular häm salqınnar pohjola dan kilälärder pohjola väinöläneñ kalevala cireneñ doşmanı ide mífologí buyınça pohjola nıñ xuca xatını louhi isemle bik köçle sixerçe xatın böyek timerçe seppo ilmarinen anı wasíäte buyınça sampo çükep yasí häm samponı luohineñ qızı öçen qalım bularaq luohigä sampo kiterä sampo ul pohjola xalqına baylınqnı betergesez tartuçı tılsımlı tegermän ide anıñ qaplawıçı üzäk küçäre tiräsendä äylänüçe yoldızlar belän bizäklängän ilhi kük yözen gäwdälänä kalevalanıñ başqa batırlar şulay uq pohjola qızlarına öylänergä tırışalar alar arasında macara ezläwçe lemminkäinen häm ğaqıllı väinämöinen louhi alarda sampo çükü kebek eşlärne sorí mäsälän tuonela aqqoşın atıp üterü ägär yawçılağan qatğí pohjola qızın alırğa teli pohjolanıñ zur zalında tuy sí mäclese ütkärälär dönya başanasınıñ nigeze dönya ağaçınıñ tamırları suomi mífologísı buyınça tönyaq ofıqtan soñ pohjola da bula sampo häm anıñ mullıq yärdämendä qarañğı biek tawda utıruçı louhi pohjola yörtä könyaq keşelärneñ samponı azat itü häm üzenä yaraqlaştıru öçen köräşe häm suğışı şunnan soñğı samponı watu häm dönyaküläm möhim qaplawıçnı yuğaltu tönyaq pulsdağı dönya ağaçnıñ watu mäğnäsendä kalevalanıñ töp eçtälege idelär axirättä keşeneñ ğazapta qaluına säbäp bulaçaq süzlärgä eşlärgä wä xäräkätlärgä gönah dielä islam dinendä ğonahlar ike öleşkä ayırıla qayber islam ğälimnäre gönah gönahtır anıñ keçkenäse zurı bulmas dip bu gönahlarnı bolay bülügä qarşı töşälär bu turıda bäxäslär äle däwam itä gönahlarnı ike öleşkä bülgän ğälimnär qor än ayätenä tayanıp eş itälär ägär sez allah tarafınnan tıyılğan gönahlarnıñ zurlarınnan saqlansağız sezdän keçkenä gönahlarnı da yırağaytırbız sezne şäräfle ber urınğa kütärerbez nisa süräse ayät qayber islam ğälimnäre buyınça zur gönahlar uncide allahı täğälä üzenä tiñ kürüdän başqa böten gönahlarnı ğafu itär bu älbättä hiçşiksez ğafu iteler digän süz tügel allahı täğälä keşelärneñ gönah eşläwen telämäs ägär gönah eşlägän bulsalar alardan täwbä kötär ägär qol allahqa yalwarıp eşlägännärenä ükenep kiläçäktä ul xatanı eşlämäskä wäğdä birsä allah qarşında täwbä itsä inşallah cänab ı xaq bu qolın ğafu itär çönki qor ändä allahı täglä şulay digänder allahnıñ räxmätennän ömetegezne özmägez zömär süräse ayät mö min möselman här zaman allahnıñ räxmätennän ömeten özmäs söyembikä manarası yä ki xan mäçete ul qazan xanlığı çorınnan berdän ber saqlanıp qalğan bína inde manara qazan kirmäne çigendä urnaşıla berniçä tarixçılar fikerläre buyınça söyembikä manarası möxämmät ämin xan waqıtında tözelgän mäskäw kremleneñ rus tözegän waqıtında möxämmät ämin mäskäwdä ivan iii yanında yäşägän häm italiä arxitektorları belän tanışıp duslaşıp soñraq alarnı qazanğa yaña manara tözer öçen çaqırğan tözeleş waqıtı yıllar başta yaña manarası xärbi manarası bularaq tözelgän läkin möxämmäd ämin üz fikeren üzgärtkän häm bu qorılma xan mäçet manarasına äwerelgän söyembikä soñğı yıllarda manarasında yäşägän öçen xalıq bu binanı söyembikä manarası dip yörtkän dönyada fälän awışlı bína bar söyembikä manarası da alar arasında anıñ oçı cmğa awğan wä haman da awa dilä manaranı beraz turaytıp nigezen nığıttıru niätläre dä bar klaipda klaypéda almança memel yä memelburg läxçä kajpeda baltíq diñgezendä lituanıñ berdänber diñgez portı toruçılar sanı kimde da xäzerge klaipda şvedsiä almanía häm dänmark belän bäylängän möhim parom portı neman yılğasınıñ tamağı yänäşendä urnaşqan klaipda matur karkaslı arxitektur belän tanılğan şundí arxitektur almanía anglia häm dänmark arxitekturğa oxşaş lituanıñ populr diñgez kurortlar klaipda yanındağı neringa häm palanga da urnaşqan klaipda ğa baltíq qäbilälär yözdä nigez salalar ğasırlar buyında şähär könçığış prussiağa kergändä memel atala xäzerge baltíq diñgezendäge havan şähärenä dä teuton rısarlar nigez salalar qalağa castrum memele almança memelburg yä mimmelburg atı quyalar tä klaipda nı lübeck şähär xoquqına büläk itälär klaipda tirä yağı teuton rısarları tarafınnan xristianlaşqan bula melno diñgeze solıxı buyınça dä prussia provinsise litua belän çige rätlänä memel prussiağa kerä häm çige ğa qädär üzgärtmä bu çik awrupınıñ iñ üzgärmägän çiklärdän berse ikença bötendönya suğışı waqıtında memellelär qızıl armíğa qarşı köräşälär axırı nıñ ğínwarında şähärne qızıl armí ala häm memel litua soviet republigına birelä şähärdä qalğan toruçılarnıñ zur sanı sebergä sörgengä cibärelälär almaníağa az ğına küçälär tatar aşları tatar xalqınıñ borınşıdan kilgän aş su yolaları milli aşlarnıñ üzençälege xalıqnıñ tormış räweşenä bäyle bulğan tatarlar elek elektän igen ikkän şuña kürä kübräk onnan yarmadan aşlar äzerlägän arış boday qaraboday borçaq arpa wä solı onın tarı qaraboday wä boray soñraq döge yarmasın kiñ qullanğan awıl xalqı tarttırmıyça ğına borçaq belän yasmıqtan törle aşamlıqlar äzerlägän it bigräk tä sarıq sıyır wä at tay ite tatarlarnıñ yaratqan aşı ul yaña suyğan terlek iten östenräk kürälär ämma elek cäyen saqlar urın bulmağanlıqtan tozlı wä qaqlağan it tä qullanğannar ittän aş şulpa peşergännär aştan alğan itne yış qına şulpadan soñ birgännär at iten ayıruça yaratıp aşağannar çönki ul bik tuqlıqlı xalıq arasında xättä at ite aşağan keşe salqınğa bireşmi aru talunı belmi digän fiker dä yäşägän at itennän ğäyät küp törle aşlar äzerlägännär qayberlären isä barı şul ittän genä peşerep bulğan qullama itle salma wä qaqlağan qazılıq tatar aşları arasında şundıy tämnelektän sanala da tatar aşları arasında söt azıqları zur urın alıp tora läkin sötne şul kileş kenä siräk qullanğannar çäygä salıp eçkännär yäisä aşamlıqlarğa salğannar söttä may yazğannar sözmä eremçek qatıq qaymaq qort yasağannar tatarlar yasağan atlan may böten turä yündä dan totqan yomırqanı törleçä peşerälär aşqa salalar täbä äzerlälär qamırğa wä törle bäleşlärgä sıtalar sabantuy waqıtlarında ul ğädäti aşamlıq bulıp sanala balıq beraz azraq qullana qorban balığı sazan sudaq kebek balıqlarnı qızdıralar alardan bäleş salalar yılğa balığınnan alabuğa çabaq taşbaş şırtlaqa w b ğädättä täbä peşerelä yäşelçälär äz qullanıla kübräk suğan sarımsaq qabaq çögender soñğı ğasırlar bäräñge bik yaratılğan ğömümän dä yäşelçä üsterü ul tatarnıñ töp şögellärenä kermi mük ciläge narat ciläge balan cir ciläge qayın ciläge qara ciläk şomırt miläş w b törle qırğıy ciläklärdän eçemleklär wä bäleş eçläre yasala tämlätkeçlärdän däfnä yafrağı qara borıç qänäfer imbir darçıyn wä şäreqtän kiterelä torğan başqa äyberlärne qullanalar üzlärendä bulğannardan bötnek quzaqlı qızıl borıç kerän aq yä ki qızıl serkä qatıq w b faydalanıla jaa əlifa xix k g w c ç q j n n latin letter eng n n a a latin capital letter n with descender latin small letter n with descender í í a ä o ö u ü ı e í i barmí çístart taríx fatíma sälm iml tl lk tgaç şalpin populr ştka aksnov é é énérgiä mér bélza éfir é a e o u ğ ä ae ö oe ü ue ae oe ue ee ei ch sh ğ gh nh a ae o oe u ue ee e ei i uwee uewe baruwee kiluewe quweeq kuermi barmei hoecuemche aenkaey sabeieem kinhaesh ghaeskaer a o u i i y ch sh ğ gh n sql perl php oracle fäwziä bäyräm awhadí qızı tatar xalqınıñ kürenekle säyäsätçe yazuçı soñğı arada fäwziä xanum çallıda torıp yazu eşe belän şöğellänä qızı zölfiä aqşta islam taríxı buyınça belem alıp şunda eşli uğlı söläyman malaysiada uqıp yäşi fäwziä bäyräm xanım yılnıñ dekäberdä tatarstannıñ saba rayonındağı sabay awılında tuğan mäktäp tämamlağaç uqunı qazandağı uqutuçı mäktäbendä däwam itä eş yıllarını cirle tv stansída başlí annarı ber näşriättä eşli tatar matbuğatında mäqäläläre çığa fäwziä xanumnıñ säyäsätkä birelüe yılda bötentatar ictimaği üzägeneñ räistäşe buluınnan başlana tatar telen ğämälgä kertü belän şöğellänä xalıqara elemtälär qorıp fäwziä xanum donyada baytaq säfär itte monnan tış ul ukraina qırım baltıyq illäre urta aziäğa küp säfärlär qılğan aqşta fäwziä bäyräm tatar möxäcirläre belän oçraşqan amerikan säyäsätçeläre ğälimnäre wä cämğiät eçlekçeläre belän aralaşqan tatar milli bäysezlek partiäse ittifaq yılnıñ äprilendä qazanda oyışa programması tatar milläten saqlap qalu tatarstannıñ häm tatar xalqınıñ möstäqillege buldıru öçen köräşü uqu uqıtu eşen milli teldä oyıştıruğa ireşü respublikadan çittä yäşäwçe tatar xalqınıñ milli xoquqların yaqlaw här ölkädä milli kadrlar üseşen tä min itü islam dine tärtiplären xalıq añına señderü h b üzäk oyışmaları idarä üzäk başqarma şura räise fäwziä bäyräm bülekläre mäskäwdä çallıda alabuğada h b şähärlärdä matbuğat organı altın urda gäcite ittifaq partiäse yılnıñ ğinwarlarında uzğan räsäy möselmannarınıñ qorıltayında ittifaq l möslimin nigeznämäsen qabul itüennän barlıqqa kilä ber yulı üzäk räislege saylana cirle bülek oyıştırıla isadora duncan aysädora dankan may sentäber amerikan biüçe xatın ide dora angela duncanon isemle kaliforniädäge san frantsisko şähärendä tua zamança biü änise bulıp tanılğan quşma ştatlarda bik populr bulmağaç ul yılda parij ğa küçä isadora montparnasse dağı no rue delambre isemle qunaqxanäsendä artist cämğiät üzägendä yäşi ğädättä ul paris ta iñ populr kürşe luxemburg baqçasında ul säğät tä açqanda bii şäxsi häm professional tormışta ul ädäpne häm qäğidälären boza anıñ ber söyärkäse teater rässamı gordon craig bula ikençese tegü maşinnar magnartı isaac singer neñ ulı paris singer bula alardan härkemdän isadora bala taba isadora nıñ şäxsi tormışı şaqtí zur cäncälneñ sıltawı bula ayıruça anıñ balalarınıñ yılda bulğan sena yılğasında hälqättä batuınnan soñ yıllarda bulğan quşma ştatlarğa soñğı vizitendä boston säxnäsendä qızıl şarf belän seltäp imçäk açıp ul qızıl min dä şundí möräçäğät itä montparnasse dağı bohemalıq cämğiäte isadora nı qänäğätländermä da ul rue danton qunaqxanädäge ike zur apartmentqa küçä monda berençe qatta yäşi ikençesen biü mäktäbe öçen qullana balet biep ul bik küp şäkertlär qazana bu isadora ğa üz balet mäktäbendä uqıtırğa mömkinlek birä ul rässamnarnı sınnar zärkän äyberlär şiğerlär räsemnär yasarğa ilhamlandıra thétre des champs elysées tä açqanda anıñ yöze barelieftä skulptor antoine bourdelle çoqıp yasí häm díwarlrda maurice denis räsem yasí isadora nıñ fransadağı nitsa tä bulğan faciğäle ülem säbäbe anıñ cilferdäwçe zur şarf bula nitsa fransa isadora dustı ivan franchetto nıñ amilcar maşinasında barğanda anıñ şarfı tägärmäçkä elägä häm küçärgä çornala ms duncan muyın sındırıp ülä isadora duncan ma vie isemle tärcemäi xäle yazdı bu kitap yılda isadora isemle filmendä ékranlaşqan isadora duncan nı kremasílandılar anıñ köle parisdağı pre lachaise qäberlegendä kolumbaríğa mäñgelek yoqığa tala rafael del riego y nuñez i nunyes äpril nöyäber ispan general häm liberal citekçe del riego yılnıñ äprilendä başqa mäğlümätlär buyınça neñ nöyäberendä asturiadağı santa maria de tuñas ta tua oviedo universitäten tämamlaşaç yılda ul madridkä küçä monda ul armíğa kerä ispan bäysezlek suğışında yılda fransuzlar anı äsirlekkä alalar rafael del riego escorial da yabıp totıla häm soñraq monnan qaça monarxianıñ altı yıl däwamında ul masonnarğa häm ispanianıñ ferdinand vii patşasına qarşı yäşeren oyışmasına kerä yılda patşa könyaq amerikanıñ bäysezlek qarşı suğışlarına batalion cibärä riego asturia batallionı citäkçelegendä bula cdiz qa kergändä ul başqa offiserlär belän nıñ ğínwarında fetnä oyıştıra häm yıldağı konstitusínı kire qaytarırğa täläp itä ispaniada grajdannar suğışı patşa qarşı baş kütärü oyıştırığa ışanıp riego nıñ ğäskärläre andalusia şähärläre aşa baralar lkin cirle xalıqnıñ küpçelege qızıqsınusız bula galicia da başlanğan fetnä böten ispaniağa tarala yılnıñ martında general ballesteros nıñ soldatları madridtağı patşa saraynı qamap alalar martta patşa konstitusínı kire qaytara yañadan nigezlängän progressist xäkimiäte riego nı fieldmarşalğa üsterälär häm galicia general gubernatorı eşenä bilgelänälär yılnıñ ğínwarında ul aragon belän citäkli başlí häm saragossağa küçä yündä ul maria teresa del riego y bustillos isemle üz kuzinägä kiäwgä çığa yılnıñ sentäberendä republikan fetnädä qatnaşuı arqsında riego ğa yalğışça pespublikanizm ğäyep tağalar häm anı arest salalar anıñ populrlıq zuraya madridta anıñ azat itü öçen denostrasílar ütkärälär yılnıñ anı cortes generales qa ispania parlamente saylílar häm yabıludan qatğí azat itälär himno de riego riego nıñ xörmätenä yazğan cir ikençe ispan cömhüriäteneñ hímnı bula anıñ süräte cortes generales bínasında kürsätelgän akaşi kaikyö küpere akaçi kayköö yaponça akashi kaiky hashi yaponiädä akaşi buğazı aşa ber küper anıñ üzäk sektsiäse dönyanıñ asılmalı küperlärneñ sektsiälärdän iñ ozınısı küper kobedağı maiko awaji utırawıdağı matsuho belän totaştıra honşu şikoku haywey eneñ ber öleşe honşu şikoku totaştıruçı öç küperlärdän berse berençel plan buyınça küper qatnaş timer yul aftamabil küpere bulırğa tieşte läkin nıñ äprelendä eşlär başlağanda planda altı buylı automobil yul genä qaldı aktiv tözü nıñ mayında başladı häm yılnıñ äprilendä küperdä yöreş başlandı akaşi buğazı millätara su yulı ide anıñ kiñlege m küperdä öç tüşämä bar üzäk tüşämä m bula başqalar m m böten küper bula üzäk tüşämä başta metr genä buldı läkin neñ ğinwarında bulğan kobe cir teträwe waqıtında ul suzıldı anıñ ğomumí xaqı yen akaşi kaikyö küperendä lampaçıqlar yaqtıra töp qanatta töp manaralarda fermalarğa häm teräklärgä bula töp qanatta urınlaşqan azaytu köpşälär qızıl yäşel häm zäñgär tösle yaqtıralar illüminatsiä sanaq belän yörtelä bäyräm illüminatsiäse kombinatsiädän tora söyläm dip telneñ ber bilgele alanda qullanıla torğan cirle töre atala söyläşüçe sanı da qullanılu alanı da törleçä bulala monnan kiñ alanda qullanıla torğan söyläm keçeräk eç söylämnärgä dä bülenä aluı çığa cirle söylämnärdän tış telneñ äle hönäri söylämnär dä bulala tel söylämnäre süzlek belän genä tügel ímla yañğırış belän da ayırıla ala äytergä qala tel ilä söyläm ayıru öçen barçaqta qullanırlıq kürsätkeçlär yuq söyläşü töre turında äytkändä kiläse çaqlarda tel urınına yışraq söyläm ataması qullanıla max weinreich äytkänençä tel ul üz xärbilär bulğan xalıq söyläme säyäsi wazğíat üzgärelä torıp tel söylämgä dä söyläm telgä dä äwerelä ala mísal itep ingliz ilä serb kroat telen kiterergä bula ikeseneñ dä ike töp söyläme bar britaniada britania inglizçäsendä amerikada amerika inglizçäsendä söyläşälär tel söyläm bäxäse makedonia ilä bulgaria romania ilä moldova arasında da bara telneñ ayırım söylämnärendä söyläşüçe keşelär arasın ber bersen añlaw bulğanda şul çaqta söylämnär berläşmäse buluı turında äytälär ämma kiresençä çaqları da bar mäsälän italça wä íspança ul ayırım tellär dip sanalsalar da söyläşüçelär ber bersen añlasa lombard ilä sisíliada yäşäwçeläre isä ber teldä söyläşsälär dä ber bersen añlamaslar ber cirdä küp tellär qullanu näticäsendä söylämnärdän butalğan berläşmä bulıp çığuı bar iñ bilgele mísal itep afrikança dutça frisça almança berläşmäsen kiterergä bula törki telen küp söylämnär bulğan tel itep tä söylämnär berläşmäse itep tä sanarğa bula berençe märtäbä törkiägä kilgän tatar da öç kön eçendä cirle söylämgä künegep betä taríxlı telbeçlärneñ qaraşı buyınça bar söyläşü törläre ul borınğı tellärneñ söylämnäre genä mäsälän romalı tellär ul latín teleneñ söylämnäre dip sanílar turançılıq başqa tellärdä pan turkism dip törki xalıqlarnıñ berdämlekkä tartıluın atıylar turan cämğiäteneñ töp yünäleşe bularaq törki xalıqlarnı berdäm il çiklärendä berläşterü tora bu ilneñ cıkläre balqannardan başlap keçe aziä arqılı seber ilä qıtayğa tikle suzılırğa tieş bu kiñ alanda bertelle bermädäniätle törki xalıqlar yäşi wä alar il milläte dip íğlan itelergä tieş turançılıq cämğiäte barlıqqa kilüe belän berçaq törki xalıqlarnıñ çığışın açıqlıy torğan öyränülär başlanalar şulay uq ural altay telläre turında fänni farazlar öyränelä borınğı qazışlarda törki çığış ezlänä sumerlar ilä törkilär ul ber närsä digän fiker çığarıla kemallek yünäleşe başqa eşlär arasında mustafa kemal atatürk täqdim itkän kön tele farazına tabınıp törekçäne ğäräpçä ilä farsı telennän kilgän süzlärdä tazarta başlağan turan cämğiäte ğosmanlı imperiäsendäge yäş töreklär yünäleşe berlän dä eştäşlek itkän şul çaqtağı britaniä tönyaq alman berlege avstriä kebek patşalıqlar rusiä alarnıñ iminlegenä zarar kiterä dip qarıy ide alar üsä torğan turan yünäleşen da urıslarnı almaştırıp alarnıñ iminlegenä zıyan kiterä başlar dip qarıy ide wä turan yünäleşen panturkismustan başlap gro türkentum yäğni böyek töreklekkä tikle atıy ide şul çaqtağı fransiä ğına törki xalıqlar yağında tora ide ssrb cimerelüennän soñ ğına turançılıq yünäleşe yaña köç cıya başlağan oatct nigezlänüennän soñ törki xalıqlar wä törki däwlätlär arasındağı mädäni iqtisadi elemtälär üsä nığıtlana başlağannar eştäşlek qoru mömkinlege päydä bulğan törkiä barlıqqa kilgän yaña törki däwlätlärgä mäğrifät iqtisad eşmäkärlek tözärgä yärdäm itep alarnıñ töp xezmättäşe bulğan törkiä monnan tış törki tele öçen berdäm latinälif qabul itü eşen dä etep tora şulay itep törki berdämlek qoru eşe däwam itä başladı ankara universitetınıñ tomer institüte elegräk törkiäneñ milli mädäniät üzäge bulsa xäzer ul törki telen öyränü üzägenä dä äwerelgän ähmäthadi maqsudi tatar imlasın kamilläşterügä zur öleş kertkän ğälimnär arasındadır ähmäthadi maqsudinıñ yılda berençe tapqır dönya kürgän möğällime äwwäl isemle älifbası ayıruça zur uñış qazana kitapnıñ utızdan artıq basması bar ğömümi bastıru dänädän artıp kitä ä maqsudinıñ bu älifbası buyınça tatarlar ğına tügel üzbäklär qazaqlar qırğızlar qırım tatarları wä başqa törki xalıqlar da uqu yazu nigezlären üzläştergännär ähmäthadi maqsudi imla mäs älälären tere tälqinçe bula üzeneñ yoldız gäcite bitlärendä imla mäs älälären yaqtırtqan mäqälälärgä kiñ urın birä imlada işetelgänçä yazu tieşle digän mäşhür qağidäne tatar dönyasına kertep armıy talmıy taratırğa tırışa ğälimcan ibrahimnıñ bäyälämäse ähmäthadi maqsudi ğäräp yazuındağı öç suzıq awaz xäreflärenä tağın ikene qısqa waw häm hai räsmiä östi häm däreslekläre kitapları aşa şunı ğämälgä kertep cibärä codex cumanicus katolik missionerlarğa qomannar qıpçaqlar belän aralaşunı oyıştırırğa yärdäm itüçe yazmalar cıyıntığı latin älifbasında tözelgän bu yazmalar ber qap astında cıyılğan bu cıyıntıqnı ike öleşkä bülärgä bula bernçesendä latinçağa ilä farsıçada tärcemä itep qıpçaq teleneñ süznämäse kiterelgän tel qullanması diärlek ikençe öleşendä qumannarnıñ ğöref ğädätläre kiterelgän dini mätennär tel häm xalıq icatı turında belem alarnıñ latinçağa häm çığış biek almançağa tärcemä kiterelgän ike öleşendä dä baytaq östämälär bar codex nın irtänge öleşlär yäki ğasırda yazılğan waqıt ütüwe belän östälep baruwı ışanıla bu könga venetsiä şähärendäge st mark kitapxänäsendä saqlanğan codex cumanicus küçerelmäse yılğa qarıy r bitendä ijül törki tele bik iske tellrennn bulğaç anıñ beln yazu öçen qullanılğan lifbalar da baytaq bulğan törki xalıqlar sanı az bulmağaç alar ber lifbadan ikençeg törle waqıtlarda küçknnr ye şuña kür törki telend yazu öçen waqıtlı berniç lifba qullanıla turan lifbası ma yıllarınnan başlap yözg tikle qullanuda yörgn bu lifbada tirse bilge bar ide törki lifbası fnni eşlrd orxon lifbası kük türk adı beln d yöri törki lifbasın qullanıp yazılğan istleklrneñ iñ iskese yözneñ yartısına qarıy dilr bu lifba bilgedn tora islam dinen qabul itü barğan sayın törki xalıqlar üz telend yazu öçen xrefle ğrp lifbasın qullana başlıylar idel uralda bu küçü yıllarğa kil ozaq waqıtlar ğrp yazuı törkilr tarafınnan bernindi üzgrtüsez gen qullanılıp kil farsılar üz tel ixtiaclarınnan çığıp ğrp lifbasına p ç j g awazlarını bilgeli torgan dürt xref östilr krenlp bu xreflrne törki xalıqlar da üzlşter xreflr sanı g cit törki telend yazu öçen latin lifbası yözdn ük yöri başlıt kübrk könbatış awrupa xalıqları beln aralaşu öçen anıñ beln codex cumanicus ta yazılğan ide şul qorıltay tämamlanğaç yılnıñ pril ayında qazanda yaña tatar älifbası cämğite oyışa yılnıñ yülend tatarstan xökümteneñ maxsus qararı beln yañalif tatar teleneñ räsmi lifba itep raslana törkibelgeçlr qorıltayında törkiy öçen oxşaş bulğan lifba kertse dign qarar çığarılğan bulğan wä bu qarar buyınça yılda törkid bu köng tikle qullanuda yöri torğan lifba qabul itel ssrb cimerelüennn soñ ğına törki berdmlegen maqsat itep quyuçı turançılıq yünleşe yaña köç ciya başlağan şolom şolem aleyxem mart may idiş ädäbiäte yazuçısı häm populr yumorist anıñ ícatta novellar pieslär mäzäklär idiş yazuçılarnı alğa cibärü öçen bik küp eş eşli balalarğa idiş telendä yuzçılardan iñ berençese şolem yakov rabinoviç isemle urısça xäzerge ukrainadağı pereyaslav şähärendä tua şolom aleyxem icadi isemen ala kitaplarğa räsemnär yasí uqıtuçı häm ravvin bulıp eşli başta urısça häm ivritçä yaza läkin tän idiş telendä qırıqlap tom bastırıla şul waqıtta räsäy yähüdläre arasında yazu häm icadi tele ivrit tele bula bu telne uqımışlı yähülär genä belälär şolem aleyxem räsäyneñ öç million nadan idiş telendä genä söyläşäwçe yähülär öçen yaza citeşterüçänlege bik zur bula monnan tış ul başqa idiş yazuçılarnı danın tarata die yiddishe folksbibliotek yıllıq basmasın möxärrirlek qıla awrupada häm quşma ştatlarda leksilär uqıy anıñ äsärlär törle tellergä tärcemä itelgän alarnıñ iñ populr söt sawıtı tevye äsäre äsärendä yähüdlär urıslarğa mönäsäbätlär qaragruhçılar pogromnarı cäberläre yazıp birgän zolımnı sizep şolom aleyxem yılda şveytsariägä küçä soñraq tä quşma ştatlarğa küçep nyu york şähärendä urnaşa bu urında ul yäştä ülä oradea macarça nagyvrad almança growardein rumıniädağı şähär ide bihor öyäzendä transilvaniä dä urnaşqan xalqı sanı keşe şähär tiräsendäge bistälär belän isäplängän xalıq sanı keşe oradea rumıniä neñ iñ räxätlänep yäşäwçe şähärlädän berse bula şähär macarstan çige yanında crişul repede yılğası yanında urnaşqan oradea turında täwge iskärtmä latinça varadinum isemle bularaq yılda bula xäzerge waqıtqa çaqlı saqlanmağan oradea kirmäne xäräbälär genä saqlanğan turında täwge iskärtmä mongol tatar yabırıluına aldınnan yılda bula yözkä qädär şähär üsmi yıllardan vena injinere franz anton hillebrandt şähärne baroque stilendä planlaştıra dän başlap rom katolik cämiğ çirkäwe yepiskop sarayı häm muzeul rii crişurilor criş cire muzeyı oradea elektän rumıniä neñ iñ gärläp üsäwçe şähärlärdän berse çönki ul macar çige yänäşäsendä urnaşqan häm ul ilneñ könbatış awrupiğa qapqası yıldan soñ oradea iqtisadi yañartu kiçerä lkin yañartu ğomumän sänäğättä tügel uñaylıqlarda bula oradea nıñ eşsezlek däräcäse ide urta rumıniä neñ däräcäsennän azraq läkin bihor öyäzeneñ däräcäsennän qa zurraq oradea bihor öyäzneñ xalqınıñ genä bularaq öyäzeneñ sänäğät produktınıñ citeşterä töp citeşterülär cihaz tuqıma häm kiemnär aşamlıqlar şähär şundı rayonnarğa quartallarğa bülänä rumınça cartiere şähär keşetaşunı otl yörtä şähärdä tramway marşrutı r n r n häm berniçä autobus marşrutı şähärdä poyızd stansílar üzäk vest häm est vest stasísı ioşia quartalında oradea isemle üzäk stansí şähär üzägendä urnaşqan vie quartalı yanında oradea arxitekturı kommunist çorı şähär çitendä urnaşqan bínalarınnan häm matur tarixi ğomumän baroque stilendä austro macarstan çorı şähär üzägendä urnaşqan yortlarınnan tora kommunist çorında häm kommunistlardan soñ berniçä yıllarda bu tarixi yortlarnıñ küpçelege tuzalar yıldan soñ alarnıñ küp sanı restavratsiälänälär şähärgä tarixi üzençel kilbät qayta şähär yänäşäsendä bile felix şälmät spaları urnaşqan qızıqlı häykällär a singarmonizm yunança sin bergä häm harmonia awazdaş fonetik qanun süzlärdä arttağı icekneñ üzennän alda kilgän icekkä yaraşuı ber süzdä yä alğı rät ä ö e ü i yuğisä artqı rät a u ı o í suzıqları qullanıla bala altın mäsäl sälim şul räweşçä barlıq quşımçalar mäsälän küplek sanı quşımçaları lar lär da yalğana sínharmonizm qanunı aggltinativ sistemle törki moğol fin uğır häm başqa tellärgä xas tatar telendäge alınma süzlärneñ tamırlarında törle alğı artqı rättäge suzıqlar bulğanda çığarmalar küzätelä kitap kafedra quşmasüzlärdä dä şul uq küreneş öçbuın taşkümer mırawbikä hiçqayçan süz törläneşendä quşımça soñğı icektäge suzıq awazğa oxşaş bula kafedrada kitaplar trakay läxçä troki litvaça trakai häm qarayça troch litvada şähär häm kurort trakai milli parkınıñ ber öleşe rayon üzäge nöfüs trakai vilniustan km könbatışraq urnaşqan tirä yağında kül bar alardar galve küle km² mäydan tutıra wilkokşnis küle km² skaistis küle km² rayonda trakay trakay tarixi milli park häm aukştadwaris regional parkı urnaşılğan trakai tarixı milli park yılnıñ aprelendä litvanıñ däwlätçelege üzägen häm trakay nıñ unikal asılnı saqlanu öçen oyıştıralar bu awrupada berdänber tarixı milli park parknıñ cire mäydanı km² alardan kmsup urmannar küllär mäydanı km² aukştadwaris regional parkı yılda qimmätle werkne häm strewa cirlären saqlanu öçen oyıştırğan park mäydanı km² urmannar belän qaplanğan bu yaqta kül urnaşqan alarnıñ iñ zurısı wilkokşnis küle berençe küçep kilgän keşelär bu yaqqa meñyıllıq axırında kilälär iñ soñğısı qala da tirä yaq ta yözdä trakay böyek litva kenäzlegeneñ üzäge bula başlağanda üsep nığıta başlıy qulyazmalar buyınça gediminas böyek kenäz uñışlı awdan soñ kernawe başqalasınnan yıraqta bulmağan matur urını taba häm monda qälğäne tözergä qarar itä bu senieji trakay da şul waqıtta trakay nıñ iseme şulay buldı qälğä tözü turında yazma trakai qalası iñ elektä alman qulyazmalarda yılda iskä alğan xäzer bu yıl şähärneñ räsmi nigezgä salu yılı sanala gediminas qatğıy vilniusqa küçergändä senieji trakay nı gediminas nıñ ulı kestutis kenäz miras itep ala trakay litvanıñ iñ kürenekle idaräçeneñ böyek vytautas nıñ tuu urını kestutis däwerendä naujieji trakay kierenke tözü urını bula galwe häm lukos küllär arasında ber qälğä tözilär ikençese galwe küleneñ utırawında qälğä yanında awıl üsä trakay ğa yaqınayu yullar senieji trakay strewa brajuwole danilişkes h b tufraq öyemnär saqlıylar vitawtas böyek litva kenäzlegeneñ vassal idaräçe bulğanda trakay säyäsi häm administrativ bula başlıy qälğälär häm katolik çirkäwe tözep beterälär trakay törle millätle keşelär tözgän häm saqlağan şähär monda qaraylar cämğiäte yäşi qaraylar yähüd dinendä karait yünäleşen totuçı törkilär yäki törkiçä söyläşäwçe yähüdlär bäxesle yözdä vitawtas anı qırımnan küçerä alardan iñ tanılğan şäxes isxaq trakaylı isemle karait başqa millätlär litvalar polşa litva tatarları urıslar yähüdlär häm läxlär xristian häm karait mäxälläläre ikese dä xakimiät üz iğlan itkän magdeburg xoquqı buyınça yäşägän yözdä trakay üz säyäsi ähämiäten yuğala şähär iqtisadı tarqala yözdäge räsäy belän suğışı waqıtında trakay talap alğan häm yanğan ikese qälğä cimerelgän utıraw qälğäse yözneñ yartısında yanadan tözilär yıldan qälğädä tarıx muzeyı eşli qälğädä törle cäyge festivallär häm konertlär ütkärälär trakai qalası poçta markalarında kiñ çağıldırğan trakay sularda tözelgän şähär ide qalanı lukos bernardin totoriki galvs akmenos giluio külläre uratıp alalar trakay da arxitikektur mädäni häm tarixı häykällär bik küp ide trakay dan almaniädäge reyne şähäre dän polşadağı malbork şähäre belän tuğandaş şähär muixeranga muişeraña ul borınğı uram biülärneñ cíını ul da valencia ilendäge algemesí şähärendä saqlanğan keşe manaralar yolası algemesí ul valenciadän km könyaq könbatışraq şähär muixeranga artistik akrobatik biü genä tügel ul algemesí şähärdäge qız sälmätlege mare de déu de la salut dip atalğan sentäber festivale waqıtında tözelgän törle küreneşle häm formalı plastik qorılmalar muixeranga böten catalonia da ütkärelgän casteller lärgä oxşaş ikesedä böten iberia yarımutırawında ällä qayçan kiñ taralğan borınğı moixiganga yolasınnan çığalar casteller belän muixeranga töp ayırması şundí muixeranga nıñ töptä yatqan dini mäğnäse artığraq tözüçelärgä manaranıñ bieklege möhim tügel manaranı tözüçe keşelär ğädättä törle hönärle läkin köçle häm qüätle keşelär xäzerge köndä keşe manaralarda qatnaşa läkin äwwäl zamannarda dän artığraq keşe bulmadı tamaşanı osta oyıştıra ul biü manaralar belän yarıştıra ul da keşelärne saylap ala alarnı da äzerli kiemnär dä bik törle bulalar kiem külmäktän ıştannan krästiän ayaq kiemennän häm maxsus eşläpädän tora tuqıma vertikal qızıl häm zäñgär buylar belän buyalğan harlekindä kebek bu üzençälek elektän ük torğan tügel qartlar süzlärençä ällä qayçan kiem tüşäk tuqımasınnan eşlängän buldı muixeranga häm muixeranga süze çığışı xaqında berniçä teori dä bar berençe teori süzlärennän bu süz ğäräp mochain dimäk bitlek süzennän çığa ikençe teori sözlärençä bäyräm borınğı maxsus waqíğanı iskä alu tantanalı yöreştän çığa ägär iberian yarımutırawında bu yolanı yözdän kilä dä algemesí dä muixeranganı iñ täwge iskä alınu yözneñ berençe öçtän ber öleşendä buldı biügä quşılıp tabalettä baraban häm dolçaina da bik qatı fleytanıñ töre bik borınğı bigesez autornıñ xas köy uynílar valencia mädäniäten häm telen yañarışı öçen köräşçelär bu köy valencia ileneñ häm böten katalon telle töbäklärneñ hímnı buluına ireşte xavier richart başqaruında böyek macarstan magna hungaria macarlarnıñ riwäyätlärdä taswirlanğan borınğı watanı qayber tarixi çığanıqlardan häm istäleklärdän mäğlüm şul riwayätlärdä taswirlanğança böyek macarstan qayçandır skiflar berlegeneñ ber ölkäse sanalğan doşmannarınnan ciñelgäç xalıqnıñ ber öleşe almuş citäkçelegendä pannoniagä dunaynıñ urta ağımı ölkälärenä küçenep kitä yözlärdä awrupı säyäxätçeläre julian rubrouck carpini h b böyek maçarstannı ural aldı töbegendä dip bilgelilär yözlär macar ğälimnäre vamberi cegledi gomboc nemet h b anı tönyaq qawqaz yäki urta aziağa bulğan dip xäzerge zaman urıs macar tatar ğälimnäre isä könyaq ural belän çulman tamağı aralıqlarında urnaşqan dip farazlıylar könyaq ural belän çulman buylarında yözlärgä qarağan böyek macarstanğa yaqınlığı bulğan arxeologik kulturalar kuşnarenko postpetrogrom çiälek h b saqlanğan monda elek macarlar qärdäş uğır telle macar qäbiläläre yäşägän adolf hitler aprel aprel natsist almaniä diktatorı häm natsi firqäse citäkçese buldı natsional sotsializmğa nigez saluçı öçençe reyx totalitar diktaturanıñ nigezçese milli sotsialistik alman eşçelär firkäseneñ citäkçese fürer yılnıñ avgustınnan başlap almaniäneñ reyxskantslerı ikençe dönya suğışı waqıtında almaniä xärbi köçläreneñ baş citäkçese xärbi diktatura häm humanitar cinäyätläre eşläwçe natsizm häm rasizm hitler idealogiäse rusiädä amerika häm awrupa däwlätlärendä räsmi räweştä tıyılğan adolf hitler yılnıñ aprelendä avstria macarstandağı braunau am inn da tübänge avstria ölkäsendä linz şähäre tiräsendä almaniä çitendäge keçkene qalada tua adolf ziräk malay bula linz tağı yuğarı uqu yortına ul ike tapqır imtixannı tapşıra almıy soñraq ul professor leopold poetsch nıñ anti semitik pan german leksiälär belän qızıqsına hitler holokostnıñ başlap cibärüçelärdän berse yılda bötendönya suğışınıñ töp oyıştıruçı hitler arqasında berniçä distä million keşe wafat bulalar moresnet yäki neutral moresnet ul yıllarda bulğan keçkenä awrupı däwlät mäydanı km² ike zur kürşe däwlät bu kem cire bulğan kileşmägändä ul neutral bilämä bularaq kileştelär kileşü buyınça bu cir ikese däwlät belän idarä itelgän bilämä aachen nän km könyaq könbatışraq vaalserberg dän könyaqqa xäzerge almanía bilgiä häm niederland çikläre yalğanmada bilämä küreneşe yaqınça öçpoçmaqlı bula öçpoçmaq nigezendä aachen nän lige gä yul ütä şaxta bu yuldan tönyaqqa bula yul artına ike turı sızıq sıza häm vaalserberg dä oçraşa yılda bilgiägä niederlanddan bäysezlek büläk itkändä bilämä bilgiä kontrolenä kertä bilgiä idarädäş bula başlí hollandia hiçber waqıtta moresnetkä zur iğtibar birmi başta moresnet ike patşa komissar här däwlättän yörtä soñraq moresnetkä üzidarä büläk itelä komissarlar bilämä başın mérnı bilgelänälär un keşelärdän toruçı bilämä şurası da bula neutral moresnettä yäşäw räweşe zink şaxtasına berdänber eş birüçe bularaq bäyle bula şaxta kürşe illärdän eşçelärne tarta ala cirlel neutral xalqın tuplanalar läkin moresnet xalqı keşe hiçber waqıtta arttırmí neutral bulğaç bilämädä östenlek bula alarndan berse tübän bäyälär kürşe däwlättän importqa salım yuq bulu häm tübän salımnar xezmätlärneñ zur öleşe bilgiä häm prussia bülenälär andorrağa oxşaş küptänge neutral xalqı nindi däwlätkä xärbi xezmät itergä häm qaysı däwlät yurisdiksisendä bulırğa sayla alalar monresnet xalqı grajdanlıqsızlı sanalar şul säbäple moresnettä üz armí bulmadı şulay bulsa da moresnet waqıtı tämamlana bilgiädä dä prussiada da bu bilämägä däğwälär bula yılda prussia agressivräk tarafına çığa häm iñ tiz çişü öçen idarä itüdä oyıştırılğan sabotajında häm söyläşülärdä obstruksída gäyeplänä yıldağı bötendönya suğışı waqıtında almanía bilgiägä qarşı suğış başlí häm tä moresnetne basıp ala neutral moresnet neutral bulmí inde texel utırawında görcälär fetnäse aprel may tessel ul holland texel utırawında sovet görci soldatları baş kütärü ide fetnä ikençe bötendönya suğışı waqıtında utrirawnı basıp alğan almannarğa qarşı bula bu waqíğa qayçayta awrupıda soñğı suğış qırı dip atílar utıraw alman atlantik okeanı buyındağı saqlanu sızığı atlantik walında bik möhim bula utırawda bik küp köçle nığıtmalar urnaştırğan görcälär görcästan ssr dan könçığış frontında äsir bulğan soldatlar bulalar almannar alarnı konzlagerlärdä cíalar häm üz doşmannarğa qarşı suğışa möcbür itälär soñraq batalyonda almannarğa qarşı yäşeren oyışma eşli balí görcälärne texel gä almannarğa buşırğa cibärälär bu suğış texel dä urıs suğışı dit atílar yaqınça alman görcälär häm texel lelär hälq bulalar küp utarlar yandırıp beterelgän ide xätta almannar niederlandta häm dänmarkta mayda häm almanıada mayda qoral taşlílar suğış däwam itä kanada gäskärlär mayda ğına suğış tuqtatalar hälq bulğan görcälär oudeschild yanında hogeberg qäberlegendä kümerelgän görcälärdä bäxetle axır bulmí alarnı sovet berlegenä qaytırğa mäcbür itelälär stalin äsirgä birelgän ğäskärlären ğafu itmi alar xíanätçelär bulıp sanalar sovet berlegenä cibärelgän äsirlelärdan küp keşene cäzalap üterälär başqalar sovet lagerlärdä utıralar bu waqíğada hälq bulğan keşelär ğomum alğanda den berg utırawında kümerelgän bu suğışqa bağışlanğan kürgäzmä utırawdağı aéroportnıñ aeronutik muzéyínda bar yılda hollandlılar almannar qarşı suğışqan batırlarına häykäl quyğan iske tatar ädäbi tele iske iml qayber etnik qärdäş xalıqlarnıñ tatar başqort öleşçä qazaq häm nuğaylarnıñ ğomumi yazma ädäbi tele bügenge tatar tele häm qırımtatar tele altın urda çorında formalaşqan iske tatar tele nigezendä kilep çıqqannar iske tatar ädäbi tele idel buyı bolğar däwlätendä häm altın urdada qullanılğan borınğı törki ädäbi telneñ cirle variantı nigezendä barlıqqa kilä xii xiv ğasırlarındağı ädäbi tel iske tatar ädäbi tele formalaşunıñ başlanğıç çorı itep qarala ul matur ädäbiättä qol ğäli xiii ğasır xalıq awaz icatı äsärlärendä dini ädäbiättä qäber taşları yazmalarında kiñ çağılış taba iske tatar ädäbi tele qazan ästerxan xanlığı çorında formalaşıp betä häm yözdän yözneñ urtası qädär tatar xalqınıñ törle ictimağı ölkälärendä qullanıla bu teldä möxämmädyar poemmaları yöz mäwla qolıy xikmätläre yöz qadıyrğäli bäkneñ tarixi äsärläre yöz başı däftäre çıñğıznamä yöz häm başqa äsärlär yazıla ul çordan qalğan matur ädäbiät äsärlärendä fänni ädäbiättä ictimaği publitsistik yazmalarda räsmi eş qäğäzlärendä häm başqa janrdağı yazmalarda bolğar qıpçaq söyläşenä häm uyğır uğız tellärenä xas üzençäleklär saqlana bu törki yazma tradisílarnıñ däwam itüe häm idel buyında ş i idel buyı bolğar däwlätwendä törle etnik qärdäş xalıqlarnıñ aralşuı häm quşılıp kitüe belän dä añlatıla iske tatar ädäbi tele latıyf cäläy mirfatıyx zäkiev waxit xaqov fazıl fasiev fähimä xisamova häm başqa ğälimnär tarafınnan öyränelä bolaq elek qaban külennän ağıp çıqqan häm qazansuğä qoyğan ineş xäzerge köndä qazan üzägendä kanal ozınlığı m kiñlege m yırımnıñ yarların tözekländerü qazan xanlığı waqıtında başlana taşayaq yärminkäse yanında köymälär öçen tuqtalışlar qorıla yözdä yırım turaytıla häm çistartıla yarlarına öylär häm kelätlär tözelä ağaç küperlär salına kuybışev susaqlağıçı tözelü häm şähärneñ tübän öleşneñ su basu qurqınıçı tuu säbäple yıllarda bolaqnıñ tübän öleşe kümelä häm qazansu yılğasınnan saqlağıç damba belän ayırıla bolaqnı belän totaştıruçı m ozınlıqtağı cir astı suütkärgeçe idel bolaq kanalı tözelä birge qaban külennän bolaqqa häm bolaqtan qazansu yılğasına sunı nasos stansiäläre suıtıp bolaqta su bieklegen tigezläp tora y v grebnov proyektı belän yıllarda bolaq yarlarına beton salına bolğarlar bulğarlar törki qäbilälär törkemeneñ cıyılma ataması berençe märtäbä bolğarlar yözlär vizantiä çığanaqlarında telgä alınalar kilep çığışların könyaq seber häm ural töbägennän könbatış qawqaz belän don buylarına küçengän törki uğır qäbilälär törkeme belän bäylilär xäzär qağanlığı belän köräş barışında bolğarlarnıñ ber öleşe yıllarda dunay yılğası tamağı buylarına küçenep kitkän q berençe bolğar patşalığı ber öleşe üz cirlärendä qalğan xäzär qağanlığına buysınğan häm soñraq tönyaq qawqaz töbägenä qısrıqlanğan q balqarlar qaraçaylar şulay uq qayber bolğar qäbiläläre pannoniägä xäzerge macarstan häm tönyaq italiägä küçep kitkän vizantiä çığanaqları buyınça qubrat xanınıñ ulı qotrag cıtäkçesendä bolğarlarnıñ ber öleşe kutriğurlar yılı tiräsendä idel buyına küçep kıtkännär yözdä ğäräp xäzär suğışları köçäyüe nöticäsendä bolğar ıruğ qäbilälärennän bolğarlar bäräncärlär barsillar bilärlär sawirlar häm başqalar xäzär qağanlığı cirlären qaldırıp urta idel buylarına küçengännär wäisilär xäräkäte dini häm ictimaği säyäsi xäräkät milli sosial tigezsezlekkä qarşı köräşneñ ber çağılışı xix ğasırnıñ yartısı xx ğasır başı wäisilär xäräkäten nigezläwçe bahawetdin wäisev tatar igençelären hönärçelären häm urta qul säwdägärlärne berläştergän bahawetdin wäisev qulğa alınğaç ta aña iäwçelär sanı kimemägän yılda qazan gubernasınıñ qazan arça zöyä öyäzlärendä irınbur häm başqa kürşe gubernalarda urta aziädä wäisilär xäräkäte meñläp keşene berläştergän wäisilär xäräkätneñ töp taläpläre grajdanlıq qanunnarına häm cirle xakimiätkä buysınmaw fäqät şäriğät quşqança qor änçä yäşäw käferlär armiäsendä xezmät itmäw salım tülämäw ike başlı qaraqoşlı pasportnı almaw yılda bahawetdin wäisev häm başqa qayber citäkçeläre qulğa alınğannan soñ bu xäräkättä qatnaşuçılar pülisä ezärlekläwennän qaçıp yäşerten eş itügä küçälär şäkertlär häm xalıq arasında fikerdäşlär tuplaw tuqtalmıy yılğa bilgelängän xalıq sanın isäpkä alu çarasına qarşı bulğan wäisilär xäräkäte wäkillärennän dän artıq keşene patşa xökümäte qabat qulğa ala häm sörgengä cibärä iske imlä şulay da iske iml ul yılğa qädär tatar telendä qullanılğan ğäräp älifbasınıñ yuraması iske tatar ädäbi telendä dä qullanıla tel aldı suzıqlar í i qısqa e ö ü süz urtasında xäreflär urınına xäräkälär belän bilgelängän häm bu törki tellär arasında oxşaşraq imlnı tä min itä ide süz başında wä axırındağı böten suzıqlar häm süz urtasındağı tel artı a ı o u suzıqlar xäreflär belän bilgelängän bulğan yaña imlğa qarağanda bu ozın ğömerle älifba tatar tele öçen ğäräp nigezle älifbalar arasında yaxşıraq nigez täşkil itäder bu älifbanı xäzerge könd qıtayda yäşägän häm iske tatar telendä söyläşkan tatarlar qullana kiläse tekst iske imlä yaña imlä zamanalif yañalif häm kiril älifbası qullanıp çağıştıru öçen birelä mendeleyev dmitri ivanoviç urısça ximik ensiklopädist ğälim cämäğät eşleklese peterburg fanıñ möxbir äğzası ximik elementläreneñ anıñ iseme belän atalğan periodik qanunın aça ülçäw berämlege häm ülçäw buyınça baş pulatnı oyıştıruçı häm anıñ berençe direktorı xäzer mendeleyev isemendäge metrologiä fänni tikşerenü institutı yıllarda peterburg universitätendä prafisır ber ük waqıtta yıllarda peterburg texnologiä institutında prafisır fundamental xezmätläre ğomumi ximiä ximik texnologiä fizika metrologiä hawada oçu meteorologiä awıl xucalığı iqtisad xalıq mäğärife h b ölkälärgä qarıy räsäydä organik ximiädän berençe däreslek ximiä nigezläre digän klassik xezmät yıllarda basma autorı tötensez darı tören uylap taba berençe partiyası bondg awılındağı ximiä zavodında eşlänä şunda ximik texnologiä buyınça konsultant bula berençe urıs ximiä cämğiäten oyıştıruçılarnıñ berse xäzer mendeleyev isemendäge räsäy ximiä cämğiäte dönyanıñ törle illärendäge nan artıq fännär akademise fänni cämğiätlär universitätlär institutlar äğzası häm şäräfle äğzası meñ dä ber kiçä ğäräpçä farsıça urta ğasırlar ğäräp ädäbiäte yädkäre hind farsı häm ğäräp folklorı motivlarına tayanıp yözlärdä yaqınça yazılğan xikäyätlär cıyılması küp xalıqlarnıñ folklorına häm ädäbiätenä zur yoğıntısı yasağan tuplanma f xalidi tarafınnan törekçädän tatarça tärçemä itelä yıllarda qazanda tomda basılıp çığa şähzenän üz xatının ışanıçzızlığın tabıp üz abıyına xäsrätne belderergä kilä tizdän şähriär xatınınıñ tuğrızızlığın aça bertuğannar xiänätçelek öçen başta şähzemän xatının soñraq şähriär xatının känizäklär belän üterälär şähriär bötenese xatınnar bozıq buluın añlap här könne yaña xatın ala ä tañ belän anı üterä läkin wäzir qızı ziräk şäherezädägä öylängännän soñ şul qotoçqıç tärtip üzgärä şäherezädä här kiçen bik qızıq xikäyät söyli häm iñ qızıq urında üz xikäyäten söyläp tuqtata patşa xikäyät tämamı işetergä teläp irtägä anı üterä alam dip uylap şäherezädäne üterüen kiçekterä şulay meñ häm ber kiçä däwam itä soñ kiçädä şäherezädä meñ häm ber kiçä waqıtında tuğan öç ulları belän kilä häm şähriär min sine küptän kiçerdem inde dip üterüdän baş tarta şäherezädäneñ xikäyätläre başta şäreqtä soñraq böten dönyada zur xörmätlänü häm tanıtu aldı aladdin ali baba sinbäd diñgezçe harun är räşid iñ tanılğan häm yaratqan şäherezädä xikäyätläreneñ qaharmannarı oleg leonidoviç lundström yäki oleg lundstrem urısça aprel oktäber ssrb häm räsäy kompozitorı cazmen jazzman orkestr nigezläwçese häm citäkçese dirijör rsfsrnıñ xalıq artistı qazandağı lundstrem orkestrınıñ eşçänlege tatar sänğätenä zur öleş kertä lundstrem orkestrı dönyada iñ ozaq eşläwçe orkestr bulıp tanılğan şunı ginnes rekordlar kitabında taswirlanğan däw ätiseneñ ätise frans lundström şvetsiädän räsäygä küçenä häm baykal artı töbägendä urman xucalığın citäkli ätise leonid gimnaziä uqıtuçısı yılda yıraq könçığış cömhüriäteneñ mädäni bülegen citäkli yılda könçığış qıtay timer yulı şirkätendä uqıtuçı bulıp eşli başlıy häm xärbin şähärenä küçä lundstrem orkestrı ğabdulla tuqay isemendäge tatar däwlät filarmoniäse belän xezmättäşlek itä bu waqıtta filarmoniäneñ citäkçese aleksandr klüçarev caz orkestrına bik bulışa häm ezärlekläwdän qotqara klüçarev täqdime buyınça o lundstrem tatar xalıq cırlarınıñ caz yuramaların icat itä albert eynştein tanılğan ğalim zamança teoretik fizikağa nigez saluçılarnıñ berse fizika ölkäsendä nobel premiäse laureatı cämäğät eşleklese almaniädä yıllar eswiçrädä yıllar häm aqşda yıllar yäşi dönyanıñ yegermedän artıq universitetınıñ xörmätle doktorı küpsanlı fän akademiäläre äğzası eynşteyn dän artıq fänni eş şulay uq fän tarixı häm fälsäfäse buyınça yaqınça kitap häm mäqälä avtorı fizika ölkäsendä berniçä möhim teoriä eşläp çığara eynşteyn tigezlämäläre käkrängän fäza waqıtta buluçı matdä üzlekläre fäza waqıtnıñ käkrelege belän bäylilär tigezlämädä sul yaqta geometriä dürt ülçäneşle fäza waqıt uñ yaqta matdä skalyar käkrelek metrik tenzor häm riççi tenzorı kosmologik daimie energiä impuls tenzorı pi vakuumda yaqtılıq tizlege nyuton ğravitatsion daimie eynşteyn tenzorı eynşteyn ğravitatsion daimie kimäk qağanlığı yöz başlarında yäşägän törki däwlätçelek kimäk yämäk qıpçaq tatar bayandur länikäz aclad h b törki ıruğıqäbilälärneñ cirlären berläşterü näticäsendä barlıqqa kilä yözdä bilämäse könyaq ural idel artyağı manğışlaq töbäklärenä häm aral diñgezeneñ tönyaq könçığışına qädär cäyelgän idarä üzäkläre kimäk sangir h b xalqı yarım küçmä terlekçelek igençelek häm şähärlärdä hönärçelek belän kön kürgän däwlät başında qağan xan torğan yözlärdä töp idaräçe ıruğ tatar yözlärdä ilbarilar ilburi elegräk mäcüsilär täñreçelär yözdä kimäk qağanlığında íslam dine tarala başlí yöz azaqlarında qıpçaqlarnıñ zur öleşe qağanlıqtan ayırılğaç däwlät köçselänä yöz axırlarında ilburi ıruğı xannarı idarä itkändä tışqı säyäsättä canlanış küzätelä idel buyı bolğarına xaräzemgä h b illärgä yaw höcümnär oyıştırıla mäğlüm idaräçelärre alıp qara uran alıp derek inalçıq abarxan baçman yöz başlarında kimäk qağanlığı monğollar tarafınnan yawlap alına häm cirläre cüçi olısına quşıla xäzär qağanlığı borınğı feodal däwlät qağanlıq xalqı küçmä terlekçelek iegençelek baqçaçılıq yözem üstärü h b belän şäğellänä itil bäläncär sämändär h b şähärlärdä hönärçelek säwdä eşe alğa kitä könçığış awrupa urta asía qawqaz artı il xalıqları belän säwdä elämtäläre urnaştırıla ğäräplärneñ qawqaz aldı häm qara diñgez buyı kiñleklärenä ütep kerü niäte belän başlağan yawları xäzär qağanlığınıñ äkrenläp köçselenüenä kiterä yılğı zur ciñelüdän soñ idaräçe aşina ıruınnan quyılğan qağannıñ däräcäse töşä idarä bolğar häm xäzär aqsöyäkläre qulına küçä yöz axırı yöz başında yähüd dine tarafdarı obadia bulan qağan näselennän täxetkä utıra häm yähüdilär dine östänlek ala şunnan soñ xäzär aqsöyäkläreneñ ul din belän kileşmägän ber öleşe qänäğätsezlek belderep baş kütärä ozaqqa suzılğan köräştä obadia üz köndäşlären häm alarğa yärdämgä kilgän macarlar ciñügä ireşä bu suğışlar häm kiev kenäze svtoslav i neñ yıllardağı yawları xäzär qağanlığın bölglenlekkä töşerä yöz azaqlarında bäcänäk häm uğız qäbiläläre xäzär qağanlığı cirlärenä basıp kergäç däwlät bularaq ul yäşäwdän tuqtí tübän idel buyındağı saqsin şähäre häm saqsi ölkäse küpeder waqıt möstäqıl yäşäwen däwam itterä xäzärlär törki telle qäbilälär vi ğasırdan tönyaq könçığış qawqazda häm kaspiy buyı dalalarında küçmä tormış itkännär xäzärlär dä könçığış awrupağa hunnar urdası belän bergä kilep çıqqannar xäzärlär barsillar sawirlar bäläncärlär qäbilälärenä şulay uq borınğı bolğar xalqına qärdäş xalıq bulğan xäzär tele borınğı bolğar telenä yaqın bulğan dip sanala baştaraq xäzärlär tönyaq dağstannıñ kaspiy yar buylarında häm tübän idelneñ uñyaq dalalarında küçenep yörgännär sawirlar belän bergäläp alar xätta iran belän vizantiä arasındağı köçle suğışlarda da qatnaşqannar ä sawirlar şul uq hunnar berlegendäge törki qäbilälärdän bulğannar soñraq xäzärlär belän kileşep alar yaña berläşmä tözegännär vi yözneñ nçı yıllarında xäzärlär törki qahanlığı buysınuında qalğannar yöz yıllap waqıt ütkäç alar annan ayırılıp çıqqannar häm üzläreneñ däwläten xäzär qahanlığın oyıştırğannar ğomumän xäzärlär häm törki qahanlığınıñ töp xalqı fändä qabul itelgänçä bik borınğı aşin büre ıruınnan çıqqannar ä büre böten törki dönyası başlanğıçınıñ simvolı bulıp isäplänä başta xäzärlär arasında täñreçelek dine taralğan bulğan x ğasırda xäzär qahanlığı tarqala ä xäzärlär bütän törki xalıqlarda arasında taralğan soñraq alar altın urdağa kergän xäzär qahanlığında ğadi xalıq islam häm xristian dinen qabul itkän ä qayber xäzär aqsöyäkläre yähüd dinen qabul itkän yähüd dinen qabul itkän xäzärlär awrupadağı yähüdlär aşkenazi qaraimnar qırımçaqlar näsel başlığı bulıp sanala xristian dinen qabul itkän xäzärlär kazaklar ukrainnar urıslar arasında yuğalğan ä islam dinen qabul itkän xäzärlär tatarlar häm qawqaz törki xalıqlarına ağıp kergän sawirlar alar da sabirlar häm suarlar kaspiy diñgeze tirälärendä yäşägän xäzärlärgä qärdäş küçmä qäbilälär etnik çığışları hunnar toqımınnan dip uylanıla sawirlarnı berençe märtäbä yözdä ptolemey telgä ala tönyaq qawqazda zur xärbi köç bularaq alarnı sasanilar iranı häm vizantiä imperiäse üzara köräştä üz maqsatlarında faydalana yöz azağı yöz başlarında sawirlar awarlar belän belän suğışa neñ yartısında avarlar könbatış tarafqa küçenep kitkäç sawirlar könbatış törki qahanlığına buysınalar yıllarda törki qahanlığı tarqalğaç xäzär qağanlığı xakimlegenä küçälär dağstannıñ yar buyları öleşendä suvar suar tügel xäydan khaydan cidan jidan qalaları töbäklären berläştergän sawirlar patşalığı däwläte oyışa ğäräp xäzär suğışları barışında yözdä sawirlarnıñ ber öleşe urta idel buylarına küçep kilä anda suar bäklege oyışa alar suarlar iseme belän tanıla soñraq suarlar cirle törki telle qäbilälär belän etnik bolğar berdämlegen tudıralar xäzerge çuaşlar üzlären sawirlarnıñ çuaşça toqımları buluların uylıylar xäzerge marilar idel ural tatarların suas häm çuaşlarnı suasenmari suarlaşqan marilar dip atıylar fin telendä soñğıları suaslanmari dip atala yaña iqtisadi säyäsät nep urısça yılnıñ martında rkp b nıñ qorıltayında qabul itelä xärbi kommunizm säyäsätenä almaşqa kilä töp eçtälege prodrazvörstkanı prodnalog çiklängän külämendä salıp tüläw belän alıştıru bazar mönäsäbätlärennän yallanğan xezmättän törle räweştäge milektän häm citeşterü çaraların arendalaw mömkinlegelärennän faydalanu tatarstanda xucalıq apparatın üzgärtep qoru ğämälgä aşırıla sänäğät xucalıq isäbenä küçerelä qanqoyğıç watandaşlar suğışınnan soñ sovet rusiäneñ iqtisadı bötenläy cimerelgän diärlek vladimir lenin yılda yaña iqtisadi säyäsäten başlarğa mäcbür bula xosusıy şirkätlär açıluı röxsät itelä trest häm sindikatlar kantun citeşterü berläşmäläre sisteması sänäğätne bazar mönäsäbätläre belän bäyli yıl başında trest lesotrest metallotrest pişçetrest silikattrest tatvalenka tatşveytrest elektrotrest h b kantun citeşterü berläşmäse alabuğa bua bögelmä mamadış spas çallı çistay isäplänä qayber wağraq citeşterü şirkätläre elekke xucalarına qaytarıla ere sänäğät şirkäte arendağa ş i e xosusí milek xucalarına birelä däwlät xosusí kooperativ kümäk säwdä itü törläe barlıqqa kilä nep töbäktä berençe bötendönya grajdannar suğışlarında cimerelgän xalıq xucalığın tiz arada torğızuğa yıllardağı açlıqnı tä igen uñmaw säbäple kilep tuğan qıtlıqnı beterügä kiterä yıllar axırında xalıq xucalığın industrializatsiäläşterü häm krestiän xucalıqların kümäkläşterü barışında nep ğämäldän çığarıla xärbi kommunizm sovet xakimiäteneñ grajdannar suğışı barışında il eçendä ütkärgän säyäsäte ataması eçke oyışmalar häm cämğiät belän idarä itüdä xärbi tärtiplär urnaştıru ämer birep kenä eşlätü barlıq ere häm waq sänäğät citeşterü oyışmaların häm alarnıñ milken sovet xakimiäte xökemenä tapşıru natsionalizatsiäläw krestiän xucalığında citeşterelgän azıq tölek häm çimalnıñ küpçelek öleşen tartıp alu prodrazvörstka şähär bistälärdä irekle säwdäneñ tíıluı här kiräk yaraqnı ş iş azıq tölekne dä däwlät tarafınnan bülep birü kartoçka sisteme şähär belän awıl arasındağı ğädäti alış bireşneñ özelüe keşelärne mäcbür itep küp oçraqta tulı eş xaqın tülämiçä eşlätü xärbi kommunizm çorınıñ töp üzençälekläe nda xärbi kommunizm yıllarında krestiän xucalıqlarınnan mln pottan artığraq aşlıq cıyıp alına xärbi kommunizm säyäsäte kiñ cämäğätçelektä qänäğätsezler tudıra ayıruça krestiännär rizasızlığı törle töbäklärdä berniçä fätnägä säbäpçe bula arça fetnäse sänäkçelär fetnäse h b yıl başınnan sovet xökümäte xärbi kommunizm tärtiplären beterep yaña iqtisadi säyäsätkä küçü qararın qabul itärgä mäcbür bula idel buyı bolğar däwlätenä tatar mongol yawları yıllarda tatar mongol ğäskärläreneñ idel buyı bolğarı däwlätenä qarşı yawlar kalka buyındağı bäreleştä uñışqa ireşkännän soñ yılda sübüdäy bahadur belän cäbä noyon citäkçelegendäge tatar mongol ğäskärneñ ber öleşe bolğar ilenä höcüm itä läkin idelneñ cigüle tawları töbägendä bolğar suğışçıları qarşılığına oçrıy häm ciñelä batu xan citäkçelegendäge kümäkläşterelgän ğäskär yılda bilär suar cükätaw h b şähär qälğälärne yawlap aluğa ireşä şunnañ soñ idel buyı bolğarı cüçi olısınıñ ber öleşenä äwerelä altın urdada kerep idel buyı bolğarı xalqı bolğarlar barsillär iskillär sawirlar h b bütän törki xalıqlar belän quşılıp xäzärlär bortaslar qıpçaqlar h b xäzerge tatar xalqın buldıra bu ta yazılğan mäqäläse älmät tatarstan cömhüriäte qaramağında şähär älmät rayonı üzäge tatarstannıñ könyaq könçığışında qazannan km dala zäye yılğasınıñ urta ağımı buyında ägerce aqbaş timer yulındağı älmät stansísınnan km könçığıştıraq urnaşqan automobil yulları töynäleşe älmät tatarstanda näft çığaru sänäğäte öçen maşína häm cihazlar citeşterä batırma elektr nasoslar torba gaz eşkertü neftemaş şin remontlaw automobil traktorlar remontlaw kirpeç suğu timer beton äyberlär citeşterü häm başqa zavodlar azıq tölek sänäğäte konditer makaron fabrikası söt may kombinatı ikmäk zavodı häm ciñel sänäğät alsu oyıq oyıqbaş bäyläw fabrikası yort cihazları fabrikası şirkätläre näft institutı näft fizik tärbiä säwdä kommersí polítexnik texnikumnarı medisin häm muzıkal kölliätläre ğomumí belem birü mäktäbe hönäri mäktäp tatar dram teatrı töbäk taríxın öyränü muzéyı ş u q älmät bögelmä sänäğät töynäleşe i i i i i çístay tatarstan cömhüriäte qaramağındağı şähär çístay rayonı üzäge tatarstannıñ üzägendä qazannan km sember ufa timer yulındağı nurlat stansínan km tönyaqtaraq urnaşqan kama yılğasınıñ sul yarındağı qorablar tuqtalığı automobil yulları töynäleşe aéroport yöz başlarında çistoye pole awılı arxangel bistäse bularaq nigez salına yılda qazan namestniklegeneñ öyäz guberna şähäre çístay isemen ala yıllarda kanton üzäge yıldan rayon üzäge mäydanı km xalqı yılda meñ keşe urıslar tatarlar yılda meñ keşe vostok säğät zavodı qorablar automobillär tözätü zavodları autospetsoborudovanie şärab zavodları vektor konstruktorlıq texnologik bürosı tegü trikotaj ayaq kiemnäre üy cihazları konditer fabrikaları it söt balıq kombinatları qazan texnik universitäte filialı vostok yuğarı texnik uqu yortı pädogogik häm medisin kölliätläre sovxoz texnikum ğomumí belem birü mäktäbe hönäri kölliät mädäniät yortı çístay öyäz şähäre muzéyı säğät zavodı taríxı boris pasternak muzeyları xalıq teatrı mäcüsilek ber allağa ışanunı qabul itmägän traditsion dini ışanular ataması küp allalarğa ışanu h b islamğa qädär bolğarlarda utqa qoyaşqa suğa kükkä izgelärgä häm başqalar tabınu yäşäp kilgän mäcüsilek başqa mädäni traditsiälär belän bergä tatar xalqınıñ ruxi dönyası üseşenä yoğıntı yasıy bolğarlar islam dine qabul itkäç mäcüsilek aqrınlap rolen yuğalta barsa da yaña formalar ala häm bügen dä möselman mädäniäte öleşe bularaq yäşi idel ural töbäge fin uğır xalıqlarınıñ xristianlıqnı çağıştırmaça soñ qabul itüe säbäple yöz urtaları yöz başı mäcüsilek alarnıñ ruxi dönyalarında mädäniätlärendä tatarnıqına qarağanda kübräk urın alıp tora yıllar başınnan borınğı dinnären ışanuların yañartu mari udmurt çuaş küpmeder däräcädä mordvalarda küzätelä çıñğız xan temüçin temücin yıl tiräse mongol imperiäsenä nigez saluçı anıñ berençe böyek xanı yıldan cihangir mongol häm törki qäbilälär östennän xakimlek itü öçen barğan suğıçlarında küp köndäşlären ıruğ häm qäbilä berläşmäse başlıqların merkitlär qäbiläse citäkçese tolhol bäk naymannar berläşmäse başlığı tayan xan h b ciñä tönyaq könçığış mongoliä häm bayqal küle tiräsendäge irken qır dalalarda yäşäwçe qäbilä berläşmäläreneñ barısın da üzenä buysındıruğa ireşä yılda monğol aqsöyäkläre qorıltayında şul qäbilä beläşmäläreneñ böyek xanı dip iğlan itelä çıñğız ataması törkiçä diñgez tengiz töşençäsenä täñgäl böyek mäğnäsen añlata dip uylanıla çıñğız xan eçke säyäsättä däwlät tözeleşen üzäkläterüne alğa sörä imperidäge eçke xoquq tärtiplärne ğädäti qäğidälärne qanunlaştırıp q yasa xärbi idärä reformnar ütkärä batí xan batu xan sain xan tiräse mongol imperiäseneñ ğäskär başlığı cihangir altın urda ilen nigezläwçe xan çıñğız xan onığı cüçi ulı atası wafatınnan soñ olıs idaräçese mongol imperiäse qorıltayı quşuınça idel buyı bolğarına rus kenäzleklärenä häm könbatış awrupa illärenä yawlar oyıştıra q idel buyı bolğar däwlätenä monğol yawları yılda idel buyı bolğarın yıllarda rus kenäzleklären üzenä buysındıra yıllarda pülşä macarstan çexiä häm bolgariäne basıp ala yıllarda cüçi olısınıñ cäyek yılğasınnan alıp könbatış çigenä qädärge bilämäläreneñ baş idaräçese idel tübän ağınında altın urda yaña başqalası saray äl mäxrusä tözelgänçe bolğar şähärendä torıp idarä itä üz bilämälärendä hönärçelekkä kürşe il mämläkätlär belän säwdä itügä tübän idel buyında şähärlär tözeleşenä zur iğtibar birä saray äl mäxrusä şähäre tözeleşenä bolğardan urta aziädan qawqazdan ostalar kiterä idel ural legionı ikençe bötendönya suğışı barışında xärbi köçlärendä tatar başqort mari çuaş h b millät äsirlärennän tözelgän ğäskäri berämlek barlığı batalyon tözelä yılnıñ noyäberendä tuplanğan batalyon yılnıñ fevralendä belorus partizannarın qarşı suğışqa ozatıla suğışçıları qoralları belän tulayın partizannarı yağına çığa bu batalyon keşeläre soñınnan zaxarov häm birülin partizan brigadalarında hitlerçelärgä qarşı suğışalar batalyon tözelüe yıl ğinwar yılnıñ martında hollandiägä ozatıla häm yılnıñ avgustında fransuz partizannarı yağına çığa fevral häm iyün batalyonnar könbatış ukrainağa kovpaknıñ partizan ğäskärenä qarşı suğışqa cibärelälär batalyonnar suğışçılarınıñ yaqınça yartısı partızannar yağına çıqqaç başqaların ışanıçsız sanap bilgiä hollandiä häm fransiä küçerälär batalyon avgust suğış xäräkätlärendä qatnaşmıy diärlek häm yılnıñ avgustında taratıla häm batalyonnar yılnıñ sentäber oktäberendä tözelgännär pülşä cirendä urnaştırılalar idel ural legionı formal räweştä idel ural törki tatasrlarnıñ köräş berlege citäkçelek itä dip isäplänelsä dä barlıq möhit komandir wazifaların wermacht ofitserläre başqarğan legionda qatnaşqan soldatlar sovetlar berlege tarafına kilgäç soñraq repressilänälär könbatış illärdä qalğan nigezdä törkiägä häm avstraliäğä kilälär idel ural legionina bäyläp bik yış kollaboratsionism turında yazalar bu sorawğa karata iskänder ilyasov nıñ legion idel ural dip isemlängän kitabi basılıp cikti oluğ möxämmäd xan möxämmät bulıp ta qullanıla oluğ isem tügel böyek mäğnäsendä tiräse altın urda xanı qazan xanlığına nigez saluçı bulıp sanala cäläletdin xannıñ ulı idegäy morza häm qäderbirde xan hälkätennän soñ täxetkä utıra litva böyek kenäzeneñ pskov häm räzän şähärlärenä oyıştırğan yawlarında qatnaşa oluğ möxämmäd xan üz tarafdarları belän biläw urısça şähärendä çigendä şunda mäskäw kenäze vasiliy ii tarafınnan cibärelgän zur ğäskärne ciñügä ireşä q biläw yanındağı suğış idel buyında ixtimal qazanda töplänep nığıtuğa yılda böyek mäskäw kenäzlegenä yaw oyıştıra mäskäwne qamap anıñ tiräsendäge waq şähärçeklärne tuzdıra jean charles de menezes ğinwar iyül iyül london terroristik höcümendä qatnaşqan şäxeslärneñ berse dip şiklänelep pülisä höcüme näticäsendä üterelgän ğäyepsez braziliäle elektrikçısı dine buyınça rim katoligı londonnıñ könyağında urnaşqan tulse hill bistäsendä yäşäğän braziliä däge gonzaga minas geraistä tuğan menezes böyekbritaniä gä yıl elek kilgän ide london pülisäse comğa könne metroda gönaxsız terror törkeme belän ber bäyläneşe dä bulmağan keşene atıp üterüen iqrar itte yäşlek elektrikçe de menezes yıllardan birle londonda yäşgän comğa könne ul stockwell stansiäsendä metroğa yögergändä sivil kiemle pülisä tarafınnan atıp üterelde mark whitby isemle pasajir pülisäneñ märtäbä de menezesneñ başına atuın bolay añlattı metro işekläre açıq şaqıtí ğına waqıt stansiädä tordı min kitegez ielegez digän qıçqrular işettem uñ yağıma qarasam beräw poyızğa taba yögerä ide ul bik tiz yögerä ide şunnan soñ märtäbä atu tawışı atudan soñ london pülisä başlığı ian blair mindäge mäğlümätkä kürä atu antiterror operatsiäse belän turıdan turı bäyläneşle äytergä tieşmem här ülem qızğanıçlı añlauma kürä ul pülisä kürsätmäsenä buysınunı kire qaqqan london mere ken livingston başta atunı yaqlap yaña anti terror säyäsätendä üterü öçen atu mäqsatı quyıla digän ide ägär dä sin intihar bombalauçı belän eş itäsen ikän alar añında bulsalar plastik şartlağıç yäki başqa şartlağıçnı şartlata ala şuşı şartlarnı küzdä totıp üterü öçen atıla ämma menezes tä bernindi şartlağıçlar tabılmadı detektivlär da soñraq anıñ atnakiçtäge terror omtılışı belän ber bäyleneşe bulmawın açıqladı pülisä tragedie qızğanıçlı xäl dip belderä tikşerü başlataçaq londondağı terror waqığälärennän soñ üç alu omtılışları bulaçaq dip borçılğan möselman maxalläläre yalğışlıq belän atıp üterü waqíğäsenä tınıçsızlanıp qarí britaniädäge möselman şurasınıñ süzçese inayat bunglawa bu bik borçuçı aspekt bigräk tä möselmannnar öçen çönki alar xäzer ägär üzlärennän şiklänelsä alarğa da şuluq xäl bulaçaq dip uylí minemçä alarnıñ iminlek xezmätläre belän xezmättäşlegenä tiskäre tä sir yasadı qayber möselmannar xäzer londonda rüksak yöretü yäki cämäğätçelek trasportın qullanırğa qurqa dip belderelä yüldän soñ london pülisäse radikal islamçılar belän normal möselmannar arasındağı ayırmağa basım yasap möselmannarnıñ ışanıçın qazanğan ide comğadağı insident häm üterü öçen atu turındağı yaña säyäsät küp närsäne üzgärtte dip belderä möselman törkemnäre london pülisäse bezneñ tikşerüdäge uñış möselman maxalläläreneñ xezmättäşlegennän bäyle dip basım yasarğa däwam itä atnakiçtäge terror omtılışı belän bäyleneşle keşe ezlänä ike şikle qulğa alındı alar turında mäğlümät birelmägän kebek ike keşe äledä irektä braziliä xökümäte comğa könne londonda atıp üterelgän braziliä watandaşı turında açıqlau taläp itä londinium harmonika yä iren ğarmunı kompakt kesäle tınlı muzıkal qoral kristian fridrix lüdvig buşman tarafınnan yılda uylap tabıla harmonikanıñ berençe ürnäge könçığış tın organı tınlı organnar häm harmonika telçekle qorallarğa qağılalar berençe tapqır könçığış tınlı organ awrupağa qıtaydan yöz urtalarında kilgän bu qoral törle ülçämle bambuk köpşälärdän torğan här köpşädä munştuklärgä berketelgän baqır telçelklär urnaşılğan buşmannıñ aura digän tişekle plastin küreneşle dönyada berençe harmonika kamertonğa bigräk oxşağan yılda rixter isemle bohemiale tişekle häm telçekle harmonikanı eşläp çığarğan här tişektä sulış alu häm çığaru öçen ayırım telçek urnaşılğan bu küreneş standart bulıp taralğan almança bu qoral mundharmonika atala başlağan yıldan harmonikalarnıñ iñ ere eşläp cığaruçı matthias hohner nigezlägän şirkäte sanala yılda hohner amerikannarnı harmonika belän tanıştırğan yılda hohner yılğa qoral çığara yöz başlarında yılda million harmonika çığa inde berençe bötendönya suğışı waqıtında alman şirkätläre harmonikanı doşmannar arasında tarata almıy mäsälän frantsiä öçen l epatant häm la marseillaise modelläre anglia öçen king george häm alliance harp miksikä öçen el centenario h b üz soldatlarğa kaiser wilhelm kebek harmonikalar da taratalar harmonikanıñ berençe audioyazmalar yıllarda yasalğan böyek depressiä çorında bu qoral aqşnıñ tönyaqtan başqa öleşlärenä säyäxät itkän çikago şähärendä afroamerikannar mädäniätendä ul zur öleş alğan monda ul mississippi saksofonı bulıp yörgän bu xäldä harmonikada orkestr akkompanimentı belän başqarğannar yıllarda rock n roll harmonikalarğa yaña tormış birä xäzer bu qoral törle muzıkal yünäleşlärdä qullanıla statistik mäğlümätlär buyınça amerikada million keşe häm kanadada da million keşe bu qoralda uyniy harmonikanı törle stillärdä qullanıp bula klassik jazz blues rock yä xalıq köyläre mäsälän kantri törle tellärdä harmonika başqaça dip atala almança ul mundharmonika fransuzça harmonica a bouche italiança armonica a bocca ispança armonica inglizçä harmonica mouth organ french harp harp qoral nigeze ike plastin plastinnärdä telçelklär urnaştırila bu ike plastin korpusta urın ala korpusnı ike qapqaç yaba här plastindä törle ülçämle tişeklär bar alar östennän ber oçqa telçeklär berketelälär hawa ağımı korpusqa yä korpustan yünältelgäç telçeklär östennän yöri häm anlarnıñ vibrasiä yasıy läkin harmonika tawışları telçeklär tawışları tügel telçek häm tişek qırıyı arası bik keçkenä qaltırawçı telçek tişekkä kilgäç tişektäge hawa ağımnı tuqtata tişektän kilgär telçek hawağa qabat yul birä dimäk harmonika tawışı tuqtatılğan hawa ağımını çığarılğan tawış tawışnıñ yışlığı telçek qaltıru yışlığına bäyle bula harmonikada tawış köçäymi rezonator yuq tawış korpus materialına bäyle dilär läkin ayırmasın täcribäle belgeçlär genä añlıylar diatonik harmonikalarda diatonik köyläneş genä bar mäs c d e f h b şundıy harmonika yarımtonnar çığara almıy diapazonı oktavağa qädär köylänü dä bar yalğız tremolo häm oktav här tişektä ike telçek berençe sulış aluda ikençe sulış çığuda eşli här telçek üz yuğarılıqqa salına ürnäklär sifer tişek numerı sulış alu jingle bells bu harmonika töre yarımtonnar belän uynarğa mömkinlek birä şundıy qoral hohner tarafınnan yılda täqdim itelgän ike töre dä bar solo öçen häm akkompanement öçen berençedä yarımtonnar slayder isemle maxsus töymä yärdämendä çığarıla slayder korpusınıñ yağında yurnaşqan slayder nı basqaç yarımtonnar buldırıla başqa xäldä diatonik tonnar çığarıla şundí harmonika diapazonı oktava akkompaniment öçen akkordlı harmonika qullanıla bu hohner the chord isemle model dönyada iñ zur harmonika bula anda ike iñle tişek telçek ozınlığı cm harmonikanıñ modelläre häm markaları bik küp seydel hohner dönyada iñ populär almanıä suzuki tombo yamaha yapunstan huang leo shi suzuki hohner qıtay wä hering bräzil iñ arzanı sum iñ qıybatı filisko xäzerge kön harmonika modlı tormışnıñ atributlardan berse qazannı yawlap alu yawız ivan citäklägän urıs ğäskäre şahğäli ğäskäre qatnaşında qazan şähären basıp alu qazan xanlığına rusiä patşalığı yawlarınıñ soñğı etabı yıllardağı yawlarnıñ näticäse qamawçı urıs ğäskäriläre yağında barlığı meñ çaması suğışçan köç ere cilbiläwçe feodal atlıları şul isäptän şahğälineñ tatar atlıları strelets uqçılar polkları şähärne saqlawçılar yağında yapança bäk atlıları yädegär möxämmäd xan belän kilgän nuğay atlıları häm şähär xalqı barlığı meñ çaması mäskäwlelär avgustta qazan diwarlarına yaqın uq kilälär avgustta şähärne tupqa tota başlıylar qamalışta qalğannarğa şähär tışınnan yärdäm itep toruçı yapança atlı ğäskär avgust belän sentäber aralarında tar mar itelä qasıym xan qasıym xanlığınıñ berençe idaräçese yıllardan oluğ möxämmäd xannıñ ulı biläw yanındağı suğış häm suzdal yanındağı suğışlarda qatnaşa suzdal yanı suğışınnan soñ tözelgän solıx kileşüe ütäleşenä küzätçelek itü öçen bertuğanı yaqub belän mäskäwgä böyek kenäz vasiliy ii sarayına cibärelä şunda xezmättä qala yılda paxra yılğası yanında böyek mäskäw kenäzlegenä yaw belän barğan olı urda xanı säyed äxmäd ğäskären tar mar itä yıllarda kenäz vasiliy ii yağında torıp mäskäw täxete öçen köräşkän dmitri şemäkağa qarşı suğışa yıl tiräsendä vasiliy ii aña näsel bilämäse sıyfatında räzan kenäzlege belän çiktäş elekke mişär yortı cirlären häm gorodets meşçorskiy qalasın birä şul cirlektä qasıym xanlığı barlıqqa kilä qazan täxete öçen köräştä qatnaşa köz cäy belän qış arasında bulğan yıl fasılı tabiği köz sentäber yäki sentäber könne urın alğan kön tön tigezlege tiräsendä bula sentäber oktäber noyäberne köz ayları dip ataw ğädätkä kergän klimatik sezon bularaq cılı könnär betkäç häm urtaçaq täwleklek temperatura c tan kimegän könnän temperaturanıñ c tan tübän töşüe häm qar cirgä yatu belän köz tämamlana hawanıñ utraça aylıq temperaturası sentäberdä c köndez c qa qädär tönlä c öktäberdä c köndez c qa qädär häm tönlä c yañğırlı häm bolıtlı könnär ozaqqa suzıluçan iñ yañğırlı köz mm yılda iñ qorı köz mm yılda bulğan hawada qıraw tufraqta sentäberlärdä küzätelä köçle cille häm tomanlı könnär arta bara ästerxan xanlığı xacítarxan xanlığı altın urdanıñ tarqalu çorında barlıqqa kilgän feodal tatar däwlätlärennän berse yıllarda oyışa berençe oyıştıruçı xan mäxmüd xan üzäge xacítarxan şähäre bilämäse idelneñ tübän ağımınıñ uñ tarafındağı dala qırlar qaspí diñgezeneñ tönyaq könbatış öleşe könbatışta qırım xanlığına çiktäş cirlär kergän töp xalqı ästerxan tatarları belän nuğaylar şöğelläre küçmä terlekçelek nuğaylar hönärçelek igen igü säwdä tatarlar rusiä qazan qırım xanlıqları belän urta asía qawqaz artyağı illäre arasındağı tranzit säwdägä ästerxan xanlığı säwdägärläre aradaşlıq itä xanlıqnıñ küçmä feodal qatlamın xan soltan bäk häm morzalar täşkil itkän xalqınıñ qalğan küpçelege qara xalıq däwlät dine íslam näft neft qaramay cir mayı üzenä bertörle isle qarasu töstäge maysıman yanuçan sıyıqlıq ul sudan ciñelräk häm suda eremi neftneñ nigezdä uglevodorodlar qatnaşması buluın täcribädän bik ansat kürergä mömkin ägär neftne nçı räsemdäge kebek priborda cılıtsaq bez anıñ ayırım matdälärgä xas bulğança bilgele ber temperaturada quılmawın bälki temperaturanıñ kiñ interwalında quıluın kürerbez başta äkren cılıtqanda kübesençä molekulyar massası keçkenä ä qaynaw temperaturası tübän bulğan matdälär quıla annan soñ temperatura kütärelä başlağaç molekulyar massası zurraq bulğan matdälär quıla neftneñ sostavı bertörle tügel läkin alarnıñ här qaysı öç törle uglevodorodlardan parafinnardan kübesençä normal tözeleşle tsikloparafinnardan naftennar häm aromatik uglevodorodlardan tora bu uglevodorodlarnıñ miqdari çağıştırması törle yatmalarda törleçä mäsälän manğışlaq nefte çikle uglevodorodlarğa bay bulsa baqu rayonındağı neft tsikloparafinnarğa bay neft sostavında uglevodorodlardan tış az ğına miqdarda bulsa da kislorod azot kükert häm başqa elementlarnı eçenä alğan organiq quşılmalar da bar sumala häm asfalt matdäläre kebek yuğarı molekulyar tözeleşle quşılmalar da kerä neft şundıy yözlärçä quşılmalardan tora isxaqov kamil şamil ulı xakimiät xucalıq eşleklese räsäyneñ toraq kommunal xucalığı maqtawlı xezmätkäre qazannıñ yaña savin bistäsendä tua monter bulıp eşlägännän soñ qdunıñ fizik fakultätenä uqırğa kerä yıldan qazanda komsomol häm kommunist firqäse eşendä yıllarda alhoritm qazan fännı uqıtu üzäge berläşmäse direktorı urınbasarı direktorı dä qazan isäpläw texnikası häm mäğlümat fänni citeşterü berläşmäse general direktorı dä qazan şähäre başqarma komitäte räise yıldan qazan şähäre xakimiäte başlığı häm yıldan qazan şähäre xalıq deputatları şurası räise yıllarda tatarstan cömhüriäte yuğarı şurası deputatı yıllarda tatarstan xalıq deputatı nöyäberdän räsäyneñ yıraq könçığış föderal okrugında räsäy präzidente wäkile eşendä ostankino telemanarası ul mäskäwdäge televizion häm radiotapşıru manarası anıñ beiklege m torontodağı cn tower manarasınnan soñ dönyada iñ biek bina ä awrasiädä iñ biege manaranıñ baş injenere nikolay nikitin arxitektorları l batalov belän d burdin manara yıllarda tözelgän şundí waqıtlarda dönyanıñ iñ biek bínası bulğan tözeleştä küp innovasiä qullanılğan alardan qorıç troslar qısılğan kierelgän timerbeton şundí uylap tabu manara qorılışın ğädi häm ışanıçlı yasağan başqa progressiv fikerlärdän say fundamentnı atap bula manaranıñ totrıqlığın massiv nigeze garantiäli nigez massası maçta massasınnan qat qat arttıra bu telemanara böyek manaralar bötendönya föderasiäseneñ world federation of great towers äğzası ynağın waqıtında zur temperaturadan tartuçı troslarnıñ küpçelege özelde häm belgeçlär fikerlärençä manara tarqalu qurqınıçı aldında tordı soñraq troslarnı torğızdılar tranzistor inglizçä transistor to transfer küçerü häm resistor rezistor ul öçelektrodlı yarımütkärgeç qorılması signal köçäytü törle yışlıqlı elektr tirbänüe tudıru häm üzgärtü öçen kiräk äyber iñ küpläp citeştergän tranzistor germaniy kremniy yäisä başqa yarımütkärgeçtän yasalğan mm zurlıq plastinka nigez tranzistor yarımütkärgeç elektronnar ütkärüçänlekle n típ yä tişeklär ütkärüçänlekle p típ bula plastinka külämenä ike nigezgä qarşı ütkärüçänlekle ölkä urnaşqan yarımütkärgeç nigeze şundıy ölkälär belän ike p n küçü oyıştıra bu küçülär sıyfatı yarımütkärgeç diodına oxşaş ägär nigez n tiplı ä ölkälär p tiplı tranzistor p n p strukturalı bula kiresençä nigez p bulsa ölkälär n bulsalar tranzistor n p n bula tranzistor tözeleşe qaramıyça nigez plastinkasın baza b atıylar kimräk ölkäne emitter e inglizçä emit nurlandıru zurraq ölkä kollektor c inglizçä collect cıyu baza belän kollektor arasındağı elektron tişekle küçüne kollektor küçüe emitter belän baza arasındağı küçüne emitter küçüe atıylar sxemalarda grafik sürätläre şundıy p n p tranzitorda uq emittordan bazağa n p n tranzistorda bazadan emittorğa yünältelgän tranzistornıñ iñ berençe modele ağım köçäytkeçe modele bu model tranzistordağı fizik protsessların añlatmıy ul sxemotexnika öçen kiñ qullanıla tübänge yazıp birü n p n tiplı tranzistor öçen birelgän p n p tranzistor öçen anı kiresençä qullanırğa kiräk he ul h parameterlardan berse ağım köçäyätü koeffetsiente anıñ zurlığı gä yaqın ie belän ik emittergä ağalar nb tupaslandırğan sxemada tranzistor ike diod kebek sürätlängän şul säbäple bu sxema buyınça ik kollektordan bazağa ağa almıy läkin bu sxema tupaslandırğan häm ağım ağa çönki real tranzistorda başqa protsesslar eşlilär tranzistorlar keçe amplitudalı kerü signalın zurraq amlitudalı çığu signalina äyländerälär şundıy eşneñ iñ ğadi misalı tirbänülär köçäytkeçe p n p belän n p n tranzistorlar bipolär latinça bis ike çönki alarnıñ eşendä ike törle ağım taratuçı tişek häm elektron alardan tış unipolär latınça unus ber tranzistorlar qullanalar alarda tik elektronnar yä tik tişeklär eşlilär unipolar tranzistorlarnıñ qarşılığı alıp baruçı elektrod potentsialı belän yörtelä unipolar tranzistorlar köçäytmilär alar elektr açqıç role uynıylar tranzistrolar fototranzistorlarğa ikebazalı diodlarğa häm başqalarğa bülänälär wright lar tatar äyteleşe rayt amerikan uylap tabuçılar häm aviakonstruktorlar wilbur häm orville äytelä wil bö o vil rayt aviatsiä taríxına wright bertuğannar inglizçä wright brothers isemendä qalğannar dönyada berençe hawadan awırraq oçqıçnı qorılğan häm anıñ bortında oçağan keşelär bulalar üz üzene yaratıp härwaqıt bergäläp eşlilär balaçaqta inde oçırğıçlar yaratuçı klubına kerälär ozaqlamıy wright lar oçırğıçları iñ yaxşı bulıp kilälär üzeneñ oçqıçların alar xätta başqa malaylarğa sata bağşlıylar bu waqıtlardan alar oçular belän qızıqsınalar ä annan soñ yäş eşmäkärlär uylap tabuçılar bulıp kilälär yäşle orville típograf stanogın yasap taşlıy ä yäşle wilbur anı kamilläşterä ayırılmas bertuğannar típografiä xucaları ä soñraq velosipäd ostaxanäse xucaları bulalar berwaqıt alar alman uylap tabuçı planerlar tözüçe otto lilienthal üleme turında işetälär iskitkeç läkin bu häläkät wright larnı oçulardan ayırıla almıy üz planerlarda täcribälär ütkärep alar qurqınıç astında quyalar wright lar vertikal plankadan toruçı qoyrıq belän horizontal yörtüne uylap tabalar annan soñ etärgeç ezläwenä küp köç quyalar küp köçe vintkä dä quyalar vint teoriäse jukovski tarafınnan distä yıldan soñ eşkärtelä berençe oçuçılar şatlığın da konkurentlar belän däğwalarnı da kiçerep alar üz oçuçı maşina keşelekkä iñ zur büläklärdän berse bula ışanıp belälär sovet sotsialistik cömhüriätlär berlege yä sovet berlege qısqaça sssr sovet çorı tatarça urısça soyuz sovetskix sotsialistitçieskix respublik sssr sovetskiy soyuz elekke räsäy imperise bilämäseneñ zur öleşendä barlıqqa kilgän häm yıllarda ğämäldä bulğan däwlät yılnıñ dekäber kileşüe nigezendä sssrnı tözüdä belarus belorussia ssr ukraina ukraina ssr rsfsr qawqaz artı sovet sosialistik republiklar födersísı yıldan berlektäş republiklar azärbaycan ssr ärmänstan ssr häm görcästan ssr qatnaşalar yılda alarğa üzbäkstan üzbäkstan ssr belän törekmänstan törekmänstan ssr yılda tacikstan tacikstan ssr yıldan qazaqstan qazaqstan ssr belän qırğızstan qırğızstan ssr yıldan moldova moldavia ssr estoniä ssr litva ssr latviä ssr quşılalar sssrnıñ tışqı säyäsäte dä üzgärä ínqílab qazanışları häm il däwlätlär iminlege belän sanaşmastan yılda sovet alman xärbi kileşüe tözelä şunıñ cirlegendä pülşä häm baltíq buyı däwlätläre belän suğıç xaläte tudırıla könbatış ukraina belän könbatış belarus bessarabia belän tönyaq bukovina latvia litua häm estonia il töbäkläre sssrğä buysındıırıla finlndiä belän ike arada suğış başlanı nöyäber mart häm finlndiäneñ çik buyı cirlären vıborg töbäge karelia muyıntağı tartıp alu näticäsendä sssrnıñ xalıqara abruyı töşä ul millätlär lígasınnan çığarıla ikençe bötendänya suğışında ciñep çıqqannan soñ sssr territorise könçığışta könyaq saxalin häm kuril utırawları könbatışta petsamo peçenga klaipeda königsberg xäzerge kaliningrad karpat tawları artyağı ölkäläe könbatış ukraina h b isäbenä tağı da zuraya suğıştan soñğı däwerdä dä ayırım şäxeslärgä häm töekemnärgä qarata ezärlekläw säyäsäte qullanu däwam itterelä kosmopolitizm belän köräş leningradlılar törkeme tabıblar törkeme eşläre h b könbatış awrupınıñ alğa kitkän illäre belän kileşäwçänlek alar belän berdänlek mönäsäbätlären özü däwlätneñ barlıq sänäğät citeşterü qüäten yaña qoral yasawğa köyläw säyäsäte sssrnı salqın suğış xalätenä kiterä i v stalin wafatınnan soñ bigräk tä kpssnıñ qorıltayında stalinnıñ şäxes kultı tänqitlängännän soñ eçke häm tışqı mönäsäbätlärdäge kiskenlek häm kileşmäwçänleklär berqädär yomşara repressi qorbannarın aqlaw isän qalğannarın zíndannardan azat itü sovet keşeseneñ yäşäyeş könküreşenä ähämiät birü kebek uñay küreneşlär küzätelä awıl xucalığı citeşterüçänlege däwlät yärdäme bermä ber arttırıla fän häm texnik ölkäsendä yañarış alğa kiteş sizelä başlí sssrda xalıq xucalığı kirägenä eşläwçe berençe atom elektr stansísı tözelä ğälämgä berençe cir iärçene cibärelä dönyada berençe oçuçı kosmonaut yuriy gagarin kosmik qorabta cirne oçıp äylänä xalıqara masştabta sssrnıñ abruyı häm bäyläneşläre üsä bara atom töş qoralın yaqın kiläçäktä qullanmaw inisiative xalıqara yalqaw taba häm yılda atom töş qoralın qullanunı tíu kileşüenä qul quyıla ämma äle totalitar rejim tudırğan barlıq çik kirtälär dä alıp taşlanmí çın demokratik wäzğiät tudırılmí sssrnıñ kütärelä başlanğan xalıqara abruyı macarstan häm çexoslovakia demokratik köçlärgä qarşı qoral qullanudan häm kürşe äfğanstanğa sovet ğäskärläre kertelgännän soñ yänädän tübän tägäri qabat könbatış illäre belän qapma qarşı toru xaläte barlıqqa kilä yılda citäkçelekkä kilgän m s gorbaçv häm anıñ tarafdarları mondí xalättän çığu çaralarına kereşälär ildä üzgärtep qoru perestroyka çorı başlana lkin älege säyäsi adımnar ayırım berlektäş republiklarda başlanğan milli möstäqillekkä omtılış xäräkätlärennän qalışa yıllarnıñ yartısında qazaqstanda görcästanda häm baltíq buyı republilarında bulıp alğan millätçel fetnälärne qoral qullanıp bastıru oçraqları sssrda säyäsi krizisnıñ köçäyüenä kiterä forbes millhouse capital bema gold roman arkadieviç abramoviç çukotka gubernatorı räsäy oligarxı forbes mäğlümätläre buyınça räsäydä baylıq buyınça ikençe keşe anıñ mullığı berniçä milliard dollar bilgelänä ärmedän soñ abramoviç ber mäskäw institutına kerä anı tämamlamí şundí uq waqıtta uyut yäm kooperativın oyıştıra bu kooperativda polimerlardan uyınçıqlar yasílar soñraq kooperativ buyınça xezmättäşlär sibneftneñ citäkçelek buını bulıp kiläçäklär yılnıñ yünendä roman abramoviç uxta näft eşkärtä torğan zavodtan million sum bäyäsenä dizel yağulıq belän vagon urlaw st upk rf digän şik astında bulıp mäskäwdä qulğa alına cinayät eşe mäskäw guvd tarafınnan yündä başlap cibärelä uxta ne s s gäzitese yazğança febralendä uxtadan mäskäwgä sisternalı poyızd meñ tonn dizel yağulıq kilep citte berniçä könnän soñ poyızd kalinigrad ölkäsenä çığıp kitte läkin yulda ezsez yuğaldı açıqlanğança poyızd latviagä çıqtı yağulıq uxta zavodtan cibärelgän ä aluçı aveks komi urınına mäskäw avk şirkäte gendirektor roman abramoviç citäkçelegendä bulıp çıqtı iskä töşeräbez başta aveks komi zavod belän kileşüne tanmadı şulay itep däwlätkä zían yuq dimäk ğayeplelär dä yuq dekäberendä cinayät eşe cinayät asılı bulmawı säbäple beterelä yılda roman abramoviç kommersiä eşçänlegen tämamlí noyabrsk şähäreneñ näfte sata şundí uq waqıtta abramoviç karib utırawlarında boris berezovski belän tanışa anda alar alfa bank citäkçeläre pyotr aven belän mixail fridman çaqıruı näticäsendä bulalar boris berezovski belän urtaq payında abramoviç gibraltarda registrasiälängän off shore runicom ltd şirkäten häm könbatış awrupada registrasiälängän biş bülendek şirkätlär barlıqqa kiterä yıllarda roman abramoviç şwisar runicom s a nıñ mäskäw wäkillegen citäkli yıllarda abramoviç sibneft aac aksiälärne satıp alu öçen berniçä şirkät oyıştıra sibneft aksiälärneñ lı däwlät paketın satu bäygesendä abramoviçnıñ şirkätläre ciñälär yıllarda sibneft aacneñ direktorlar şurasınıñ äğzası yılnıñ dekäberendä çukotka bermandatlı saylaw okrugında däwlät dumasına saylawlarda ciñä dumada hiçnindi fraksiäsenä dä kermi nän dumanıñ tönyaq wä yıraq könçığış mäsäläre buyınça komitäte äğzası yılnıñ dekäberendä çukotka autonom okrugınıñ gubernatorı bulıp saylana yılnıñ mayında general prokuraturasına soraw alu öçen çaqırıla soraw alu sibneft citäkçelegenä qarşı cinayät eşläre buyınça ütkärelä yılnıñ aprile azağında roman abramoviçnıñ sibneft belän mixail xodorqovskinıñ yukos yukossibneft kompaniäsenä quşuğa äzerläw turında xäbär itälär xakimiät bu plannarnı boza yülendä roman abramoviç londondağı chelsea futbal klubınıñ aktsiälärneñ kontrol paketın satıp ala abramoviç partnerlar belän böyekbritaniädä registrasiälängän millhouse capital holdingı aşa sibneftneñ qa russki allyuminineñ rusal qa aeroflotnıñ qa iä bula aradaşçılar aşa abramoviç holdingına törle räsäy regionnarında elektrostansiälär yök häm ciñel maşinalar autobuslar zavodları käğäz kombinatları banklar häm iminiät kompaniälär kerälär bu kapitalğa räsäy tışqı tulayım produktınnan turı kilä forbes jurnalı yıl näticäläre buyınça räsäyneñ iñ baylardan ikençese yılda anıñ mullığı milliar ul da ikençese läkin mullığı milliard eurobusiness jurnalı yazğança yılda abramoviç kapitalına iä bula neñ martında roman abramoviç böyekbritaniädä iñ bay keşe the mail of sunday basmasınıñ analitiklarça abramoviç mullığı milliard pound sterling abramoviç yılnıñ liderın hans rawsing häm westminster hersogın töşerep qaldırdı belegeçlär fikerençä çukotka gubernatorı mullığı elisabeth ii mullığınnan tapqır arttıra boris yeltsin präzidentlığı çorında roman abramoviç iñ yoğıntılı oliğarxlarda besrse buldı mass mediada publikasiälär fikerençä abramoviç semyanıñ baş wä iñ ağressiv ideologı buldı kompartiäne tíılu ya dumanı quıp taratu fikerläreneñ autorı bula imeşter leninnı kümü häm rizasızlıq demonstrasiälären ärme belän quıp taratu ideyasınıñ autorı imeşter boris berezovskidan ayırmalı bularaq vladimir putinnıñ xakimgä kilüdän soñ abramoviç üz yoğıtnılığın yuğaltmadı roman abramoviç belän partnerı oleg deripaska çit allümini häm glinozem kompaniälärne yotuda qızıqsınalar nigezdä afrikada häm hindstanda nigä abramoviç çukotka gubernatorı bulıp kilde berniçä versiä dä bar säyäsät yağı genä tügel iqtisad yağı da bar çukotka da tabiğí gaz belän näft yatmaları bar imeş anadır qultığında ezäwlär ütkärälär stroytransgaz sibneft çukotka belän berlegendä çukotka yarımutırawında zapadno ozernoye yatması okrug başqalası anadır belän bäylängän gazütkärgeçne inde tözelgän üz moxtaclıqqa bu gaznı yılğa citer gazütkärgeç ozınlığı km tözeleş bäyäse million aqçanı gubernator üze kertte yılda çukotka xakimiäte kanada şirkätenä bema gold kupol altın kömeş yatmasınınan öleşen sattı bu çukotkağa könbatış investornıñ berençe çığışı çukotka baylığınnan abramoviçnı bioresursla qızıqsınıdırırğa ala üz flot bulmíça çukotka üz balıq quotaların satıp tordı abramoviç saylanudan soñ ber balıq zavodı inde tözelgän tağın ike ozaqlamí tözep beterälär ixtimal sorağan lgotalar bulsalar sibneftqa eksport quotalarına iä bulır çuqot portlarına porto franco statusı bulır mäskäwneñ benzin bazarın monopoliäläşterügä omtıluçı sibneft mäskäw näft eşkärtü zavodına çimal yökläw kontraktına imza quydı üz yağulıq salu stansiälär çelteren arttıra berençe xatını abramoviç olga yuryevna ästerxan çığışı belän ikençe xatını irina malandina dürt balası ulı arkadi qızları anya sonya häm arina abramoviç urıs şayartuda zur rol uyní anıñ quşamatı baş çukça böyek çuqçi futbal komandasına iä mr chealski baybaq köne inglizçä groundhog day amerika quşma ştatlarda häm kanadada xalıq bäyräme yıl sayın fevral könendä bäyräm itelä bu köndä önnärdän çığuçı baybaqlarnı küzätälär alar eşläre buyınça kilüçe yazğa aldan äytü yasıylar ägär kön sürän bula baybaq üz şäwläsen kürmi häm önnän tınıçlap çığa şunnan ozaqlamıy qış beter dip äytälär kön yaqtı bulsa baybaq şäwläsen kürä häm anı qurqınıp öngä kire qayta şunnan tağın atna qış bulır dip uylanıla amerika häm kanadanıñ berniçä qalada meteorolog baybaqlarğa bağışlanğan fistivällär ütkärelälär bu fistiväl lär küp turist tarta borınğı rimda fevral dä kerpe köne bäyräm itelgän uyatqan kerpe eşläre buyınça yazlarğa farazlar tözägännär könbatış awrupada başqa kelt häm german xalıqlarında baybaqlar yä ayularnı şundıy könnärdä qışqı qoyaş torınlığıdan soñ kön dä küzätkännär bu bäyräm yolaları pennsilvaniä däge punxsutawney qalasında barlıqqa kilgän berençe tapqır fevrälendä bäyräm itü yılda telgä alına läkin pennsilvania däge franklin and marshall college qaramağında holland folklorı üzägendä tabılğan yazmalar şulay dilär febräl morgantown berks county pennsylvania kibetçe james morris neñ köndälegennän ütkän sişämbe kön candlemas day buldı şundıy köndä almannarça baybaq qış yoqıdan uyatqaç önnän çığa häm üz şäwläsen kürsä ul qaytarğa omtıla häm tağın altı atna yoqlıy läkin kön bolıtlı bulsa ul qala çönki hawa torışı yomşarırğa tieş aqşta belän kanadada iñ tanılğan baybaq bolar punxsutawney phil wiarton willie staten island chuck shubenacadie sam balzac billy jimmy the groundhog häm general beauregard lee punxsutawney äytelä pak sa to ni baybağı berençe räsmi meteorolog baybaq xalıq bäyräme yılda ütkärelä bu şähärneñ danı baybaq köne filme bill murray baş rolendä taralğan kanadanıñ iñ bigele baybağı ontario provinsiäsendäge wiarton awılında yäşi anıñ isemenä bağışlanğan festvallär dä şulay uq ütkärelälär new yorknıñ räsmi meteorolog baybaq staten utırawındağı zooparkında yäşi staten island zoo yıl sayın feräldä säğät minutta şähär merı barında faraz birä yıldan chuck nıñ farazlardan çınğa aştı kurw ul polşanıñ könyaq könçığışında awıl puawy belän lublin arasında kurwka yılğasında urnaşqan lublin voyevodalığınıñ kurw gminasınıñ üzäge yılda xalıq sanı ğínwar fetnäsennän soñ kurw şähär xoquqların yuğalta yıldan qabat polşanıñ öleşe ikençe bötendönya suğışı başında polşa saqlanu suğışı barışında nıñ sentäberendä luftwaffe şähärne bik nıq bombağa tota başqa tsellärdän tış almannar sivil hospitalnı bombağa totıp betälär bik küp keşene üterep basıp aludan soñ şähärdä qol xezmäte lagere oyıştırıla yılda alnmannar getto oyışalar läkin totqınnar küpçelege qaçırğa omtılalar häm uñışlı qaçuçı cirle urman partizannarğa armia krajowa ğa quşılalar míğmarlıq häykällärdän renaissance çirkäwe yılda yañartqan zbski ıruğı qäberläre häm santi gucci sınnarı atap çığıp bula monnan tış kurw polşa säyäsätçe general voytsex yaruzelskiy tuğan urını karacorce serbça karaore noyäber iyül ul ğosman imperiäsenä qarşı berençe serb fetnäse citäkçese serbiäneñ karacorceviç näselenä nigez saluçı bulğan corce petroviç ore petrovi bulıp tua qoñğırt çäçle buluı säbäple corceğa qara törekçä kara quşamatı birelä karacorce vişevtsi vievci awılında tua häm balaçağında kötüçe bulıp eşli yılda törekne üterüdän soñ ul habsburglar avstriäsenä qaça häm fraykorpsqa kerep yıllardağı avstro törek suğışında qatnaşa sistova solıxınnan soñ ul serbiägä qayta häm topolada urnaşıp mal kötep säwdä belän şöğellänep görlep yäşi häm oçraqlı räweştä hayduklarğa quşa xix ğasır başlarında serbiägä qarşı ğosman repressiäläre köçäyälär häm yılnıñ ğıynwarında iñ yuğarı däräcäsenä ütep citälär yanıçarlar başlıqları dahilar xakimiät üz qullarına alalar aqsöyäklärne ataqaylarnı ğıysyançılarnı yoğıntılı säwdägärlärne cäzalap üterälär dahilar karaorenı üterergä tırışalar läkin ul üterergä cibärelgän ike keşeneñ maqsatın tanıp häm alarnı üterep uñışlı saw qala şuña cawap itep serblar oraşatsta nıñ fevralendä yulian täqwimendäge fevralendä qorıltay ütkärälär häm karacorcenı başlıq bulıp saylıylar ğıysyançılarğa fetnäne qabızıp cibärergä uñıy baştan karacorce suğışçıları dahilar zolımına qarşı läkin täge ivankovats suğışınnan soñ soltanğa qarğı köräşällär berniçä möhim suğışlardan mäsälän mişar deligrad häm belgrad suğışlarınnan ğıysyançılar ciñep çığalar annan serblar häm ğosmannar solıx yazarğa qarar itälär ämmä dä karacorce räsäy imperiäsenä töreklärgä qarşı koalisiä tözep quşıla yılda napoleon nıñ fransuz imperiäse qurqınıçında räsäy ğosmannar belän tizräk solıx tözi dä ğosman imperiäse serbiägä zur yaw oyıştıra häm sentäberdä karacorce başqa ğıysyan başlıqları belän avstriä imperiäsenä qaça annan soñ bessarabiägä küçä anda filiki eteriagä ğosmannardan barlıq xristiannarnı azat itergä cıyınuçı yäşeren yunan cämğiätenä quşıla eteria yärdämendä karacorce yalğan passport belän neñ iyülendä serbiägä qayta iyülendä karacorce ğosmannarğa buysınğan miloş obrenoviçneñ keşeläre tarafınnan üterelä ayği gennadiy nikolay ulı çuaş tele august febräl çuaş şäğire häm tärcemäçese çuaşstannıñ batır rayonınıñ şaymorza ç awılında lisin familiäsendä tua yıllarda gorki isemendäge mäskäw ädäbiät institutında belem ala mayakovski muzeyenda eşli berençe çuaş telendä şiğerlär yildan yaza yılda üz kitabin çığara yıldan urıs telendä şiğerlär yaza çuaş telenä küpläp urıs häm awrupa şiğriäten tärcemä itä yılğa qädär sovet berlegendä ayğí şiğerläre bastırılmasa da şul uq waqıtta ayğí şiğriäte awrupa tellärenä tärcemä itelä häm böten dönyada dañga qazana andrey belí büläge laureatı ulı aleksey ayğí tanılğan kompozitor mingrellär yä megrellar üzataması margali görcestanda gruziädä xalıq ilneñ könbatış rayonnarında yäşilär görcelärneñ ber subetnik törkeme sanlalar öydä megrel telendä söyläşälär bu tel qayber oçraqlarda görce telenä dip qarílar läkin başqa görce söylämnärennän ul bik nıq ayırıla görcedäge kileş urınına kileş bu tel räsmi bulmağan räweştä görce älifbası qullana xäzerge mingrellar görceçä dä urısça da belälär abxazíadä yäşägännär abxazça da söyläşä alalar típik mingrel familiälär ia iä aya ava ua quşamçılarına betä jvania şengelaya eliava çkadua mingrel familiäläre abxazlarda oçrílar soñğı urta ğasırlarda mingrellär görce patşalarınnan autonomiä itep yäşägännär üze samegrelo kenäzlegen nigezlänep kenäzlegendä dadiani näsele idarä itkän yılda samegrelo räsäy imperiäsenä kutaisi gubernasına kerä mingrellär aleksander i patşağa ant itälär dadianilarnı räsäy aqsöyäklekkä quşalar yılda mingrellar görcestan demokratik cömhüriätenä kerä görcestannıñ berençe präzidente zviad gamsaxurdia mingrel buluı säbäple bärep töşerelüdän soñ mingrel başqalsına zugdidigä qaça läkin zviadistlar ciñelälär şundí suğış samergeloğa zían kiterä mingrellär sanı dän gä törlelänä çönki küp mingrel üzen görce bulıp belderälär räsäydä mingrel millätennän keşe isäplänä vakuum matdädän buş qalğan fäza texnikada atmosfer basımnan şaqtıy kim basımda bulğan gaz moxite tevnik vakuum dip atala gaz molekuları irekle yögerü ozınlığı d moxitneñ zurlığı vakuumnı u sıman torbanıñ ber qulına boxarlaşmawçı sıyıqça salıp östen asqa äyländerep buldırırğa bula berwaqıt atmosfer basımın da belü mömkin ğälämdäge vakum pa qädär citä keşe yasağan cíhazlarnıñ iñ yaxşılar pa ğına buldıra ala tışqı atmosfera basımınnan şaqtıy kim basımdağı gaz texnik vakuum dip atala şul xalättä molekulalar üzara bäreleşe tuqtala aldan buşanu forvakuum dip atala kvant fizikasında kvant qırınıñ iñ tübän töp energiä xaläte nul impuls impuls momentı bütän kvant sannarı belän fizik vakuum dip atala fizik vakuum buşlıqqa tiñ tügel tübän xalättäge qırda kvazikisäkçeklär bulırğa mömkin virtual yäki fononnar fizik vakuum matdädän buşatılğan läkin qır belän tutırılğan fäza dip yörtelä bilgesezlek mäsläge buyınça fizik vakuumda härwaqıt virtual kisäkçeklär tua häm yuqqa çığa qırlarnıñ nul tirbäneşläre baralar qırnıñ kvant teoriäsendä lokäl minimumına turı kilüçe läkin globäl minimum energiäsenä turı kilmi torğan xalät yalğan vakuum dip atala bu xalät tik bilgelängän waqıt däwamında totrıqlı metastabil soñraq ul çın vakuum xalätenä tunnellänä ala qayber teoriälär buyınça bügenge ğäläm yalğan vakuumda tora häm çın vakuumğa tunnellänep tarqala ala küzätelä torğan ğäläm öçen metastabil vakuum yäşäw waqıtı yıl bäyälänä ğälämneñ inflätsiäse teoriäse buyınça yalğan vakuum xalätennän ğäläm barlıqqa kilgän häm küptörle metagalaktikalar kilep çıqqannar xx robert haynlayn yañğ rabırt änsın haynlayn ingl robert anson heinlein qatı fänni fantastika janrında yazğan iñ yoğıntılı häm berwaqıt qarşılıqlı avtorlarnıñ berse ide äsärläreneñ kübese küp sanda dönyanıñ küp tellärendä dönya kürde karyerasınıñ azağına the saturday evening post kebek ilküläm gazeta häm jurnallarda berençe bulıp fännı fantastika janrındağı äsärlärne quya başlağan küp yıllar däwamına haynlayn isaak azimov häm artur klark fänni fantastika nıñ olı triosı dip bilgele idelär roman häm poemnarı öçen ul cide hugo bülägenä layıq buldı şul isäptän öçen ülemennän soñ haynlayn äsärläreneñ töp temnarı küplektä ictimaği ide radikal individualizm libertarianizm solipsizm din fizik häm xisle yaratu häm ğädäti bulmağan ğäilä eçe mönäsäbätläre turında uylanular çıqqan starship troopers romanı faşist dip atalğan ide ikençe yaqtan dönya kürgän stranger in a strange land äsäre censi inqıylab qarşı mädäniät counterculture lärne uquçı añına señderüçe danın kiterep berniçä yaña ışanu kul t nıñ barlıqqa kilüenä kiterdelär haynlayn icatı ingliz telen berniçä yaña süz belän bayıttı iñ borınğı äsärlärennän başlap uq ul berniçä bütän yazuçınıñ icatına da yoğıntı yasağan bolar arasında texno triller yazuçı tom klensi häm fänni fantastika yazuçı djon ringo erik flint häm devid weber xikäyälär xikäyälär xikäyälär xikäyälär xikäyälär xikäyälär xikäyälär xikäyälär xikäyälär xikäyälär xikäyälär xikäyälär xikäyä xikäyälär xikäyä xikäyä xikäyä bu mäqäläne däwam it üzgärtü töymäsenä bas başqa tellärdä andorra la vella yañğırışı andorra la velya katalan telennän tärcemäse iske andorra xalıq sanı andorra kenäzlege başqalası fransiä häm ispaniä arasında könçığış pirineylärdä urnaşa andorra la vella iseme şähär häm yanıdağı mäxällälärgä qarıy berençel sänäğät turizm keremnärneñ başqa möhim çığanağı däwlätneñ salım ocmaxı offshore buluı cihaz häm brandie şärabı citeşterelä andorra la vella andorranıñ könyaq çığışında tonyaq çığış noqtasında urnaşa diñgez tigezlegennän m yuğarılıqta urnaşıp ul popular timerayaq kurortı bula qışlar salqın cäylär cılı häm qorı bula ğinwarda urtaça temperatur c iyül ayında c yılda mm yawım töşem milli andorralılar xalıqnıñ genä täşkil itä küpçelektä ispannar yäşi tağı da portugallar häm fransızlar yäşi räsmi tel katalan tele ispança häm fransuzça dä söyläşälär işanuçılarnıñ kübese katoliklar urtaça ğömer ozınlığı bik yuğarı yıldan arta mömkinlegeñ bulğanda tarix iqtisad häm andorrağa qarağan başqa qızıq faktlarnı da tatarçağa tärcemä itärgä tırış aldan räxmät wikipediänı tözüçelär xix xvii xviii vi viii yılnıñ avgust könendä kabo verde neñ so visente utırawındağı mindelo port qalasında tuğan folklor cırçı xatın qız cesaria yalanayaqlı diva isemendä bilgele çönki ul yarlı häm öysez watandaşlarğa solidarlığınnan säxnädä härwaqıt yalanayaqtan başqara cesria portugal fado janrınnan kilep çıqqan kreol portugal telendä başqarala torğan morna isemle moñlı janr patşası ul sentimental sağışılı häm moñlı xalıq cırların gitara cavaquinho skripka akkordion häm klarnet akkompanementı belän qatnaştırıp cırlıy evora nıñ kabo verde blüzı ilneñ qatı häm ozın tarixı izoläsiä häm qollıq tarixı turında şulay uq ul emigratsiä turında kabo verde xalqınnıñ öçtän ikese çit illärdä yäşi evora nıñ tawışı melanxolik häm yağımlı beraz qarlıqqan ayırım süzlärenä basıp yasap cesria nıñ emosional täğbirene tapşıra xättä tamaşaçılar évora nıñ telen añlamıylar da alarnı başqaruına ap açıq xisläre tarta saban tuyı sabantuy saban bäyräme tatar häm başqa idel ural xalıqlarınıñ borınğıdan kilä torğan bäyräme başta saban tuyı yazğı çäçügä qädär ber töbäk awılları çírat belän belän bäyräm itkännär aldan uq tradision sport yarışları köräş at çabışları öçen mäydan saylağannar bäyräm uyınnarında häm yarışlarında qatnaşuçılarnı büläkläw öçen sörän salıp büläklär cíıp yörgännär saban tuyı aldınnan bala çağanı qarğa botqası belän sılağannar zíratlarda doğa qılğannar h b xx ğasırdä saban tuyı tatar xalqınıñ ğomumi milli bäyrämenä äwerelä xäzerge zaman saban tuyı ike borınğı bäyrämen saban tuyı belän ciyınnı bergä quşıp här cirdä yazğı çäçüdän soñ uzdırırla tatar saban tuyı xäzer kürşedä yäşäwçe udmurt mari çuaş başqort urıs häm mordwa xalıqları qatnaşında ütä mäskäw pitırbur taşkent häm başqa tatar diasporalı şähärlärdä şulay uq qayber çit illärdä dä ütkärelä saban tuyın bötendönya söyläm häm mätdi bulmağan mädäni miras isemlegenä yılda kertü uylanıla kelt tärese ul xristian xaçınıñ ber töre bu täre kiseşüendä alqa urnaşılğan kelt tärese kelt xristianlığına xas tamğa bula läkin ul xristianlıqtan elek bulğan çığanaqlardan kilä ixtimal irlandiä häm britaniäneñ kelt töbäklärendä ayırım basıp tora torğan vertikal tärelär yä biyek tärelär iñ kimendä ğasır da torğızılalar qayber tärelärdä runalar yazılğan saqlanıp qalğan biyek tärelär kornwall häm wels tä iona häm hebrid utrawlarında häm irlandiäneñ küp urınnarında oçrıylar başqa tärelärne kumbria häm şotlandiä çiklärendä oçratıp bula läkin alardan qayber anglo sakson tärese traditsiälärendä yasalğan iñ tanılğan kelt täreläre meat öyäzendäge kells tägese häm lout öyäzendäge monasterboice tagısı täre belän alqanı totaştıruçı täre surätläre xristianlıqqa qädärge çorlarda da yış oçrıylar qoyaş tärese atalğan mäcüsi tärelärne tönyaq könçığış awrupada borınğı norvegiäle odin täñreseneñ tamğası bularaq häm pireney yarımutrawında tabıp bula şundıy häykällärneñ xristian xaçları belän bäyläneşe kürenmi şunısı da qızıq täre iske inglizçä rood bula zamança inglizçädäge cross iske norvegiälelärçä kross aşa latinçanıñ crux crucis süzennän kilä şulay itep mäcüsi basqınnar vikinglärneñ süze xristian anglo saksonnarnıñ töp tamğasına küçkän kelt häm qoyaş täreläreneñ mädäni assotsiatsiäläre xristianlıq könbatışlıq häm borınğı aryannar yolaları arqasında şundıy tärelär stilläşkän bulıp yıllardan ultrauñnarnıñ tamğaları bulıp qalalar şundıy nigezdä fransiädäge törkemnär şaqtıy tanılğan occident häm gud eçenä alalar soñğı yıllarda kelt tärese aq tänle millätçelek xäräkäte tarafınnan aq tänle awrupalılarınıñ tamğası bulıp qabul itelde şulay uq ul öçençe pozitsiä yä katolik millätçelege tarafdarı radikal millätçeläre belän oxşatıla fransa italiä häm başqa awrupa illärendä bu yaña simbolizm tärelärneñ borınğı mäğnäsen qapladı kelt tärelären awrupanıñ keçe kelt xalıqlarınıñ azatlıq köräşe oyışmaları belän dä bäyläp bula mäsälän breton millätçelege ittifaq l möslimin möselmannar berlege räsäy imperiäse möselmannarınıñ liberal demokratik yünäleşle säyäsi partiäse yılda berençe bötenräsäy möselmannar qorıltayı qararı belän oyıştırıla programması konstitusion parlament monarxiäse demokratik ireklärne tanu däwlät fondındağı cirlär belän alpawıtlardan mäcbüri sattırılğan cirlärne krästiännärgä bülep birü barlıq din häm millätlärneñ däwlät aldında tigez xoxuqlılığı öçen köräşü mäçet mädräsä mölkätlären möselmannarğa qaytarıp birüne taläp itü h b oyıştıruçıları ä äxtämev y aqçura s alkin ismäğil gasprinski r ibrahimov ğ tupçıbaşev s canturin ä maqsudi h b daimi eşläwçe üzäk komität häm üzäk büro saylana däwlät dumalarında oyışqan möselmannar fraksiäse eşenä yoğıntısı zur bula firqä äğzaları dumada möselmannar mädäniäte häm mäğärife üseşenä tä sire bulırday qanunnar täqdim itälär räsäy säyäsi oyışmaları arasında ittifaq l möslimin kadetlarğa yaqın mönäsäbättä tora yılda partiä tarqaluın beldersä dä urındağı mäs qazandağı büleklär eşçänleklären tuqtamílar qazanda basılğan äxbär qazan möxbire gäzetläre ittifaq l möslimin yoğıntısında bula ritsa küle abxazça görciçä ul abxaziäneñ tönyaq öleşendä urnaşqan bozlıq tektonik protsessları näticäsendä barlıqqa kilgän kül ritsa m bieklegendä laşipsa yılğası üzänendä gagra sırtınnan könbatışqa mäydanı k km ozınlığı km kiñlege km urtaça tiränlege m iñ tirän urınında m yañğır belän qar tuyına su bieklegeneñ sezonlı üzgärep toruı m yar ozınlığı km urtaça su temperaturası c dän artığraq yün öktäber maksimum avgustta c minimum ğínwarda c yawım töşem mm yılda qışlar qarlı cäylär cılı külgä altı yılğa qoya ritsadan iupşara yılğası bzıb quşıldığı ağıp çığa bu qawqaz tawlarındağı matur kül qatnaş tawlı urmannar häm subalpik bolınnar qamap alalar kül qamalğan tawlar bieklege m ritsa tirä yağında meterle nordmann naratı oçrí kül tönyağında avadhara kurortı urnaşqan ritsada kerkä forel häm ala balıq sig kön kürälär rits yanında keçe ritsa küle k km urnaşqan külne saqlanu öçen yılda ritsa tabiğät tıyulığı ha oyıştırıla yılda qara dingezdän yul tözelä ritsda iosif stalinnıñ daçalarınnan berse urnaşqan sovet çorında ritsa möhim turistik obyékt bulıp kilä kül yarlarında hotellär tözelä kül buylap paroxod yöri görce abxaz suğışı näticäsendä turistik infrastruktura yuqqa çığa läkin xäzer dä siräk ekskursion törkemnär ritsanı kürärgä baralar borın borınğí zamannarda bu urında yılğa ağan ä üzän kötüleklärendä matur ritsa isemle qız kötü kötkän ritsanıñ öç abísı agepsta atsetuka häm pşegişxa köndez tawlarğa awğa yörgännär ä kiçen uçağına qaytıp cırlağan ber kön bertuğannar awğa bik yıraq tawlarğa kitkän ritsa alarnı sağınıp yulğa kürgän häm cır cırlağan bu cırnı yulbasarlar gega häm iupşara işetkän häm ritsanı urlarğa bulğan iupşara ritsanı totıp alğa häm çabıp kitkän gega anı qaplağan ritsanıñ bulışqa çaqırunı bertuğannar işetkän pşegişxa qılıçnı ırğıtıp cibärgän läkin ul tidermägän häm qılıç yılğanı yabğan su üzänne basqan häm külgä äyländergän şundí uq waqıtta ritsa yulbasar qullarınnan azat itkän läkin ayaqqa basıp torıp almíça külgä töşkän böten köçtän tırışqan da bertuğannar ritsanı qotqarıp almağan pşegişxa iupşaranı eläktergän häm anı suğa ırğıtqan läkin ritsa suları anı qabul itelmägän häm diñgezgä alıp kitkän gega anı qotqarırğa tırışıp iupşara artınnan yögerep kitkän läkin ireşmägän qayğıdan agepsta atsetuka häm pşegişxa biek tawlarğa äylängän alar xäzer dä toralar ritsanıñ tınıçlığı saqlanalar stepan erzä psevdonim çın iseme stepan dmitriy ulı nefödov sember gubernası mäskäw sınçı metalldan häm ağaçtan uyıp yasağan sänğät äsärläre belän dönya külämendä mäşhürlek qazanğan sänğätkär çığışı belän mordoviädän rossiä imperiäsendä rsfsrda çit illärdä italiä frantsiä häm argentinada ssrbda icat itä ağaçlarnıñ siräk oçrıy torğan toqımınnan yasalğan ekspressiv portretları simvolik obraz masqaları monumental kompozitsiäläre belän bilgele üzeneñ berençe icat eşlären mordwa xalqınıñ üze çıqqan etnik törkemeneñ iseme erzä psevdonimı belän tamğalıy u nebbia milanda s erzänıñ kürgäzmäsen oyıştırğaç sınçınıñ iseme dönyağa bilgele bula çäçüçe peçän çabuçı atıp üterü sağış soñğı tön sınnarı tamaşaçını ekspressiv häm faciğäle süjetı belän cälep itä tamaşaçılarğa sınnarda çağıldırılğan qaharmannarnıñ psixologik yaqtan tulı açılğan xolqı muzıkal lege iskitkeç sığılmalılığı oşıy mordwa sınçısınıñ italiädä yıllarda eşlägän äsärläre venetsiädä nitsada münxenda kürsätelä sınçını parijda ütkärelep kilüçe közge salonnar ğa härwaqıt çaqırıp toralar alatır öyäze xäkimiätläre şähärdä s erzä muzeye açarğa uylağaç s er zä tuğan ilenä qayta läkin berençe bötendönya suğışı başlanıp kitü älege plannı tormışqa aşırırğa irek birmi s erzäğa xärbi hospital dä muläjçı bulıp xezmät itärgä turı kilä inqıylab mordwa sınçısına yaña mömkinleklär aça ul parij kommunarlarınıñ häykällären yasıy yekaterinburg uramnarı öçen squl pturalar uylap taba şähärdä ural squl ptura akademiäsen oyıştıra il buylap säyäxät itä novorossiysk batumi baqu şähärlärendä squl ptura ostaxanäläre aça sınçı küp kenä täcribälär yasap qarıy sınnarnı qoyar öçen kislotağa tüzemle timer beton uylap çığara yıllarda şul timer betonnı qullanıp yasağan baqu neftçeläreneñ squl pturaları bügen dä isän tora s erzänıñ zur zur tawlarnı iskitkeç zur squl pturalarğa äyländerü xıyalı aqça citmäw säbäple tormışqa aşmıy qala ğaysanıñ çın çirkäwe qıtayça ul yılda beijingtä qıtay barlıqqa kilgän bäysez çirkäw ğççneñ xalıqara cíılışınıñ bügenge räise yung ji lin ğççneñ kontinenttä häm ildä million dindär isäplänä çirkäw protestantizm xristianlığınıñ qıtay tarmağı ğçç rıştua bäyräm itmi çönki ğçç dindärläre uylawınça rıştua mäcüsi rom imperiäsendäge qoyaşnıñ tuğan köne bäyrämennän kilä qıtay taríxında çuqındıru omtıluları berniçä tapqır bula farsı nestoriannarı rom katolikları belän iezuitlar imperatornıñ iltifatlılığın qazanmí häm yäşeren eşlilär amerika quşma ştatlarınnan soñ illeçelär xäräkäte aktivlegen qıtayğa yünältä häm apostol imanı missiäse shanghai şähärendä nigezlänä küp qıtaylar xristianlıqqa küçä bokserlar baş küterü höcümnär häm cäberlärdän soñ qıta xristianlığı öç üz xäräkäte taktikasına küçä üzidärä üzbulışu üzpropagandalaw barısı çit il yoğıntısın kimetü öçen berniçä çirkäw yarlılana ğççneñ öç oyıştıruçı bu niäten yaqlílar läkin soñraq illeçelärdän ayırılalar bu paul wei ling sheng zhang häm soñraq barnabas zhang bulalar xäzerge köngä ğçç qıtay çiklärennän kilep böten dänya buylap tarata yılda taichung şähärendä taiwannıñ baş cíılışı yılda los angeles tä ğççneñ xalıqara cíılışı nigezlänä yılğı kommunistlar ciñüedän soñ qıtay eçendä xristiannarğa qarşí zolım başlí häm çirkäw qıtay eçe dindäre belän elemtä yuğalta baştan oyıştıruçılar ğaysanıñ çın çirkäwe isemen taqdim itkän läkin beijing polisiäse yalğışıp anı çın ğaysa çirkäwe bulıp terkälgän katovitse ka to vi tse poläkçä katowice çexçä katovice almança kattowitz ul pülşänıñ yuğarı sileziä töbägendä şähär şähär klodnitsa belän rava yılğalarında tora katovitse yıldan sileziä voyevodalığınıñ başqalası elegräk ul katovitse voyevodlığınıñ üzäge buldı katovitse yuğarı sileziä industrial rayonınıñ töp şähäre xalıq sanı ä aglomerasiädä katovitse töbäge elektän silezlär yäşilär berençe monarxiä läx piast näsele nigezli soñraq habsburg näselenä küçä şähär xix yözdä nigez salına şundıy waqıtta bu cir prussiä patşalığı astında bula katovitse şähär xoquqı yılda ala almannar silezlär läxlär häm yähüdlär yäşägän şähär sileziä fetnäläre näticäsendä ikençe läx cömhüriätenä kerä berençe bötendönya suğışınnan soñ alman şähäre kattowitz autonomiä saqlanıp pülşägä birelä kürşe tawlarda taşkümer yatmaları çığaru arqasında şähär çäçäk itä industrial revolyutsiä waqıtında şähärdä şaxtalar häm qorıç sänäğäte alğa kitä şähär üsä iqtelif ascii dä iqtelif idel ural qırım tatar älifbası ğibäräseneñ qısqartması ul idel ural qazan tatarçası öçen fonetik we pragmatik qaraş noqtalarınnan iñ optimale qırım tatarçası we başqa qärdäş tellärebez belen oxşaş imläne tä min itkän latin nigezle älifba aa bb cc çç dd ee ff gg ğğ hh iı ii ee jj kk ll mm nn ññ oo öö pp qq rr ss şş tt uu üü vv ww xx yy zz bu älifba tübändäge ğömumi yünäleşlärgä tayanğan latin älifbasınıñ mömkin bulğança konventsional bilgelärne qullanu kiräk anıñ telneñ fonetik üzençäleklären bälki pragmatik qaraşlarğa buysınıp qına döres çağıldıru kiräk latin nigezle tatar älifbasınıñ telgä tabiği bularaq xas bulğan başqa başlıça törki tellärgä yaqınlıq üzençälegen maksimal däräcädä çağıldıru kiräk könbatış alınmalardağı ee xärefläre iqtelif te saqlana çönki alar tatarçada iqtelif täge ee awazınnan başqa ber awaznı bilgeli ki bu awaz nçe ğasırdağı älifba üzgertülärdä säyäsi säbäplär belän ee bularaq terkälde mäsälän modemnärebezneñ iqtelif tege ee wä ee awazları tatarça da iñ yış qullanılğan suzıqlar wä şuña kürä alarnı bilgelägän xäreflär böyek ähämiyätkä iyä bu älifbada tatarstan xakimiyäte tarafınnan räsmi iteläçäk älifbadan ayırmalı berniäe xäref bar bu konvensional xäreflärne qullanu yünäleşen çağıldıra tä min itelgän ezleklelekneñ däräcäse berniçä ğadi ğibaräne kürsätkän tübändäge cädwällärdä kürenä ala ğibarälärneñ mäğnäsezlege kürsätmäle yoğıntığa qomaçawlamıy açeh indoneziyçä aceh a tçeh ul indoneziäneñ maxsus töbäge daerah istimewa sumatra utırawınıñ tönyaq qırıyında töbäkneñ tulı iseme nanggröe aceh darussalam iseme acheh atjeh achin açeh formasında oçratıp bula elekke zamanda açeh bäysez bulğan bäysezlegen saqlanıp tırışqanda açeh lelär holland kolonistlarına häm indoneziä xakimiätenä qarşılıq kürsätälär açeh neñ tabiğät baylıqları şaqtıy zur açeh gaz yatmaları dönyanıñ iñ zurısıdan berse başqa indoneziä belän çağıştırğanda açeh dini konservatizm belän ayırılıp tora açeh yılğı hind okeanı cirteträweneñ epitsentrenä in yaqındağı cir buldı cirteträw tudırğan tsunami könbatış yarnı ağızıp alıp kitte başqalası banda aceh zıyan kürgän toraq punktlarda da keşe häläq yä xäbärsez yuğalğan öysez qalğan şundıy xäl näticätendä cirle separatist xäräkäte gerakan açeh merdeka gam yä azat açeh xäräkäte indoneziä xakimiäte belän finlandiä prezidente martti ahtisaari aradaşlıq itkändä yılnıñ avgustta solıx kileşüenä imza quyalar könyaq könçığış asiägä islam yözdä açeh aşa kerä berençe möslim peureulak patşalığı yılda xäzerge könçığış açeh tä barlıqqa kilä banda khalifah anıñ başqalası bula annan samudra pasai däwläte kilep çığa bu däwlättän sumatra utrawınıñ iseme kilä bu däwlättäge soltan malik uz zahirnıñ idaräse marco polo häm bine batuta äsärlärendä yazılğan keçkenä açeh patşalığı xäzerge banda açeh cirendä yözdä nigezlänä çäçäk atu çorında patşalıq yoğıntısı könyaq tailanddağı satun malay yarımutrawıdağı johor indoneziäneñ xäzerge riau töbägedäge siakqa qädär cäyelä yöz başlarınnan aceh soltanlığı portugaliägä qarşı köräşenä tartıla ä yözdän britan belän holland kolonial imperiälärgä qarşı yöz azaqlarında malaydağı kedah häm pinang britaniägä birergä mäcbür cirle säwdädä östen bulu öçen strategik urnaşulıqtan yöz başlarında açeh köçäyä yıllarda açeh dönyada citeştergän qara borıçnıñ yartısı citeşterä läkin açeh yoğıntısında bulğan portlarda köçäyä başlap açeh tän bäysez bulırğa telilär açeh tarqalış qurqınıçında bula läkin yıllarda idarä itkän yaña soltan tuanku ibrahim agresiv häm uñay berdämlegen saqlana general van swieten citäkçelegendä ikençe ekspeditsiä kratonnı soltan sarayın basıp alarğa tırışa soltan iskärtelä häm totqınlıqtan qaça distä yıl däwamında partizan suğışı suzıla yılda hollandlar stategiäne almaştıralar xäzer alar suğışa tırışmıylar ä inde basıp alğan cirne başqalası banda açeh belän keçkenä port ulee lheue ne saqlanalar neñ oktäberdä kolonial xakimiäte suğışnı beterenüne belderä läkin üz qullarında tik inde basıp alğan cirlären totalar niderland suğış ministere weitzel açeh kä suğış belderä häm suğış tartıla hollandlar cirle citäkçelärne üz yağına küçärergä tırışalar teuku umar aqça opium belän qorallar öçen hollandlar tarafına küçep panglima prang besar xakimiätneñ yuğarı ğäskär başlığı däräcäsen ala umar üzene teuku djohan pahlawan teuku djohan batır atlıy yılnıñ ğinwarında umar yaña ärme tözü öçen holland yärdäme qabul itä läkin ike yıl ütkäç niderland xakimiätenä ache eçene basıp aluda bulışça kiresençä hollandlarğa höcüm itä holland tarixında het verraad van teukoe oemar teuku umarnıñ xainlege hollandlar xäräkätläre qaramağanda yıllarda açeh bäysez bulıp qala in and açeh remained independent despite the dutch efforts mayor j b van heutsz kolonial ğäskärlär başlığı açeh turında mäqälälär yaza van heutsz kä leiden universitäte doktorı niderlandnıñ töp islam belgeçe snouck hurgronje bulışa hurgronje açeh başlığında ışanıç qazanıp açeh cämğiäteneñ küp serlären açıqlıy ul yasağan analíz buyınça soltan role bik az häm iğtibarnı näseldän aqsöyäklärgä ulee balang qa yünältergä kiñäş itä hurgronje uylawınça cirle möslim dini citäkçelegenä ülämägä ışanıp bulmıy alarnı beteräse kirägen belderä ämma tawlarda partizan suğışı tämamlana ülämä citäkçelegendä suğışı ğä qädär tämamlana tınıçlıq xäzer dä citmi ikençe bötendönya suğışı betkändä indoneziä milli inqilabı waqıtında hollandlar yapon okkupasiäsendän soñ indoneziäne qaytarırğa tırışalar läkin aceh kä basıp kermilär indoneziä azatlıq aludan soñ açeh kürşe könyak sumatra töbäge belän bergä quşa bu açeh lelärne açulandıra çönki kürşe töbäktä başqa millät batak xalqı yäşi indoneziä citäkçelegendä dä açeh tulı azatlıqnı yä autonomiäne teli berniçä qorallanğan konflikt urın ala yılda üzäk xakimiäte açeh kä maxsus töbäk daerah istimewa statusın birä jakartadan küp waqalatle üzidarä xäläte mäs älän açeh tä qanunnar başqa indoneziädän ayırılırğa alalar yılda şäriğät kertelä xäzer dä küp keşe wagonçıqlarda yä çatırlarda yäşilär sizelerlek torğızu eşlärenä qaramastan zur progress kürenmi avgustta gam açeh ğıysyançılar xäräkäte yıl däwamında açeh bäysezlege öçen köräşüdän soñ jakarta belän waqıtlı solıx tözi tsunamidan soñ küp keşe dingä äylängän şunnan şäriğät qanunnarı häm wh şäriğät polisiäse kertelä yarlı töbäk bularaq açeh lelär iqtisadta häm mäğrifättä pozitiv üzgäreşlären kötälär banda açeh başqala nigezdä zarar kürmäde läkin berniqädär rayon kampung jawa häm meuraxa tulısınça beterlde köyaq yarında zıyan kürgän şähärlärdän leupung lamno patek calang teunom häm utrawlardan simeulue atap çığıp bula tönyaqta häm könbatışta pidie samalanga häm lhokseumawe şähärläre intekte zarar kürgän rayonnarda diñgez yardağı ike kilometer buffer zonası kertelde bu cirdä yortlarnı tözep bulmí cirle xalıq bu çaralarğa qarşı çığa çönki kübese balıqçılar bulıp eşlilär häm diñgezgä bäyle torğızu eşläre nigezdä cirle xalıq üze eşli qayçaqta humanitar yärdäm bularaq cıyılma qorılmalar qullanıp açeh ğädi pravinsä tügel bu töbäk maxsus töbäk daerah istimewa bularaq idarä itelä töbäk jakarta xakimiätennän artuçı moxtariäte bulıp nığıp kitä başqal häm iñ zur şähäre banda açeh ide başqa möhim şähärlär sabang lhokseumawe häm langsa pravinsä regentlekkä öyäz rayonğa häm munisipalitätkä bülenä açeh barat açeh barat daya açeh besar açeh jaya açeh selatan açeh singkil açeh tamiang açeh tengah açeh tenggara açeh timur açeh utara bener meriah bireuen gayo lues nagan raya pidie simeulue city banda açeh city langsa city lhokseumawe city sabang açeh kümillätle häm küptelle töbäk möhim millätläre şundıy açeh lelär açeh buylap gayo üzäk häm könçığış öleşendä alas könyaq könçığış tamiang açeh tamiang ta aneuk jamee könyaq belän könyaq könbatış kluet könyaq açeh tä simeulue simeulue utrawı açeh tä küp qıtaylar yäşilär alardan kübese eşmäkärlär açeh tele bahasa açeh açeh lelärdä taralğan indoneziä tele belän bergä açeh neñ räsmi tellärdän berse açeh tele açeh chamic törkemennän bu törkemneñ başqa telläre vietnam häm kambodjada taralğan but tel malay törkeme tellärenä dä tuğandaş açeh telendä küp ğäräp belän malay alınmalar oçrıylar elektä tel ğäräp yazuında yazılğan açeh tele açeh tän tış tönyaq sumatradağı langkat häm asahan ta belän malaysiädäge kedah ta qullanıla malaysia qayçandır pulau pinang ta östen buldı alas häm kluet batar törkemeneñ tuğandaş telläre jamee tele könbatış sumatradağı minang telennän kilep çığa zur port bularaq açeh tä böten dönyadan kilgän keşelärneñ ğäräplär töreklär hindlär toqınmarı yäşilär qayçaqta zäñgär küzlelär dä oçrıylar tsunami qädärdäge daya rayonında lamno bik küp ureung gayo aq täñlelär keşelär yäşäde bu keşelär ğöräf ğädärtläre häm başqa bilgelärdän çığışı belän törkiädän uylanıldı stí atuı stí ütereşe çexça steck masakr ul suğıştan soñğı çexoslovakiädä stí nad labem şähärendä almança aussig an der elbe sivil almannarnı lynch çä ütereşe faciğa yılnıñ iyüldä bulğan çex ğäskärlär ciñdä n xärefe bulğan keşelärne dimäk nmcy almannar üzär mäydanğa häm laba aşa küpergä quıp ciyalar keşelärne atıp häm batırıp üterälär alman üterelä tik ülem raslanğan bu sannar vladimir kaiser xezmätendä bilgelängän ä başqa çığanaqlarça yä keşe üterelgän berniqädär sudet almannar äytkänçä berniçä meñ ir üterelä avgustta stíğa general ludvík svoboda citäkçelegendä komissiä cibärelä şartlaw säbäben açıqlamıyça alman sabotajçılarğa wehwolflarğa awdaralar mäyetläreneñ ber öleşen elbada batırtalar ä qalğannarnı elekke terezin theresienstadt konslagere krematoriendä yandıralar ütereşlärdä cirle cexloar qatnaşmadılar üterüçelärneñ küpçelege revolütsion gvardiädän buldı çexlar uylawınça ütereştä sovet soldatları da qatnaştı läkin dälillär yuq şartlatu häm ütereş çexoslovakiädän almannarnı sörü öçen sıltawı xäzmät itä bene dekretlären qara yılğa qädärge çexoslovakiädä bu tema yabıq bula çexlar küpçelegenä açıq tügel xäzer dä çexlar arasında bu tema populär tügel bärxet inqilabıdan soñ şähär arxivçı vladimir kaiser räsmi bulmağan tikşerü ütkärä bu tikşerüdän kelätne çex soldatı bedich pokorn şartlattı almannarğa açu tudıru öçen yä çexoslovak armiäsenä başqa etärgeçlär satu öçen konkurent citeşterüçelär bu soldatnı satıp aldı ämma publitsist jií loewy fikerençä kaiser bunı üze uylap çığardı urevdan djurdjevdan serbça ul serb dini bäyräme yulian kalendare buyınça apreldä ä bez qullana torğan gregorian kalendare buyınça mayda bäyräm itelä urevdan ul ore köne izge georgi köne digän süz ortodoks xristinalığında izge georgine ayıruça olılıylar xristian mífologiä buyınça ul iman öçen ülgän ä ikonalarda bu izge ajdahanı üterüçe sıbay keşe bulıp sürätlänä urevdan balkannarda yaz başı belän bäylilär urevdan nı barlıq serblar bäyräm itälär ayıruça serbiä montenegro häm republika srpska da serbça izge georgi sveti ori bula kirillçä urevdan nı xristiannar genä tügel möselmannar da bäyräm itälär kosovo tönyağındağı gora töbägennän anı gorani xalqı bäyräm itälär gorani ul möslim slavän xalqı könçığış xristianlığınnan islamğa xviii ğasırda küçkännär läkin berniçä yolalarnı saqla alğannar gorani bäyräm mäydanı globoica awılın yanında urnaşalar urevdan nı yä çigänçe ederlezi bäyrämen elekke yugoslaviädäge çigännär möslimnär dä xristiannarda bäyräm itälär çigännärdä dä bu bäyrämne yaznıñ qaytuı belän bäylilär yılnıñ töp bäyrämnärdän berse dip sanala ğädättä ederlezidä çigännär yaznı çaqırıp öylärenne çäçäklär yä çäçäk atqan botaqlar belän bizäklilär başqa yolalardan çäçäkle vanna kerälrä çirkäw qoyınnan qullar yualar öy estinälären su belen yualar bäyräm tabınına bärän qızdıralar muzıka tıñlílar xorvatiädä urevdan nıñ katolik analogı aprelendä bäyräm itelä häm jurjevo urevo atala bu izge georgigä xorvatça sveti juraj bağışlanğan bäyräm nigezdä xorvatiäneñ tönyağında zagreb öyäzendä bäyräm itälär walpurgius tönendä kebek uçaqlar salalar urevdan ul da bijelo dugme törkeme başqaruında iribiribela albumına yılda yazılğan populär cır richi m feat isa ferrer başqaruında ederlezi kompozisiäse yıllarda populärlıq qazanğan ide machu picchu quechuaça machu pikchu iske tübä berniqädär inkalarnıñ yuğalğan şähäre dip atala ul peruda urnaşqan kolumb qädärge däwerennän yaqşı saqlanğan taw sırtındağı inka xäräbäläre machu picchu m bieklektä urubamba üzäne östennän cusco dan km könyaq könçığıştaraq ğasırlar däwamında tışqı dönya tarafınnan onıtılğan qalıp yılda machu picchu nı yale üniversitäte arxäologı hiram bingham aça bu urın turında kitap yaza machu picchu inka imperiäseneñ tanılğan bilgelärennän berençeder yıldan ul unesco dönya mírası bulıp saqlana şähär sapa inca böyek inka pachacuti däwerendä yıllarda tözeläder häm yılda ispan conquistador lar tarafınnan basıp aluına qädär anda keşelär yäşilär arxäologik qazu eşläre belän elek kolonial dokumentlar machu picchu ğädi şähär bulmağanlıqnı kürsätälär bu şähär inka aqsöyäkläreneñ síınır urını bula rom villaları şikelle urında zur saray häm inka täñrelärenä bağışlanğan ğíbadätxanäläre urnaşıla şähärdä iñ kübese keşe yäşägän häm yañğırlar fasılında aqsöyäklär bulmağan waqıtında şähärdä läp keşe yäşäp qala şähär barlıqqa kilüe belän unikal urnaşuğa burıçlı machu picchu artınnan taw şäwläläre kükkä qarawçı inkanı oxşí häm iñ biek tübä huayna picchu dimäk yäş tübä şundí inkanıñ borını bula it is thought that the site was chosen for its unique location and geological features it is said that the silhouette of the mountain range behind machu picchu represents the face of the inca looking upward towards the sky with the largest peak huayna picchu meaning young peak representing his nose tübä qoyaşnı bäyläw bağanası isemendä dä mäğlüm şähär çili şağire pablo nerudanı iñ bilgele machu picchu tübäläre äsärenä ilhamlandırdı machu picchu cuscodan km könyaq könbatıştaraq machu picchu tübäsendä ul perunıñ iñ danlı turistik attraksionı taw başınnan urubamba yılğası üzänenä meterle upqın kürenä şundí tabiği saqlanu qorlmalar bulğannan qala urnaştıruı ser bulıp qalğan soñğı fikerlärçä ul inka llacta sı bulğan basıp alğan töbäkläreneñ iqtisadın idarä itüçelär bistäse iñ matur llacta bulıp anda iñ previlegiäle inka aqsaöyäkläre yäşägän şulay uq ul zapa inca nıñ yal sarayı yä observatoriä yä aorban itü urını bulğan arxäologlarça machu picchu nu zur sektorğa bülep bula tíılğan sektor xalıq sektorı ruxaní häm aqsöyäklär sektorı töp arxäologik istälekläre intiwatana töslär ğibadätxänäse häm öç şaqşı çuyırtaş bülmäse alar intigä inka qoyaş häm iñ böyek täñresenä bağışlanğan aqsöyäklär sektorında sözäk urını östendä yortlar räte qızğılt tösle amautas aqsaqallar yortları trapetsoid sınlı ñustas patşa qızları bülmäläre kirmän eçendä gaz kameraları da bulğan monumental mausoleum ul gömbäzle eçele sırlanğan sın qorban itü yä başqa ğöreflär öçen qorlığan böten machu picchu bínaları klassik inka şomartıp yaltıratılğan döres sınlı qorı taş stilendä yasalğan şundí stilneñ ostaları bulıp inkalar taşlarnı ber bersenä bik tığız caylap quyğannar izmä qullanmiçä bu texnologiä ashlar atala taşlar arasına pıçaqnı da qadap bulmí inkalar tägärmäçne belmägännär şunnan niçek alar bu awır taşlar tawğa taşlagannar zur tabışmaq awış yassılıq belän keşelär yözläp etärgännär dip uylanıla inkalarda yazu bulmağanlıqtan tözü prosessı turında hiçnindi dokument ta saqlanmağan machu picchu bínadan tora yöz çamasa granittan basqıç aralığı häm bik küp fontan kanallar belän bäyläşkän möğäyen ber izge çişmädän izge su bu kanallar belän här yortqa ber ber artlı ağağan inka yullar çeltäre kolubqa qädärege amerikada iñ qızıqlısı böten yullar cuscoda il başqalasında oçraşqan alarnıñ berse machu picchu ğa kiterep çığarğan inkalar ike tör yur ayırğannar camino de los llanos bieklek yulları diñgez bbuyı yulları häm cpac ñam taw yulları bingham vitcos şähären ezlägän inka imperiäseneñ ispannarğa qarşı köräşçelärneñ soñğı qälğäse berniçä yıl ezläwdän soñ machu picchu da yäşägän quechua lar anı üz awılına alıp kitergän yılda qaytqanda berniçä qazular ütkärgän uğalğan şähär turında berniçä mäqälä häm kitap yazğan peru räsmiläre belän yaxşı mönäsäbälärdä bulıp bingham küp äyber amerikağa alıp kitkän häm artifakt çaması yale dä saqlana köptän tügel peru xäkimiäte äyberlärne qaytarırğa sorí simone waisbard cusco tikşerenüçese äytkänçä enrique palma gabino snchez häm agustín lizrraga machu picchu da yülendä kilep qíada imzalar quyğannar läkin bolay bulsa da bingham danı ul kimetmi koordinatlar yarullin färit zahidulla ulı i ii bötentatar ictimaği üzäge btiü tatar milli ictimaği säyäsi oyışma maqsat programması tatarlarnıñ däwlätçelegen torğızu räsäy federatsiäse häm başqa däwlätlär belän tiñ tigez däwlätara mönäsäbätlär urnaştıru milli mädäniätneñ telneñ üseşenä ireşü tatar telen çın däwlät tel itü islam dine eşçänlegen yañartıp cibärü başqa töbäklärdä yäşäwçe tatarlarnıñ milli mädäni häm üzbilgelänü xoquqların ğämälgä aşıruda yärdän iteşü h b taşqın millät häm izvestiya tots tiü xäbärläre urısça gäzetläre näşer itelä citäkçe organnarı qorıltay ğäli mäcles qorıltaylar arasında prezidium daimi eşli prezidium räise almaşlap qorıltayları se da se dä se häm se tä se da sı da se da uzdırıla berniqädär mäğlümätlärgä qarağanda btiüdä suğışçan qanatı bar yıllarda içkeriä yawbaşları belän elemtä totqanı uylanıla ttçev fdor ivanoviç urısça ardaqlı urıs yazuçısı şağir diplomat sankt peterburg fännär akademiä äğzası sankt petrburgtağı novodeviçi monastıre qäberlegendä cirlängän münchen torino qalalarında yäşägän heinrich heine friedrich wilhelm joseph von schelling belän tanış bulğan räsäyneñ ädäbiat tormışında qatnaşmağan üzeñne ädip dip atamağan şuña qaramastan ttçevnıñ gä yaqın şiğerläre saqlanğan alarnıñ yulları räsäydä yış qına telgä alınalar anıñ täwge şiğerläre yözdäge şiğri ğöref ğädätlär tä sirendä yazılğan yäğni ye a denisyeva isemle söyärkäsenä bağışlanğan şiğerlär şälkemenä kerä iñ tanılğan şiğere silentium äçenü belän öndäşmäskä çaqıra çönki ber keşeneñ äytkänen ikençe ber waqıtta da soñınaça añlap betmi tübändäğe şiğri yullar ttçevnıñ iñ qabatlanğan aforizmnarı möftiät diep käfer idäräse astına eläkkän möslim belän idärä itü asat bulsın öçen ber çara atala anı urıs patşası ämere buyınça oyıştırğannar töp ürnäk bularaq urıs çuqınmışlarınıñ patriarxatı ide anıñ töp maqsatı bularaq möslim keşeläre arasında urıs däwlätenä taba uñay qaraşın buldıru tora möftiät atlı idärä çarasınıñ başı itep möfti digän keşe quyılğan çuqınmış patriarxların kebek möftilärne dä urıs patşası bilgeli ide çuqınğan urıs däwläte belän bäyle bulğanına kürä möftilärne möftiarx dip tä atıylar möftiätne dä möftiarxat dip atıylar islam illärendä möftiät atlı närsälär yuq islam illärendä bar cämäğätlär dä bäysez möftiarxatnıñ töp wazıyfaları çuqınmış däwlätenä eşlägän möftilärneñ barısı da üz wazıyfalın şäp başqara qazan cirlärendä azatlıq suğışları qazan suğışı ul yıllarda qazan xanlığın torğızu öçen barğan milli azatlıq köräşe urıs yawlap aluçılarına qarşı suğışlarda tatar çuaş çirmeş mordwa udmurt xalıqları qatnaşa baş kütäreçelärneñ citäkçeläre mamışbirde säyet üsäyen tuaqmış şahzadä sarı batır kebenke kibäk morza qulay morza h b baş kütärüçelär tözegän töp qarşılıq üzäkläre bulğan çalım häm mişätamaq qälğä qorılmaları belän bergä şulay uq üternäs şähärleğen sanap kitü döres bulır bu şähärleklärdä zur köç tuplana kübesendä möstäqil xökümätlär tözelä alarğa bolın häm taw yaqlarınıñ baytaq öleşe buysına ivan iv xökümäte baş kütärüçeläre köçlären ciñü öçen zur ğäskäri berämlekläre qullana milli azatlıq öçen köräşüçe meñlägän keşe cäzalap üterelä oyıştıru cıyılışı äğzaları komitetı ocak rusça komuç samar uçredilkası yılnıñ iyünendä samarada oyıştıru cıyılışınıñ äğzaları tarafınnan oyıştırılğan bolşeviklarğa qarşı xökümät yılnıñ iyün sentäber aylarında urta idel buyı belän ural töbägendä eserlärneñ xakimiät oyışması petrogradta oyıştıru cıyılışı quıp taratılğaç häm samaranı baş kütärgän çex slovak korpusı suğışçıları basıp alğaç samara şähärendä oyıştırıla komuç demokratik ireklär häm säğätle eş köne buldırıluın qızıl töstäge däwlät flagı raslanuın eşçelär konferensiälären häm krästiän qorıltayların uzdıruğa hönäri berleklär eşçänlegenä röxsät birelüen iğlan itä sovet xakimiäte dekretların yuqqa çığar üzeneñ xalıq armiäsen buldıra komuç xakimiätenä iyül august aylarında samara sarıtaw sember ufa öleşçä qazan gubernaları buysındırıla bolşevik säyäsäte belän kileşmägän tatar milli eşlekläre ilyas alkin fuad tuqtarov h b komuç eşçänlegendä qatnaşqan komitätneñ büro äğzaları bulğannar poraimos porrajmos çegän yotıp beterü yä samudaripen dimäk küpläp üterü ul holokost çağında tarafınnan çegännärgä qarşı ütkärelgän beterü säyäsäteneñ iseme yähüdilärne üterü turında mäğlümatlarğa qarağanda poraimos tarixı bilgesez qala poraimos süze romalı aktivistı ian hancock yıllar başında uylap tabıldı qorbannar sanı nän ğa törlelänä tik soñğı yıllarda romalı cämğiäte poraimosnı tanu öçen köräş başladı soñğı meñyıllıq däwamında awrupada yäşäwçe küçmä çegän qäbiläläre awrupalılar tarafınnda küptän törle gönahlarda ğäyeplängän ğädättä romalı yalqawlar häm tabiğí ciñäyätçelär isäplängän lkin öçençe reich rasa ideologları öçen anıñ çığışı berniçä problem tudıra çegän tele romani hind ariy tellärenä kerä tönyaq hindstannan kilep çığa şunnan romalılar hindstannı basıp alğan arílarnıñ ber öleşe häm almannar alardan arilıraq hiç tä tügel nazi rasistı hans günther hitlerneñ rasa teoriäsen aqlanu öçen teoriäsenä sosioekonomi komponentın östä günther yazğança romalı arílarnıñ tübänge kastalardan kilep çığalarü romalınıñ arí buluı belän kileşep ul alarnıñ başqa tübänge rasalı xalıqlar belän qatnaştırıluın raslí şunnan romalılar arílarnıñ rasa çístalığına qurqınıç kiterälär problemanı öyränü öçen nazistlar rasa higiena häm xalıq biologiä öyränü bülegenä rassenhygienische und bevölkerungsbiologische forschungsstelle reich sälmätlek departmentınıñ l bülege yılda nigez salalar dr robert ritter häm assistänt eva justin citäkçelegendä şundí organ böten yaqtan çegän sorawın zigeunerfrage çişärgä tieş bula yazında bülek romalılarnıñ gennarın häm genealogiäne öyränä medisin tikşerülär ütkärelälär näticädä romalılarnıñ küpçelegen beterergä qarar itälär qalğan prosent nigezdä sinti häm lalleri qäbiläläre turında çişeleş tabmílar heinrich himmler täqdim itkänçä çista çegännärne ayırım rezervasiälärgä tutırıp bula romalılarğa häm yähüdilärgä nazistlar bertigez çaralar qullana ian hancock yazğança romalılarğa qarşı çaralar xättä qatıraq ta bula romalarnı gettolarğa cibärälär warşaw gettosında köndälek totuçı emmanuel ringelblum yazğança çegännär neñ äpril yünendä şundí gettoda yäşilär çönki nazilar köbçığış frontında einsatzgruppen romalı taborı tuqtalarına kerep bötem yäşäwçelärne qırıp üterälär yazmalar da qarldırmíça faşistlarğa buysınğan qurçq rejimnäre dä çegännärne beterälär alardan iñ qotoçqıç xorvatiädäge ustae rejime jasenovac konslagerendä serblar häm yähüdilär belän un meñ çegän üterelä berniçä nazi berlektäş illärendä mäs älän macarstan häm romaniädä nazist planın tutırıp ütilä läkin şul illärdä yäşäwçe çegännärdän küpçelege qotıla macarstan auschwitz kä romalı cibärä xorvatiä bu ildä üterelgän çegännärdän yartısı jasenovac ta hälk bulğan ion antonescu nıñ xakimäte rumın çegännärennän transdnistriägä ozata alardan ülä bohemiä häm moraviä protektoratında romalılar lety häm hodonín lagerlarenä cibärelä ä annan auschwitz birkenau gaz kameralarına lety lagerne çex legionärlär saqlağan berwaqıtlar alar almannardan qatıraq bulğan paul polansky neñ qara tınlıq kitabı yoğıntısında bulıp ² ² american relief administration ğäzi qaşşaf mirğäzi soltan ulı qaşşafetdinov tänqıytçe häm ädäbiät ğälime yılnıñ aprelendä elekke ufa ğubernası bäläbäy öyäze xäzerge başqortstan respublikası tuymazı rayonı yaña arslanbäk awılında tua g qaşşaf bay ädäbi fänni miras qaldırğan ädip anıñ berençe tänqit mäqäläläre yılda student çağında uq basıla başlıy illençe yıllardan başlap g qaşşaf üzeneñ qalğan böten ğömeren bay täcribäsen häm säläten tatar xalqınıñ ğorurlığı heroy şağir musa cälilneñ legendar tormışın häm ícatın tikşerügä bağışlıy näticädä musa cälil isemle külämle monografiase yazıla ädäbi xezmätlären häm cämäğät eşçänlegen yuğarı bäyäläp sowet xökümäte anı xezmät qızıl bayrağı poçet bilgese ordennarı häm medällär belän büläkli ğäzi qaşşaf yılnıñ dekäberendä wafat buldı koordinatlar watan ana yä watan ana çaqıra mamay qurğanındağı stalingrad suğışına bağışlanğan häykäl kompozitsiäseneñ töp sını xäzerge volgogradta urnaşqan autorları skulptor yevgeniy vuçetiç häm injener nikolay nikitin ana watan ul qılıç kütärüçe häm alğa atlawçı xatın sını şundıy surät borınğı yunan nika alihäsenä xas ana watan suräte böyek watan suğışı waqıtında kiñ qullanış tapqan skulptura tözeleşe yılnıñ mayında başlana häm oktäberendä tämamlana bu waqıtta ul dönyada iñ zur skulptura bula restavratsiä häm yıllarda ütkärelä sınlı sänğät aldan kierengän beton bloklarınnan yasağan sın bieklege m qılıç ozınlığı m ğomumi sın bieklege m fundament tiränlege m massası meñ ton mathias rust tua wedel ul alman häwäskär pilotı yılda hamburgtan mäskäwgä sanksiälänmägän oçış yasap qızıl mäydanğa töşte rustnıñ iskitkeç totqarsız oçıp ütüe sovetlar berlegendä zur yañğırış taptı hawa höcümenä qarşı sistemasınıñ köçsezlegen belderde häm saqlaw ministerlegendä küp otstavkalar quzğattı şul waqıtta rust estoniädä sssrnıñ däwlät çigen boza ul saqlaw radarında barlıqqa kilä üze çit sistemasına cawap birmägännän tsel nomer bilgelänä öç division anı kötkän läkin töşeregä boyırıq bulmağannan anı tüşermilär pvo suğışçan äzerlegenä äylänä häm ike oçqıç anı tabarğa cibärelä gdov yanında ber pilot yak şikelle aq sport oçqıççığın taba anı töşerergä röxsät sorí läkin sorawnı kire qağalar annan soñ oçuçılar anı yuğaltalar häm staraya russa yanında rust radarlarınnan çığa radar sayın rust yuğala häm barlıqqa kilä läkin pskov yanında xärbi öyränülär bulğanlıqtan cirle pvo başlıqları anıñ üze çit kä cawap qaytarmawı täcribäsez yäş pilotlarğa xas totış bulıp sanalar häm bu rayonda cawap qaytarmawçı oçqıçlarğa üzelär statusın birälär torjok yanında töşkän oçqıçnı ezläw eşläre säbäbennän cessna ğa iğtibar itmilär anı boralaq yä öyränü oçqıçı dip uylílar monısı da qızıq şeremetyevo yanında rust oçqan waqıtında pvo özelgän bula häm bu zonada böten oçışlar tíıla şundí waqíğalarnıñ säbäbe açıq tügel mäxkämädä rust üz adımnı solıxqa çaqıru missiäse atlí sentäberdä ul yılğa xökem itelä kön utırudan soñ augustta ul amnistiälänä häm frgğa qayta bu insident näticäsendä mixail gorbaçov üz säyäşi doşmannarın saqlaw ministeren sergey sokolovnı pvo başlığın aleksandr koldunovnı xärbi hawa köçlär başlığın aleksandr yefimovnı mäskäw pvo okrugı bağlığın anatoli konstantinovnı otstavkağa cibärä yaña minister dmitri yazov gorbaçovnıñ tarafdarı bula cessna ğa taläp barlıqqa kilä rustnıñ atası bu oçqıç belän säwdä itkän cessna xäzer dä bik tä populr alternativ xezmätendä bulğanda noyaberendä rissen hospitalendä eşläwçe şäfqät tutaşın pıçaq belän qada yılda anı yılğa xökem itelä läkin aydan soñ ul azat itelä räsäygä kilä balalar baqçasına yärdäm itä şunnan soñ mäskäwdä ayaq kieme belän säwdä itä yäşlek rust watanına qayta bombay çäy säwdägäre qızı geetha belän niqaxlaşa äprilendä käşemir switere urlaw säbäbennän mäxkämä aldında kilep basa yılda ikençe xatını athena belän hamburgta yäşi rust oçqan cessna ğa xäzer ber yapon eşmäker iä bula anıñ işanuınça oçqıçqa bäyäse artırır peçan bazarı mäçete cidençe camiğ mäçet nurulla mäçete qazanda tatar dini arxitekturası istälege bazar mäçete yunıs mäçete päçen bazarı mäçet baş mäçet aq mäçet häm başqa isemnär belän atalıp yörgän yılarda säwdägär ğ m yunısov iğänäsenä arxitektor a k loman proyektı belän tözelgän dip faraz itelä qatlı zallı gömbäzle camiğ möçet qatlı silindrik manarası tönyaqqa işek östenä quyılğan bína bizäleşendä urta ğasır bolğar häm yaqın köçığış arxitekturası alımnarı qullanılğan yıllarda eşlämi toraq bularaq häm törle oyışmalar öçen faydalanıla yıldan nurulla mäçete dip isemlänä üz wazífasın üti üzgärtep qorıla da sütelgän manarası torğäzäla arxitektor r w bilalov h h h h h h h h h h h h h h h h h harvard universitetı aqşnıñ kembric şähärendä massaçusetts ştatı urnaşqan xosusıy universitet ürmäle göl ligası äğzası yılda eşen başlap cibärgän häm aqşnıñ iñ qart universitetı bularaq sanala yäş din ähele harvard iseme universitetqa yılnıñ martında birelä harvard kitapxanäsendä millionnan artıq kitap saqlana zurlığı buyınça ul dönyanıñ böyekbritaniä british library kongress library of congress häm fransiä milli kitapxanälärennän bibliothque nationale genä qalışa harvard kitapxanäsendä tatar telendä yazılğan kitaplar da şaqtıy zur urın alıp tora monıñ belän berrättän tatar xalqınıñ tarixına bağışlanğan kitaplar da bar harvard dönya universitetları arasında iñ zur endowment waqfına fondına iä yılda anıñ küläme milliard dollar täşkil itte harvardta yaqın prafisır uqıtuçı xezmät quya bakalavr häm magistr belem ala universitetnıñ räsmi töse qızğılt şämäxä stenford universitetı san fransisko şähärennän könyaq könçığış yünäleşendä kilometr yıraqlıqta urnaşqan xosusıy universitet stenford zamanında silikon üzänen oyıştıru katalizatorı bulğan yuğarı uqu yortı stenford universitetın timer yul mağnatı leland stenford oyıştıra häm aña tiftan ülgän ulınıñ isemen birä cirle xalıq arasında universitetnı ferma dip ataw kiñ taralağan bu quşamatnıñ säbäbe universitetnıñ kampusınıñ iske fera kişärlelärendä urnaşuında universitetnı oyıştıru turında grant yılnıñ noyaberendä imzalana universitetqa berençe taş yılnıñ mayında salına stenfordtıñ räsmi şiğäre stenford universitetı kv km çaması cir kişärlegenä iä faktlarğa nigezlänep bu campusnıñ dönyada iñ zur universitet kampusı ikänen açıqlap bula binalarnıñ kübese yılğı san francisco cir teträwe waqıtında cimerelä läkin iske ximia binası häm encina hall bezneñ könnärgä qädär isän saqlanğannar stenford universitetı trust yärdämendä idärä itelä stenford universitetı sostawına stenford fänni tikşerenü parkı stenford säwdä üzäge cantor sınlı sänğät üzäge stenford medisina üzäkläre kerä stenford universitetı sostawına şulay uq hoover suğış inqıylab häm solıx institutı freeman spogli isemendäge xalıqara öyränülär institutları kerä zamanında sovetlar berlege pravda gäziteneñ berençe sanın üz ilendä taba almaw näticäsendä stenford universitetına möräcäğät itärgä mäcbür bula stenfordnıñ kitapxanäsendä millionnan artıq kitap saqlana stanfdordnıñ töp akademik berämlekläre stenfordta barlığı baqalawr häm mağistr belem alalar universiteta yaqın professor xezmät quya şularnıñ medisina mäktäbendä eşli stenfordnıñ xäzerge professorları arasında nobel büläge lawreatı milli fännär akademiası äğzaları h b bar universitet prezidentları rektor wazıyfasına nigez yılda salına brown universitetı aqşnıñ rhode island ştatınıñ providence şähärendä urnaşqan xosusıy universitet brown universitetına nigez yılda salına ul aqşnıñ yäş buyınça cidençe universitetı ürmäle göl ligası äğzası ustav nigezendä universitetnıñ trustı äğzadan torırğa tieş bula şulardan yegerme ikese baptist baptist biş duslıq friends dürt congregationalist congregationalist häm bişese episcop episcopalians çirkäwlärenä qarağa tieş bula brown universitetınıñ dewizı in deo speramus latinçadan allahı täğälägä ömetlänäbez brown providence şähärendä iñ zur cir biläwçe oyışma töp qampusnıñ aqr bilämälerendä bina urnaşqan şular arasında aqşnıñ iñ zur qoloniäl çor qorılmaları tuplanması college häm mağistr mäktäbe universitetnıñ iñ zur berämleklärennän berse monda barlığı dän artıq belgeçlek buyınça belem alıp bula gä yaqın qurs täqdim itelä iñ popular belgeçleklär biologia tarix xalıqara mönäsäbätlär watson xalıqara mönäsäbätlär mäktäbe bu mäktäpne aqşnıñ sowet berlegendäge elekkege ilçese häm ibm qorporasiäse prezidentı thomas watson oyıştıra warren alpert medisina mäktäbe medisina programması yılda başlanıp kitä universitet prezidentları columbia universitetı aqşnıñ new york ştatınıñ new york şähärendä manhattanda urnaşqan xosusıy universitet columbia universitetına nigez yılda salına ul aqşnıñ yäş buyınça bişençe universitetı ürmäle göl ligası äğzası columbia universitetı aqş fänni oyışmaları arasında nobel büläge lawreatları sanı buyınça berençe ul şulay uq jurnalistika sänğät häm matur ädäbiät ölkälärendä mäşhür pulitzer prizın birüçe oyışma columbia universitetı taríxın king college iseme astında yılda başlıy amerika revolusia suğşınnan soñ ul columbia isemen ala şul däwer eçendä universitet fänni mäktäpne üsterä universitetnıñ töp campusına nigez yılda salına columbia business mäktäbe nçe ğasır başında eşen başlıy columbia universitetınıñ dewizı in lumine tuo videbimus lumen latinçadan utta yaqtılıq kürergä tieşbez columbia uniwersitetınıñ campusı manhattannıñ tönyaq könbatışında matur urında urnaşqan töp campus aqr cir bili şulay uq universitet milkendä professorlar yuğarı qursalr studentları öçen yaqın fatir da bar columbia universitetınıñ kitapxanäsendä millionğa yaqnı kitap urın alğan mäşhür kolleksiälär arasında arxitekturağa bağışlanğan kitaplar tuplanmasın atap bula campusnıñ fälsäfä binasında berençe fm radío alğıçı uylap tabılğan universitet prezidentları şämsetdin yäräxmät ulı ğöbäydullin şağıyr ädäbi iseme şämsetdin zäki orenburg ğubernası zäk suı buyındağı işmät awılında tuğan şul yılğa isemenä nisbätle räweştä ul üzenä şağıyr bulğaç zäki digän täxällüs alğan tumıştan suqır bulğan bu şağıyrneñ biografiase bik ğıybrätle ul xalıq mäqälendä äytelgänçä suqır küp kürer küp yörer digän keşelär törkemenä qarıy küze bötenläy kürmäsä dä anda küzlelär dä tözätä almağan säğätlärne tözätü ostalığı bulğan ul başta estärletamaq öyäze tatar mädräsälärendä soñınnan aşqazar balıqlı estärlebaş awıllarındağı ataqlı mädräsälärdä belem alğan uqıtqan şämsetdin zäki sufíçılıq qaraşların alğa sörüçe şağıyr anıñ fälsäfäseneñ töp maqsatı xaqıyqätkä ireşü şağıyr üzeneñ şiğerlärendä xaqıyqätne ezläwçe kyäfer bozıqlıq artınnan yörüçe möselmannan xäyerleräkter digän fikerdä tora ul ğäräp farsı tellären tatar tele kebek ük qämil belgän här öç teldä şiğerlär ícat itkän ş zäki yäşendä xac säfärendäge yulda tağanroğ şähärendä kinättän wafat bulğan xix pensilvaniä universitetı şulay uq qısqartılğan penn iseme belän dä atala aqşnıñ pensilvaniä ştatınıñ filadelphia şähärendä urnaşqan xosusıy dinnär belän bäylänmägän universitet ul aqşnıñ yäş buyınça dürtençe universitetı ürmäle göl ligası äğzası universitetnı oyıştırıp cibärüçe bencamin franklinnıñ küzallawı buyınça bu uqu yortı kommersia häm cämäğeyät fännäre belän berrättän iğtibarnı klassikağa häm teologiagä dä yünälter dip kötelgän xäzerge waqıtta çaması prafisır uqıtuçı baqalawriat häm mağistrlıq studentlarına xezmät kürsätä penn humanitar fännär buyınça iñ aldınğı universitetlarnıñ berse penn aqşta berençe medisina mäktäben oyıştırıp cibärä pensilvaniä universitetınıñ dewizı legis sine moribus vanae latinçadan äxlaqsız qanunnar faydasız penn universitetınıñ arxitekturasında beryülı oksford häm kembric universitetları binalarınıñ elementların tabıp bula xäzerge kampus aqr çaması cir bili baqalawr däräcäsendä mağistr däräcäsendä universitet prezidentları soñğı ğasır princeton universitetı aqşnıñ nyu cersi ştatınıñ prinston şähärendä urnaşqan xosusıy universitet ürmäle göl ligası äğzası başlıça elizabeth nyu cersi ştatında açılğan bu uqu yortı yılda prinston şähärenä küçerelä häm xäzerge isemen ala prinstonnıñ berqayçan dingä tirän qatnaşı bulmıy bu şul zamandağı universitetlar arasında siräk sanala ozaq yıllar däwamında prinston üzeneñ eşçänlegen başlıça bakalavr studentlarına belem birügä häm fänni ezlänlärgä yünältä läkin soñğı waqıtta magistr studentarına da iğtibar arta bara iñbaşta prinston presbeterian din ähellären äzerläw öçen oyıştırılsa da yaña urınğa küçkäç bu maqsat üzgärä amerika inqıylabı waqıtında universitet ike yaq tarafdarları qulında bulıp ala prinston suğışı corc waşington yaqlı keşelär öçen iñ zur ciñülärneñ berse bula prinston şähäreneñ ike iñ mäşhür yäşäwçese azatlıq turında deklarasiägä qul quya yılda kontinental kongress prinston universitetı binalarınıñ bersendä cıyıla prinston universitetınıñ devizı dei sub numine viget allahı täğälä qulı astında ul çäçäk ata princeton universitetınıñ töp binaları neo gotika stilendä eşlängän häm kübesençä nçı nçe ğasırlar başına qarıy berençe bina nassau hall kampusnıñ tönyaq noqtasındla urnaşa universitet cirendä urın alağan prinston sänğät muzeyı tarixi yädkärlärgä bay häm yaqın eksponatnı tuplıy şul isäptän qıtay sänğäte ürnäkläre iñ köçläyelärdän sanala muzeyda clod mone häm endy warhol äsärlären dä tabıp bula princeton milliard dollar endowmentı belän dönyanıñ iñ bay universitetlarınnan sanala barlığı altı kolledj eşli härber collegeda berniçä toraq korpusları aşxanälär kitapxanälär h b urnaşqan şulay itep bu kolledjlar ayırım yuğarı uqu yortı strukturasın xäterlätä bakalavriat studentları härber ekzamen aldınnan akademik tuğrılıq antın yaza häm qul quya bu ant süzläre tübändägedän ğıybarät min bu ekzamen waqıtında namuslıq kodeksın bozmawıma ant itäm ekzamen tämamlanğaç studentlar maxsus qömietqa aldaw oçraqları turında xäbär itärgä tieş dip sanala şulay itep uqıtuçılar studentlarnıñ ekzamen waqıtında küçerü küçermäwen küzätmi akademik yalğan princetonda iñ qatı tärtip bozu bulıp sanala häm anıñ öçen studentlar uqu yortınnan quılırğa mömkin universitet kitapxänäse millionğa yaqın kitapqa iä universitet rangları däräcälär us news world report gäzite isäpläwençä sigezençe yıl rättän nçe urın washington monthly buyınça amerika millätenä kitergän fayda buyınça yuğarı belem birü yortları arasında nçe universitetnı törle yıllarda tämmlawçılar arasında wudro wilson häm ceyms medison bangladeşnıñ xäzerge prezidentı faxruddin ahmed con f kennedi awırtu säbäple harvardqa kühärgä mäcbür bula google prezidentı erik e şmidt korporativ rayder karl aykan nobel büläge laureatları con neş stiven wainberg gari bekker h b zur ömetlär ingl great expectations çarlz dikkens nıñ iñ tanılğan äsärläreneñ berse äsärneñ berençe bülekläre yılda dönya kürä başlıy töp waqığalar yılnıñ raştua bäyrämennän alıp yılnıñ qışına qädär bara roman küreneşläre başlanğanda töp heroyğa yäş bula zur ömetlär äsärendä süz pip isemle keçkenä yäştän yätim qalğan malay turında bara aña yıllar ütü belän utnı sunı kiçärgä turı kilä çın duslıqnıñ mäxäbbätne uquçı töp heroy belän bergä kiçerä pipnıñ başlanğıç tormışı yawız apası yortında ütsä dä monda ul apasınıñ ire timerçe joe tarafınnan yaxşı mögämmälä taba häm alar ğömerlek duslar bulıp qalalar pipnıñ yazmışı miss havisham isemele qart xatın tarafınnan kinät üzgärä miss havisham pipnı üzeneñ zinnätle yortına küñel açu öçen çaqıra torğan bula şul waqıtta pipta miss havishamnıñ ügi qızı estelleğa qarata mäxäbbät xisläre uyana miss havisham küpmeder waqıt ütkäç joeğa pipnı timerçe hönäre serlärenä öyrätsen öçen qompensasiä tüli bu säxnäneñ qülminäsion momentı bulıp london advokatı mister jagger belän oçraşu tora mister jagger pipqa isemen açırğa telämägän ber ximayaçı taarfınnan zur külämdä miras qaldırğanlığın citkerä şunnan soñ pip londonğa küçep şunnan soñ pip londonğa küçep gentlemenlıq serlärenä öyränä başlıy londonğa kilgäç pip zinnätle tormış alıp bara başlıy häm tizdän finans qıyınlıqlarğa yulığa bu säxnäneñ iñ qızıqlı momentlarınıñ berse timerçe joenıñ pip fatírına qunaqqa kilüe bu küreneştä uquçı ike heroynıñ niçek bersennän berse yıraqlaşuın kirä çönki pip inde östäl artında häm cämğıyattä üz üzen totu serlärenä yörängän bulsa timerçe joe awılça samimi maneralarğa iä pip üzeneñ yaqlawçısınnan çın çınlap oyala qarañğı tönnärneñ berendä pip işek şaquwın işetä häm açqaç qaradan kiengän säyere ber keşene kürä bu keşe yılda raştua tönendä pip rizıqlar kitergän cinayatçe bulıp çığa ul şaqtıy talçıqqan häm berniçä yıl däwamında böyekbritaniä pülisäsennän qaçıp yöri bula läkin bu cinyätçe abel magwitch ber ük waqıtta pipnıñ ximayaçısı da bulıp çığa qaçqın üzeneñ facigäle biografiasen yegetkä söyli zamanında anı keşe ütergän öçen yalğan yağa belän xatını urınına xäkim aldına basa bu waqıtta abel magwitchnıñ yaqlawçısı bulıp advokat mister jagger bula şuña östäp bu qaçqınnıñ ul waqıtta yaña tuğan qızı buluı açıqlana läkin pip belän oçraşqan waqıtta abel magwitch qızınıñ ülgän buluın iskärtä çınında isä mister jagger ul qıznı bäladän yıraq bulsın öçen miss havishamğa asramağa birä bu qıznıñ pipnıñ söygäneneñ iseme estella bolarnıñ barısı da pipnıñ başında pazl kisäklärennän cıyılğan räsem kebek tözelä şulay itep abel magwitch üzeneñ qızınıñ isän buluın belmi yäşi berniçä könnän australiagä kitüçe qorabqa taba barğanda abel magwitch pülisä tarafınnan totqarlana häm soñınnan ülemgä xökem itelä üler aldınnan pip aña estellanıñ isän buluın äybet qalırğa citeşä qızğanıç estella pipnıñ öylänü turındağı täqdimen kire qağa häm cilbezäk ber gentlemennıñ xatını bula miss havisham ülgännän soñ pip belän estellağf şaqtıy miras qaldırsa da estellanıñ ire bu mirasnı tuzdırıp beterä roman tirän eçtälekle personajlaryuğarı zäwıq belän uylanılğan blog tulı iseme web blog web saytlarnıñ ayırım ber töre blogtağı yazmalar xronologik tärtiptä tözelä bloglar ğädättä dönya xällärenä bağışlanğan fikerlärne tuplıy häm qatnaşuçılarğa yazmalarnı şärexlärne qaldırırğa mömkinçelek birä küpmeder däräcädä tözeleşe buyınça blog elektron köndälekkä oxşaş läkin ğädäti köndäleklärdän ayırmalı bularaq anda video audio häm vizual mäğlümatlarnı urnaştırırğa bula bloglarnı totuçı keşelär blogger dip atala soñğı yıllarda blog ayıruça kiñ taralış taptı mäsälän bloglarnı ezläw caylanması yılnıñ mayında million blognı üz eçenä alğan washington post gäzite fikerençä berençe blog tim berners lee tarafınnan yılda yañalıqlar turında bäxäsläşü maqsatı belän oyıştırılğan bulğan läkin yılda ğına bu tör web saytlar kiñ populyarlıq qazana käräzle telefonnar öçen maxsus eşlängän bloglar moblog dip atala bloglar ayırım temalarğa bağışlanğan bulırğa mömkin şul isäptän töp programmalar bloglar kiñ taralğan sayın keşelär alarnı mäğlümat alu öçen dä faydalana başlıylar küp kenä dönya gäzitläre üzläreneñ web saytlarında bloglarnı alıp baralar alar küpmeder külämdä uquçılar belän aralaşu çarası bulıp tora şul uq waqıtta qayber häwäskär blogçılar üzlären traditsion media çaralarınnan ayırım kürä bloglarnıñ möhim çağılışı keçe tellärdä söyläşüçelärne berläşterü mäsälän blogdar yärdämendä siräk oçrıy torğan gaelic galık telendä söyläşüçelär xätta qazaqstanda da tabıldı blognı alıp barunı küp kenä tanılğan artist jurnalist eşmäkärlär fiker iäläre kiräk dip taba mäsälän soñğı arada aqşta whole foods şirkäte citäkçese john mackeynıñ bloglarda artıq mäğlümatnı bastıru arasında kilep tuğan wäzğiät kiñ diskussiälänä pötr ilyiç çaykovskiy rusça romantik çorğa qarağan rus kompozitorı çaykovskiy dönyaküläm şöhrät qazana biograf yazuçı anthony holden assızıqlawınça çaykovskiyğa qädär rus muzıkası xalıq cırlarınnan häm kapella yañğırawlarınnan torğan şulay uq çaykovskiy berençe tapqır çit il tıñlawçısın rus muzıkası belän tanıştıra mäsälän mixail glinka üz tormışında berdänber tapqır çit il konsertın parijda birä pötr çaykovskiy yılnıñ mayında xäzerge udmurtiä respublikasınıñ votkinsk şähärendä dönyağa kilä ätise ilya petroviç şaxta injenerı änise fransuz tamırınnan bulğan aleksandra andreyevna assier çaykovskiy öyendä pianino tawışı tuqtmağan pötr berençe muzıka däreslären yäşendä başlıy öç yıl eçendä ul notalarnı uqıtuçısı däräcäsendä uqıy alırday yuğarılıqqa kütärelä kompozitor yılda dönya quya ozaq yıllar däwamında çaykovskiy icatın öyränüçelär anıñ gomoseksual sıyfatların tikşerep kildelär bu ezlänülär sovet xökümäte waqıtında ber çiktän ikençe çikkä taypıla läkin närsä genä bulsa da nçe yıllar tiräsendä çaykovskiy ğäilä qoru teläge belän yana başlıy ozaq yıllar buyınça çaykovskiyğa emotsianäl yaqtan zur teräk bulıp nadejda fon mek tora bu xatın belän ul berqayçan da oçraşmasa da anıñ patornatı häm finans yärdäme belän dönya kürä alarnıñ küpsanlı xatları çaykovskiyneñ şäxsi tormışı turında bay mäğlümatlnı açıqlıy dartmut kollecı aqşniñ nyu hempşir ştatında hanover şähärendä urnaşqan xosusıy universitet ürmäle göl ligası äğzası universitet yılda eleazar wheelock tarafınnan oyıştırılp cibärelä finansalar belän cirle din ähäyele samson occom yärdäm itä amerikä quşma ştatlarında baylığı buyınça cidençe kollec dartmutnıñ töp mäktäpläre bulıp irekle sänğät meditsina injenerlıq häm eşmäkärlek mäktäpläre sanala şulay itep dartmut tulısınça universitet dip ata ala läkin traditsiälärne sklaw maqsatınnan universitet citäkçelege kollec atamasınann waz kiçärgä telämi dartmut kollecı patşa tarfınnan raslanğan soñğı yuğarı uqu yortı bu status yılda birelä dartmutnıñ başlıça maqsatı cirle yäş indiannarnı keräşenläşterü häm belem birü bula kollec hanover şähärenä yılda küçenä berençe fänni däräcä isä yılda birelä dartmut kollecınıñ dewizın vox clamantis in deserto latinça cawapsız qaldırğan çaqıru hopkins isemendäge icat häm sänğät üzäge hopkins center for the creative and performing arts bu binada uqu yortınıñ drama muzıyka häm kino ostaxanäläre urnaşqan şulay uq bu binada studentalarnıñ poçta yäşnekläre dä urın alğan nyu hempşir ştatınıñ ähämiätle mädäni üzäge bulıp tora nelson a rockfeller isemendäge ictimığıy säyäsät häm sotsiäl fännär üzäge nelson a rockfeller center for public policy and the social sciences bu binada şaqtıy möhim säyääsi waqığalar lançlar ütä john sloan dickey isemedäge xalıqara añlaşü üzäge the john sloan center for international understanding bu üzäkneñ töp maqsatı irekle sänğät belegçleklärendä xalıqara mönäsbätlärgä qarata bulğan qarşnı tiränäytü häm üsterü tora dartmut universitetında baqalawr uqıy häm bu uqu yortı dönyada iñ centekle saylap ala torğan yuğarı uqu yortlarınıñ berse mäsälän yılnı tämamlawçı klass öçen urınğa keşedän ğärizä qabul itelgän universitetqa uqırğa kerüçelärneñ mäktäpne iñ yaxşı uquçılar arasında tämamlıy us news world report gäzite isäpläwençä nçı urın şul uq waqıtta dartmutnı fänni tikşerenü universitetları arasında bäyäläw şaqtıy soralura tudıra çönki bu uqu yortı üzeneñ berençe çiratta baqalvr belgeçlege belän dan tota universitetnı törle yıllarda tämamlawçılar arasında cornell universitetı aqşnıñ new york ştatınıñ ithaca şähärendä urnaşqan xosusıy universitet ürmäle göl ligası äğzası universitetnıñ ike meditsina campusları new york häm qatar ileneñ mäğärif şähärendä urnaşqannar universitet yılda ezra cornell häm andrew dickson white tarafınnan dinnärdän ayırım irlärgä häm xatın qızlarğa tigez mökinçeleklär birä torğan institut bularaq açıla başlıça universitetnı açuçılar cornell fänneñ barça ölkälären dz qolaçlar digän ömettä bulalar bu ideyälär cornell universitetınıñ dewizında da çağılış tapqan universitet cide baqalvr häm cide mağistr mäktäbennän tora härberse üz proğrammasın üze bilgeli nçe ğasırnıñ urtalarınnan universitet üzeneñ eşçänlegen dönya qülämendä alıp bara başlıy yılda qatar däwlätendä meditsina qampusı açıla xäzerge waqıtta universitet nobel büläge belän dan tota fänni ezlänülär universitetnıñ töp eşçänlegen täşkil itä yıllarda universitet fänni tikşerenü maqsatlarına million dollar sarıf itkän cornell universitetı yılnıñ aprelendä oyıştırıla ezra cornell üzeneñ fermasın häm dollar külämendä aqçasın universitetqa miras itep birä senator andrew dickson white isä universitetnıñ berençe prezidentı wazıyfaların başqarırğa üzeneñ rizalığın birä berençe studentlar yılnıñ oqtyaberendä qabul itelä ike yıldan xatın qızlar universitetqa uqırğa kerergä xoquqlı bula cornell universitetınıñ devizı i would found an institution where any person can find instruction in any study inglizçädän min teläsä kem teläsä nindi fän ölkäsendä kiñäş taba alırday universitetnı başlap cibärermen cornell universitetınıñ töp qampusı ithaca new york ta urnaşqan berençe yıllarnı universitet kvadrat km cir bili bu urında yaqın bina urnaşqan töp campusta arzitekturanıñ törle stillärenä qarağan binalarnı tabıp bula şul isäptän ğotik wiktorian häm neoqlassik kimälendägelären new york qampusı şähäreneñ öske manhattan öleşendä urnaşqan häm anda meditsina mäktäbe urın alğan qatar qampusı mäğärif şähärendä education city doha yanında urnaşqan yılda açılğan bu mäktäp amerikädan çittä berençe amerikä meditsina mäktäbe bula bu proğramma ilneñ meditsina ölkäsen üsterü maqsatına ireşü öçen täğayınlängän qatar xäkümäte million dollar külämendä aqça bülep birä cornell tabışsız oyışma bularaq sanala häm şuña kürä aqça fondaları uqu öçen tüläwlärdän fänni tikşerenü grantlarınnan ştat xaqimiäte küçermälärennän häm alumni kertemnärrenän cıyıla cornell şaqtıy desentralizasiälängän uqu yortı bularaq collegelar bäysez sanala härber mäktäp üze uqu proğrammaların tözi universitet däräcsendäge taläplär tübändägedän ğıybarät us news world report gäzite isäpläwençä nçe urın böyekbritaniäneñ thes qs world farazlawı buyınça döndşça çe washington monthly buyınça amerikä millätenä kitergän fayda buyınça yuğarı belem birü yortları arasında nçe universitetnı törle yıllarda tämmlawçılar arasında elekkege taiwan iran quba prezidentları amerikä däwlät eşleklärennän paul wolfowitz janet reno cornellnı tämamlawçılar alamo rent a car burger king carrier citigroup coors brewing company staples qualcomm kebek şirkätlären oyıştırğannar aqşnıñ ike xatın qız nobel bülägen aluçılarıda cornellnı tämamlağannar giuseppe verdi italiäneñ romantik çorına qarağan kompozitorı kübesençä operalar autorı ul nçı ğasır italiä opera sänğäteneñ iñ aldınğı autorlarınıñ berse bularaq küp kenä zamandaşlarınnan kübräk dan qazanğan giuseppe verdi äsärläre dönyanıñ küplägän zallarında säxnäläşterelä giuseppe verdi yılnıñ oktäberendä parma and piacenza kenäzlegendä busseto şähärennän yıraq bulmağan ber awılda dönyağa kilä şul uq busseto şähärendä ul berençe muzıyka däreslären ala yegerme yäşendä verdi milan şähärenä muzıyka belemen tiränäytü maqsatı belän kilä şul uq waqıtta ul däreslär belän bergä opera tamaşalarına öyri başlıy häm opera äsärlären icat itü belän xıyallana küpmeder waqıttan soñ verdi yañadan busseto şähärenä muzıykant bulıp qayta berençe tamaşasın ul barezzi isemle cirle bay ında kürsätä verdinıñ muzıykasın yaratqanğa kürä barezzi anı üzeneñ qızına şäxsi uqıtuçı itep çaqıra tizdän yäşlär ğaşıyq bula häm öyläneşälär margherita verdiğa ike bala birä läkin alarnıñ ğömere qısqa bulıp çığa margherita şulay uq yılda can täslim qıla milan şähäreneñ la scala teatrı tarafınnan quyılğan oberto isemle berençe operanıñ zur uñışı verdinı qanatlandıra şunnan soñ la scala teatrı verdi belän tağın ike äsär icat itü turında qontraqta qul quya şul operalarnıñ berse yazğanda verdinıñ xatını ülä dä inde bu çorda verdi üzeneñ iñ güzäl äsärläreneñ bersen rigolettonı tudıra bu opera berençe tapqır veniceta yılda säxnä kürä opera tiz arada uñış qazana rigoletto yärdämendä verdi üzeneñ muzıykäl dramağa qarata fikeren yaqlıy anıñça bu tör äsärlär törle elementlardan cıyılğan häm tormışnıñ tirän ictimağıy häm mädäni problemnarın yaqtırtqan bulırğa tieş şunnan soñ yılda romeda trovatore häm veniceta la traviata dönya kürälär küplär verdinıñ iñ gradioz äsäre aidanı suez qanalınıñ açıluı uñayınnan yazılğan digän fikerdä tora şulay da zamanında verdi mondıy işe täqdimnärne kire bora aida äsäre berençe tapqır yılda cairoda säxnäläşterelä häm şunda uq zur uñışqa iä bula soñğı yılların verdi äsärlären yañartuğa häm küçerep yazuğa bağışlıy avtor yılnıñ ğiynwarında dönya quya tarafınnan yazılğan iñ tanılğan operalarnıñ berse romantik yıllardan başlap küpsanlı yazuçılar kompozitorlar häm sänğät ähellären ispaniä üzenä tartqan şularnıñ berse fransuz yazuçısı ğailäse romantik çor belän bäylänmägän bulsa da mérimée şul stildä dä äsärlär icat itügä ireşä iñ tanılğan äsärläre arasında kolomba häm karmen karmen sujetın dönyaküläm tanıtqan daxi isä bizet bula ul prosper mérimée nıñ romanın muzıkağa küçerä häm opera formasında säxnäläşterä bizet karmen äsären yazunı yılda başlıy häm berençe repetisialär şul uq yılnıñ oqtyaberenä täğäyenlängän bula yılnıñ cäyendä avtor berençe aqtnı tämamlıy opera quyılışı opéra comique teatrında kiçekterelä häm bizet ikençe opera yazuğa küçä yılnıñ öktäbrendä opéra yana häm bizetnıñ äsäre kön tärtibennän töşep qala berniçä aydan soñ opéra citäkçelege karmennı yılnıñ avgustına quyırğa dip täqdim yasıy şunnan bizet operanı tiz arada ike ay eçendä orkestrlaştıra repetisialär yılnıñ oqtyabrendä başlanıp kitä häm berniçä ayğa suzıla karmennıñ berençe säxnä quyılışı opéra comique teatrında yılnıñ martında ütä tänqitçelär operanı oşap betermäsälär dä xalıq arasında ul dan qazana berse artınnan berse postanovqalar başlança viennada brüsseldä sankt peterburgta londonda häm new yorkta şulay itep carmen ptr ilyiç çaykovski süzlärençä dönyanıñ iñ popular operasına äwerelä propser mériméenıñ äsärläre ğädättä berençe zattan yağni avtor isemennän yazılalar mérimée da xikäyäläwçe dä äsärneñ töp heroylarına moräl yaqtan bäyä birmi neyträl pozisiadä toralar karmen äsärendä xikäyätçe arxeolog bula ul yılda caesarnıñ ispan suğışı qırın öyränü öçen ispaniagä kilä başta arxeolog andalusianıñ dalasında küpne kürgän bandit belän oçraşa häm anı soldatlar tarafınnan qulğa alınudan qotqarıp qala tizdän qalasında ul çegän qızı karmennı oçrata häm bu qız anı yazmışın küzallap birü öçen öyenä çaqıra seans qıznıñ xucası josé navarro tarafınnan tuqatıla läkin soñınnan arxeoloğ qunaqxanägä qaytqaç altın säğäteneñ yuğalğanlığın sizep ala häm karmennı urlawda şikli ikençe könne xikäyätçe seville şähärenä säyäxät itä häm berniçä aydan kordoba ğa kire äylänep qayta şunda ul josé navarronıñ zindanda keşe ütergäne öçen ülem cäzasın kötkänen belä räsmilärdän säğäten taptırğaç xikäyätçe josé navarro yanına kilä josé navarro aña üzeneñ tormış yulın törmägä niçek kilep eläkkänen söyläp birä josé basq provinsiaseneñ navarro şähärendä tuan bula läkin bilgele säbaplär arqasında şähärdän qaçarğa mäcbür bula josé drağunnan otryadına quşıla häm qapral däräcäsenä kütärelep qalasına bilgelänä könnärneñ berendä läp xatın qız eşlägän tämäke fabrikası yanında kizü torğanda josé navarro tılsımlı kölü tawışın işetep ala bu irennärendä al çäçäk totqan çegän qızı bulıp çığa iseme karmen soñınnan fabrikada cäncal quba anıñ säbapçese bulıp karmennı çegän ikänlegen mısqıllap äytüçe ber xanım bula qızlar suğışıp kitä josé navarroğa karmennı törmägä alıp kilärgä ämer birälär läkin ul karmenğa qaçarğa mömkinlek birä häm üze zindanğa yabıla zindannan çıqqaç anıñ däräcäsen ğädi soldat däräcäsenä töşerälär läkin ul çegän qızın yezläwne tuqtatmıy kiçlärneñ bersendä polkovniknıñ ştabınıñ tışında kizü torğanda karmen häm berniçä sçegän qızı ofitserlarnıñ küñelen açarğa dip kilälär näfrät utında yanğan josé alarnıñ östäl ästendä biülären patio işege arqılı küzätä binadan çıqqanda karmen joséğa ber kafeda bik yaxşı balıq äzerlänüwen şıpırt itep äytep qala kizü toru waqıtı ütkäç tä josé navarro şul kafeğa omtıla häm anda karmennı taba alar aşap alalar karmen watılğan tälinkä kisäklären castaneta kebek qullanıp biep kürsätä kire komendaturağa qaytu kiçekterep josé navarro tönne karmen yanında ütkärergä bula yeget çegän qızına mäxäbbätennän şaşqan bulsa da şul tönnän soñ qız yuğala mönäsäbätlär karmen başqa cinayätçelär gibraltar kontrabandaçın josé navarro saqlağan diwar qapqası arqılı alıp kergännän soñ dörläp qabınıp kitä josé navarro kamrennı ber ofitser yanında kürgäç ofitsernı üterä häm urmanğa qaça şunnan soñ josé navarro kontrabanidstlar törkemenä quşıla berse artınnan berse üterülär kitä başta yeget karmennıñ çegän iren ütersä ikençesendä gibraltarnıñ ingliz ofitserın tizdän karmen toreador ğaşıyq bula häm josé navarro näfrätenä tüzä almıyça qıznı tawlarğa iltep üterä ikençe könne ul polisiagä birelergä qarar qıla xevsureti görceçä ul könçığış görcestanda gruziädä tarixi ölkä olı qawqaz sırtınıñ ike bitläwendä urnaşqan xevsureti ul görceçä üzännär ile digän süz häm berençe tapqır yözdä oçrí xevsureti ardoti şatili arxoti häm aragvi yılğaları üzännärendä mtsxeta mtianeti ölkäseneñ duşeti rayonına kerä çeçniä belän çikläşä xevsureti mäydanı km² qışqı xalıq sanı keşe iñ zur awılar barisaxo häm şatili başta xevsureti kürşendäge pşavi belän pxovi iseme aldında yöri urta ğasırlarda monda görce patşalarğa qarşı pxovi fetnäläre urın ala läkin pxovlar ciñelä şundí fetnälär näticäsendä pxovida feodal sisteması urnaşılmí häm tawlılar tik ğädät buyınça yäşilär berniçä yıldan soñ tawlılar xristianlıqnı qabul itälär patşağa ğına buysınıp alar çiklärne saqlílar häm üzidärä itälär xevsurlar dinendä görce ortodoks xristianlığı belän mäcüsilek quşılması sizelä izge urınnar jvari tärä xati ikona yä salotsavi gä ğibädätxanä bülänälär din yolaları sovet çorında da üzgärmilär läkin yıllarda xevsurlarnı tawlardan küçerälär küp awıllar buş qala soñğı yegerme yıl däwamında xevsureti xalıq sanı kimi başqa taw ölkälärendä kebek xevsureti dä küp yolalar saqlana görce tele dä urta ğasırlar çorındağı görceçägä oxşaş qan üçe ğasırğa qädär saqlanğan muzıka da urta ğsırlar muzıkasına oxşaş xevsuretidä küp qälğä tözelgän çönki borınğıdan alar çeçen häm kist tawlılarğa qarşı suğışalar şundí bäreleşlär görce şağire vaja pşavelanıñ aluda ketelauri poemasında yazıp alğan iñ tanılğan xaxmati axieli lebaiskari mutso şatili qälğäläre häm gudani häm anatori täreläre encyclopdia britannica yılda yazğança xevsurlar arasında küp qızıq yola tapqan balanı tuu waqıtında xatın ayırım alaçıqta bula ä ire yanında mıltıqtan ata tuudan soñ bala tabuçı ber ay alaçıqta yäşi şunnan soñ bu alaçıqnı yanıp beterälär sc orproba tağın ber qızıqlı yola tuyğa qädär yäş par tön buyı bergä yatap alar üz arasında qılıçnı urnaştırıp censi mönäsäbätlär kilep çıqsa yegetne çäzalap üterälär yel universitetı ing yale aqşnıñ connecticut ştatınıñ new haven şähärendä urnaşqan xosusıy universitet ürmäle göl ligası äğzası yäş buyınça yale universitetı aqşnıñ öçençe universitetı ayıruça bakalavriat mäktäbe yale college häm yale xoquq mäktäbe kiñ tanılu alğan sonğısın berniçä däwlät citäkçeläre prezidentlar tämamlağan yılda yale xoquq mäktäbe aqşta berençe tapqır ph d däräcäsen birgän uqu yortı universitetnıñ aktivları milliard dollar endowmentan tora küläme buyınça aqşta ikençe kitapxänälardä millionğa yaqın kitap saqlana bakalavriat studentları kübesençä irekle sänğät ölkäsen saylıy yale belän harvard universitetı ozaq yıllar däwamında köndäş uqu yortları bulıp sanala yale universitetınıñ quşamatları elis häm yalies egermençe ğasır başında yale başqa ürmäle göl ligası uqu yortları belän berrättän aq tänle bay amerikan studentların cälep itügä ünälderelgän säyäsätne qabul itä bu säyäsät yılda ğına tuqtatıla yale universitetınıñ devizı yähüdi urim v tumim yaqtliq häm xaqlıq yale universitı zur külämdä kolledj gotik binalar kollektsiäsenä iä buluı belän bilgele şular arasınnan louis kahn yale art gallery häm center for british art eero saarinennıñ ingalls rink ezra stiles häm morse college paul rudolphnıñ art architecture binası yalenıñ küp kena binaları yıllarda neo gotika stilendä icat itelgän kampustağı iñ borınğı binalarnıñ berse connecticut hall georgian stilendä eşlängän yale toraq kolledjdan tora bu sistema oxford häm cambridge universitetlarınnan ürnäk alğan härber collegenıñ üzenä xas arxitektur üzençälekläre bar bakalavrlar nindi kolledjda uqularına qaramastan yaledäge ike meñgä yaqın kurslarnıñ teläsä qaysısın saylap ala toraq binalar mäşhür şäheslär isemnären yörtä corc bize fr alexandre césar léopold bizet yäisä georges bizet jorj bizé romantik erağa qarağan fransuz kompozitorı häm pianist karmen äsäre belän tanılğan georges bizet yılnıñ oktäberendä tua kompozitornıñ atası cır uqıtuçısı bula häm ulınıñ cır talantı buluın irtä sizep ala bizet un yäşendä konsevatoriägä uqırğa alına konservatoriädä bizetnıñ uqıtuçısı p j g zimmermann bula soñınnan ulı charles gounod uqıtuçı hönären atasınnan miras itep ala gounod üsmer çağında berençe töple äsärlären icat itüçe yäş bizetğa iñ zur yoğıntı yasıy yılda bizenıñ ber aqtlı le docteur miracle serle doktor äsäre jacques offenbach tarafınnan oyıştırılğan konkursta berençe büläkne ala büläk offenbachnıñ teatrında äsär quyılışın üz eçenä ala torğan bula şul uq yılnı bizet prize de romeda ciñep öç yıl italiädä uqu mömkinçelegen ala uqu tämäläp parijqa qaytqaç bizetğa öç aqtlı libretto birelä häm şul librettodan bizet yılda thétre lyrique teatrında les pcheurs de perles ence ezläwçelär äsären quya läkin ul tänqitçelär häm kiñ publika arasında qatnaş xislär tudıra kiläse berniçä yılda bizet şäxsi pianino däresläre birep kön kürergä mäcbür bula kiläse biş yıl eçendä unğa yaqın opera proektın başlap cibärsä dä bizetğa yılnıñ mayına xätle säxnäläşterü bäxete tätemi ul opera djamileh artıq uñış qazanmıy läkin bizet säxnäläşterü belän qänäğät qala häm şul uq yılnı opéra comique öçen öç aqtnı tämamlawın iğlan itä bu öç aqt soñınnan dönyaqüläm tanılğan carmen operasın täşkil itä georges bizet yılnıñ iyünenä dönya quya           attila cuzeppe verdi tarafınnan icat itelgän opera zaxarias wernernıñ attila könig der hunnen attila hunnar patşası äsäreña nigezlängän operanıñ premyerası teatro la feniçeta yılnıñ martında ütä opera prolog häm öç aqttan tora cimerelgän aquileia akilia şähärendä attila häm anıñ ciñelmäs urdası suğış äsirlärenen xatın qız bulularına şaqqatalar alarnıñ liderı odabella nişläp hun xatınnarı ğädättä öydä utıralar dip sorıy attila bu xatınnıñ batırlığına soqlana häm teläsä nindi üteneçen başkaraçağın äytä qız attiladan atasın ütergäne öçen üç alır öçen qılıç sorıy roman rim ilçese ezio kilä häm imperiän bülü turında üz täqdimnären citkerä attila anı kire qağa säxnä sazlıq cirlegenä venetsiäneñ bulaçaq urınına küça attila haman odabella turında uylana läkin şähär tözeleşenä böten köçen quya räsäyneñ altın xäzinäse yılnıñ mayında däwlät fondında bulğan altın kömeş platina häm qimmätle käğäzlär mäskäw tambov samara saqlağıçınnan qazanğa küçerelä qazan baş kütärgän çex slovak korpusı ğäskäri berämlekläre häm komuçníñ xalıq armiäse qulına küçkäç räsäy xäzinä altınnarı zur öleşen başta samarağa august annarı ufağa öktäberdä omsk şähärenä ozatalar xäzinäneñ küpme bulğanlığı täğäyen mäğlüm tügel isäp xisap käğäzläre saqlanmağan yılnıñ may ayında admiral kolçak ämere belän isäpkä alınğan baylıqnıñ nominal qimmäte sum tien täşkil itä kuytun kileşüe näticäsendä çex slovak korpusı citäkçelege sovet xökümätenä xäzinäneñ sum tienen qaytarıp birä xäzinä yılnıñ may ayında qabat qazanğa qaytırıla rsfsr däwlät bankınıñ qazan bülegenä salıp quyıla annarı şul yılnıñ azaqlarında mäskäwgä küçerelä nobel büläge fänneñ meditsina häm fiziologiä fizika ximiä ädäbiät häm solıx ölkälärendä birelä torğan dönyanıñ iñ möhim büläge ekonomika ölkäsendäge büläk yılda şvetsiä üzäk bankı tarafınnan alfred nobel istälegenä bağışlap birelä berençe tapqır nobel büläge yılda birelä başlıy nobel solıx büläge küp belgeçlär tarafınnan säysi yaktan yoğıntığa birelgän dip täñqitlänä solıx bülägennän qala nobel büläkläre stockholm şähärendä yıl sayın dekäberdä alfred nobelneñ ülgän könendä tapşırıla härber büläk aluçı ğädät buyınça cıyılğan qunaqlar aldında leksiä belän çığış yasarğa tieş nobel üzeneñ baylığınıñ yäğni şved kronasın fondqa tapşıra nobel neñ qaldırğan wasiäte tübändägedän ğibärät tieşle komitetlar nobel büläge laureatların öktäber ayında iğlan itä şunnan soñ bülaklär tantanalı räweştä dekäberdä tapşırıla sönğı yıllarda banket stockholm şähär sarayında ütä büläk maksimum öç laureatqa birelä ala härber büläk altın medaldän diplom häm aqçadan tora xäzerge waqıtta aqçalata büläkneñ zurlığı million çaması alfred nobelneñ büläkne matemtiklarğa birmäw mäs äläse buyınça törle fikerlär yöri nobel wasiäte praktik açışlar turında süz yörtä ä matematika isä praktik fännär rätenä kermi ikençe säbäbe yöz başında şvetsiädä inde matematika ölkäsendä zur bülakneñ buluı şulay uq legenda räweşendä nobel xatınınıñ ber matematik belän bulğan mäxäbbäte atalsa da bu legenda çınğa aşuı mömkin tügel çönki nobel berqayçan da öylänmägän bulğan tarixta curie ğäiläse biş nobel bülägen alğan qol ğali yaqınça bolğar tatar şäğire tatar yazma ädäbiätenä nigez saluçı mäşhür qıyssai yosıf liro epik poemasınıñ avtorı äsärneñ süjete yosıf päyğämbär turında täwrättä häm qor ändä bäyän itelgän qıyssadan alınğan äsär küp kenä ğomumkeşelek problemaların çağıldıra yaxşılıq häm ğädellek yawız köçlär belän köräşe keşelärneñ yaqtığa bäxetkä äxlaqi saflıqqa kamillekkä omtılış h b poema tatar xalqınıñ äxlağın tärbiäläwgä añarda humanizm sıyfatların üsterügä ädäbi teleneñ formalaşuına zur yoğıntısı yasağan tatarlar küpläp yäşägän töbäklärdä äsärneñ dän artıq qulyazma nösxäläre häm küçermäläre tabıla kitap räweşendäge berençe basması şağir utız imäni äzerlägän fänni tekst yılda qazanda dönya kürä naşire räxmätulla ämirxanov äsärneñ qazanda çıqqan basmaları nän artıp kitä alar arasında f fasiev äzerlägän cıyılma tänqidi fänni basması yılda näşer itelä mongol tele bu termin mongolíanıñ mongolları tele wä barça mongol törkeme telläre añlata monnan tış mongol tele terminı belän şulay uq borınğı ğomumi mongol tele häm iske yazu mongol tele añlana mongollarnıñ töp mr xalqınıñ wä eçke mongolíanıñ wä törle qıtay regionlarında yäşi torğan ayırım törkemnärneñ tele töp dialekt buyınça yış xalxa mongol yä ğadi xalxa atala xalxa teleneñ ädäbiät normı häm mnr däwlät tele xälät bar anda söyläşüçelär sanı mill keş çaması xalxa dialektı mongol tele dialektlar üzäk törkemenä kerä anıñ beländer berättän könçığış da könbatış gruppları şulay uq ayırılalar dialektlar arasındağı ayırımlıklarnıñ nigezdä fonetik täbiğäte bar mongolía milli tele bularak ul mongol xalıq révolütsiyäsennän soñ xalxa dialektı buyınça tözelä başladı nçe yıldan birle anıñ kirillik älifba buyınçağı yazuwı bar xalxa mongol belän mongol yazuwı tele mongol telläre törkemenä kerälär bu törkem kiläçäk törkemnärgä bülenä tönyaq mongol telläre burt qalmıq ordos xamnígan oyrat könyaq mongol telläre dagur şira yugur dongxiang baoan tu mogol tele äfgänstanda ayırımça bula bu tellär ber bersenä bik yaqın üz tözüwe buyınça bolar agglütinativ tellär flektivlek elementläre belän bula küpçelek tellärdä qalmıqtan häm burttan başqa şäxessez fiğil törlänüe sífatlı monnan tış morfologiä sferasında alarda süz alıştıruı häm süz eşäwe arasındağı ayırma yuq mäsälän kileş formaları ber süzneke yaña süzlär kebek bula häm tağın ber tapqır kileş buyınça törlänä alalar iälek almaşlıqları urınında ayırım affíkslar bar şäxesle dä şäxessez predikativ affíkslar buluı isemlär fiğil kebek törlänä alalar dip täesir qaldıra süz törläre yomşaq ayırıla bolar isem fiğil dä üzgärmäüçe kicäkçälär isem dä sífat küpçelek tere tellärdä häm yazu tellärendä morfologikça tügel ä sintaksís funktsiäse belän genä ayırılalar sintaksísta spetsial bilgelänüçe aldında bilgeläwçe urını cömlä axırında fiğil urını da bilgelänüçe wä bilgeläwçe kileş yä san buyınça kileşterü yuqlığı bula bella äxät qızı äxmädullina tanılğan sovet şağiräse xx yözneñ ikençe yartışında iñ zur yazuçılarnıñ berse rusiä yazuçılar berdämlege rus pen üzäge a puşkin is sınlı sänğät muzeye dusları berlege äğzası amerika sänğät häm ädäbiät akademiäse layıqlı äğzası bella äxmädullina yılnıñ aprelendä mäskäwdä dönyağa kilä atası milläte buyınça tatar anası italiä çığışınnan bulğan mäktäp yıllarında uq şiğer yazu belän qızıqsına başlıy nçe yılda ädäbiät institutın tämamlıy berençe şiğer cıyıntığı qıllar yılda dönya kürä annan soñ yalqınsınu muzıka däresläre şiğerlär qarlı buran şäm ser baqça soñğısı öçen avtorğa sovet berdämlege däwlät premiäse birelä bella äxmädullina icatında görci teması zur urın alıp tora äxmädullina bertörkem görci şağirläreneñ äsärlären tärcemä itä bella äxmädullina qäläme astınnan berniçä zamandaşı tanılğan şağirlärgä bağışlanğan istäleklär a puşkin m lermontov turında esselar çığa sir karl raimund popper iyül sentäber mäşhür avstriä häm böyek britaniä fälsäfäçese london school of economics nıñ professorı xx yözneñ iñ möhim fän fälsäfäçese bulıp sanala şulay uq küpsanlı cämğiäwi ham säyäsi fälsäfä äsärläre avtorı popper küplär öçen klassik fälsäfägä qarağan induktiv fänni metodnı tänqitläwçe häm falsifikatsiä metodın alğa sörüçe ğälim bularaq bilgele karl popper yılda vena şähärendä dönyağa kilä ata anası katolik dinenä küçkän yähüdilär bula popper vienna universitetında belem ala popper yılda fälsäfä fäne buyınça phd däräcäsenä layıq bula popper kritik ratsionalizm töşençäsen üzeneke itä bu töşençagä nigezlänep ul klassik empirizm häm induktivizm başlanğıçların inkyar itä popper fänni teoriäläreneñ abstrakt buluların häm şuña kürä alarnıñ näticäläre yärdämendä genä tikşerep buluları turında yaza ul fänni teoriäneñ bilgele tarixi häm mädäni şartlarda tuğan problemlarğa cavap ezläw öcen barlıqqa kilä dip sanıy mantıyq yağınnan qarağanada fänni teoriäne küpsanlı testlar döres dip tabarğa mömkin läkin ber negativ näticä anı tulısınça inkyar itargä citä bu nätica popper nı falsifikatsiä printsibın qullanırğa inandıra popper şulay uq xaqlıq töşençasen añlatu östendä dä eşli anıñ fikere buyınçä bilgele ber teoriä yäki fanni näticäneñ xaqlığın töşençaneñ döres eçtälek häm yalğan eçtälek lären çağıştırudan soñ bilgeläp bula räşid ğäli ulı sönniev tanılğan räsäy ğälime cämğiät eşleklese tatar millätennän üzbäk sotsialist cömhüriäteneñ taşkent şähärendä yılnıñ çe martında dönyağa kilä räşid sönniev rusiä fännär akademiäseneñ şäräfle äğzası räşid sönniev mäskäw fizika texnika institutın häm mäskäw däwlät universitetın tämamlıy fizika matematika fännäre doktorı mfti porfessorı ul rusiä fännär akademiäseneñ yuğarı energiä bülegen citäkli ğäläm tikşerenüläre institutınıñ äydäp baruçı fän xezmätkäre şulay uq maks plank astrofizika institutı direktorı garhing almaniä ya zeldoviç belän xezmättäşlekltä sönniev zeldoviç effektı isemle teoriä avtorı bu teoriä nigezendä ğälämdä relikt nurlanışı elektronnar tä sire astında waqıt ütü belän tarala n şakura belän berlektä r sönniev matdälärneñ qara tişekkä töşüe häm ikele sistemanıñ ber yoldız qara tişek yäki neytron yoldız bulğanda köçle rentgen nurlanışı astında barlıqqa kilgän akkretsion disklar modelen eşli räşid sönniev mir orbital kompleksına kergän kvant module tözegän häm anıñ belän idarä itkän törkemne citäkli bu modul yärdämendä yılda berençe tapqır ör yaña yoldıznıñ rentgen nurlanışı yazıla xäzerge waqıtta r sönniev bülege spectrum x gamma isemle xalıqara astrofizika proyektın äzerläwdä qatnaşa ber ük waqıtta ul garhingta awropa kosmik agentlığınıñ esa planck kosmik appartın ğälämgä cibärü eksperimentları östendä eş alıp bara garhing dannie heineman renad zinnur ulı säğdiev tanılğan ğälim fän eşleklese ximiä fännäre doktorı rfa akademigı xalıqara tomografiä üzäge direktorı dan başlap tanılğan ğälim şulay uq rfa akademigı roald säğdievneñ bertuğan enese renad säğdiev dönyağa qazanda nçe yılnıñ nçe dekaberendä kilä nçe yılda novosibirsk däwlät universitetın tämamlıy nçe yıllarda sssr fännär akademiäseneñ seber bülegeneñ ximiä kinetikası häm yanu institutında stajor fänni xezmätkär laboratoriä citäkçese yıllarda şunda uq direktor urınbasarı rfaneñ seber bülege direktorı urınbasarı renad säğdiev rusiädä ximiä fizikası ölkäsendä iñ zur ğälimnärneñ berse basmalarınıñ redkollegiä äğzası mäskäw däwlät rostov däwlät irkutsk däwlät universitetlarınıñ layıqlı professorı rivner fazıl ulı ğaniev zöläyxa tarixi film tatar ädäbiäte klassigı ğayaz isxaqínıñ zöläyxa piesası buyınça quyıldı filmdağı waqıyğalar yöz axırında bara süjetnıñ üzägendä ğädi ber tatar xatınınıñ faciğäle yazmış sürätlänä yaratqan irennän balalarınnan ayırıp alıp köçläp çit dindäge keşegä kiäwğä birelgäç zöläyxa yäşäwneñ mäğnäsen yuğaltıp aqıldan şaşu däräcäsenä citä şuña qaramastan yazmış bersennän berse qatlawlıraq sınawlar quya häm tarix tägärmäçe zöläyxa kebek bik küplärne faciğäle çorlarğa alıp kerep kitä eçtälek buyınça kiñäşçelär räsäy möftiläre şurası räise rawil ğäynetdin razil wäliev häm tufan miñnullin piträç töläçe aqsubay çistay qazan häm çuaşstanda kebek törle töbäklärdä töşerelgän bu filmda barlığı dän artıq uyınçı qatnaştı kibetlärdä dä satılğan räsmi dvdlarnı urısça häm inglizçä subtitraları belän qaraw mömkinçelege dä bar tanılğan sovet kino artistı tälğät niğmätullin dönyağa qırğız ssrınıñ qızıl kiä şaxtörlar şähärçegendä yılnıñ martında kilä tuğan şähäreneñ töp uramı xäzer anıñ isemen yörtä yılda ul vgik nıñ sergey gerasimov studiäsen tämamlıy häm üzbäkfilm şirkätendä eşen başlap cibära ber ük waqıtta ul yuğarı rejissörlıq kurslarında säxnäläşterü bülegendä belem ala tälğät karate masterı bula häm küp yäşlärneñ tormışın şulay itep üzgärta artistnı tanitqan töp röl ğasır piratları berençe sovet ekşen filmı bula tälğät niğmätullın yılda faciğale töstä wafat bula i xatını irina şevçuq ii xatını larisa qandalova cırçı qızları ursula iii xatını xalidä xäsänova ulları säyet kino artistı iv xatını wenera ibrahimova qızları linda cırçı continental airlines inc united airlines united airlines continental airlines continental airlines continental airlines varney speed lines continental mongol xele tatar xalıq şağire ğabdulla tuqay turında qısqa film rejissör salawat yuzeyev minutlıq film tasmasında yaña zaman tatar ädäbiätenä häm ädäbi telenä nigez saluçı ädäbi täñqitçe häm publisist şağirneñ tormışı turında sürrealist yassılıqta üzeneñ qaraşın belderä tarixi faktlarga nigezlängän film tamaşaçılarnıñ künekkän räweştä başın qatırır urınına anglianıñ bbc şirkäte ısulları yärdäme belän filmga uyın säxnälären qatnaştırıp tuqaynıñ tormışı yäki tatarlıq belän qızıqsınmagan tamaşaçınıñ da diqqäten cälep itä ala filmda tuqaynı yaqın dustın ämirxannı ostaz puşkinnı söyläşterä tarix belän xäzerge zamannı ber yulı ähäñle uñayennan añlata filmga üzeneñ qatnaşın kertüçelär arasında rässam ilgizär xäsän häm möxarrir ildus äxmätcan kebek kürenekle sänğat eşlekleläre dä bar filmnıñ galası berençe kürsätelüwe iyün könne qazandağı avrora sänğat galereyasendä uzdı räsmi täqdime iyün könne tatar inform mäğlümat agentlığında ütkärelde täqdimdäğe äñgämäğä rejissör salawat yuzeyev prodüser marina galistkaya häm uyınçı liliä zahidullina qatnaştı iqtisat ğäräpçädän yä dönyaküläm terminologiädä yunançadağı oikos öy häm nomos ğädät yäki yola yäğni xucalıq yolası mäğnäsendäge süzlärennän yulga çığıp xäzerge waqıtta lingua franca ğa äwerelgän inglizçädäge economics süze belän yışraq almaş qullanıla häm kübesençä asatlıraq añlaşıla iqtisat mallarnı häm xezmätlärne barlıqqa kiterüne citeşterüne büleşterü taratunı häm qullanunı tikşerenüçe fän iqtisat ämğiyäwi fän buluwına qaramastan soñğı waqıtta ekonometrika qaramağındağı iqtisadi modellär matematik modellär arqasında tabiği fän dip isäplänä başladı iqtisadi tikşerenülär mäsälägä yaqınlaşu belän törlänä bolar arasında qayber törlänülärne tübändä sanap kitarğä mömkin gomümän iqtisatnıñ meñlägän tören berbersenen astına quyep şäcärä xälendä kürsätüne döres dip äytep bulmıy xättä mömkin tügel iqtisat belemenä tarixi xronologiä yagınnan iqtisat teoriyaläre nigezendä yaqınlaşu iñ kiñ taralgan ısullardan berseder kübesençä ingliz telendä işäytelgän belemneñ bu yünäleşe büten belem yünäleşläre belen berğä tasvirlana säyäsi iqtisat iqtisadi cäğräfä moxit iqtisadı sänäğät iqtisadı h b kgb törkeme yılnı qazanda qorıldı ğömere buyınça muzıka belän şöğellängän deniz bedretdin qazanğa kilgäç yaña dusları belän tanışa tanışudan yaña gruppa tua deniz bedretdinnıñ helsinkida bütän törkem äğzaları qazanda toru häm härkemeñ üz eşläre belän şögellänüe säbäple törkemneñ icatı passif räweştä däwam itä nixayät yılnı tatarstan poyezı isemle albom çığaralar törkem äğzaları härwaqıttağıça the beatlesnı yaratıp urısça rok cırlauçı uynauçılar deniz bedretdinnıñ qolağı ise skandinav rok muzıkasına häm tatar xalıq köylärenä iyälängän albom tawış yağınnan urıs rok tradisiyaların iskä töşerä häm şulay uq deniz bedretdinnıñ moñarçı finlndiädağı tatarlar belän berğä çığarğan albomnardağı lp kebek lirik akustik yañgırawı da bar şulay itep dialektika belän barlıqqa kilgän albom uñışlı dip sanala albomda qayber başkarma ansamble zamanınnan qalğan cırlar belän mäs elmira sin sazıñnı uynadıñ yaña cırlar da bar bolar arasında tatarstan poyezı häm birelmä tatar halıgı cırları süzläre belän ayırılıp çığıp tora elmira häm kızım zarifä başqaru räweşläre belän diqqat cälep itä tuğan telneñ härwaqıttağıça köye tanış süzläre uylandıra vokalda qunaq zölfiyäneñ tawışın işetü söyenderä kgb törkeme xalıqara profile ğadättän tış tawışları häm başqaruları belän törkiädä eşläüçe ber radio alıpbaruçınıñ küzenä çağıla cenk akyol isemle bu keşe açık radyo fm kanalında üzeneñ terra incognita isemle tapşıruwınıñ bersen yılnıñ may ayında kgb törkemenä bağışlıy şulay itep bu törkem turında le yıllarda üzläre yäşäp icat itkän töbäktän tış bütän ildä tawışın yañgıratqan berençe tatar rok törkeme dip äytep bula lı yıllarda saq soq törkeme boney m belän ber säxnäğä çıqqan ide zmç törkeme zmc törkemneñ iseme ülgän keşeneñ yazuları nıñ baş häreflärennän tora yılnı qazanda qorıldı törkemneñ muzıkasın psixodelik rok yünäleşendä yasap süzlärä sosial mäğnä birerğä tırıştılar üzlärneñ icatlarında rok mızıkasın şärqi fäläsäfä häm mädäniäte belen berläştergä omtılalar yılnı törkemğä vitaliy karsev a gasilov yevgeniy gasilov häm i dinavestkiy quşıldı şul uq yılnı avrora festivalendä çığış yasıylar yılnı räşit kallimullinnıñ il gizüçe bolğarda rok operasında muzıka başqaralar albert asadullin belän räşit kallimullinnıñ mähdi rok operasında bergä eşlilär yıl säxnä çığışları belän ütä oktyabr ayında bornauldağı rok azia festivalenä qatnaşalar yılı solistları almaşınıwı belän näticälänä tatarstan respublikası massaküläm kommunikasialär tatmedia agentlığı tatarstan respublikasında däwlät xakimiate organnarı häm cämğıyät arasında üzara näticäle xezmättäşlek urnaştıru mäğlümätneñ grajdannar öçen açıq bulu prinsıbın ğämälgä aşıru alarnıñ mäğlümätqä xoquqların yaqlaw barlıq milek törenä bäysez räweştä massaküläm mäğlümat çaraların näşriät häm poligrafia eşçänleğen tağın da üsterü şulay uq massaküläm mäğlümät çaraların üsterü öleşendä mäğlümätläşterü häm elemtä ölkäsendä yıllarğa tatarstan respublikasınıñ däwlät säyäsäte nigezlären ğämälgä aşıru maqsatınnan oyıştırıldı agentlıq däwlät oyışması anıñ qaramağında dän artıq poligrafia şirkäte häm massaküläm mäğlümät çaraları agentlıq strukturası nigezen tübändäge yünäleşlär täşkil itä tr prezidentınıñ yılnıñ mayınnan nomerlı qararı nigezendä marat yäşär ulı moratov massaqüläm kommunikasialär buyınça tatarstan respublikasınıñ tatmedia agentlığı general mödire itep bilgelände musa aqyeget zadä törekçä musa akyiğit akyiğitzade akyiğitoğlu kürenekle ğälim iqtisatçı yazuçı ğosmanlı byurokratı tatar menlası musa aqyegetzadä yılnıñ dekäberendä neñ penza gubernası çanbar öyäzenä kergän qaybıl awılında dönyağa kilgän anıñ babası altınbay aqyegetzadä aleksandr i zamanında yıl patşa ğäskärendä xezmät itep ireşkän uñışları öçen törle medällär belän büläklängän bulğan atası möxämmätcan isä klasslı urıs mäktäben tämamlağannan soñ xökümät eşendä törle räsmi wazıyfalar başqara musa başlanğıç belemne babasınıñ awılı maçalı mädräsäsendä ala biredä ul din ğilemennän tış tatarça uqu yazunı da öyränä çanbarğa kire qaytqannan soñ andağı klasslı urıs mäktäben tämamlıy atasınıñ qararı buyınça yılda musanı penzağa urıs gimnaziäsenä uqırğa iltälär bu uqu yortın yılda yaxşı däräcä belän tämamlağan yäş yeget mäskäw universitetına uqırğa kerergä teläk belderep ğäriza yaza tik ğärizası qabul itelmi musanı qazanda da uñışsızlıq kötä anı biredäge universitetqa da almıylar aqyegetzadäneñ bu äsäre tatar dönyasında gaspralınıñ törkiçelek ideyälären taratu yulında berençe xikäyä buluı belän dä ähämiätle tatar ädäbiätınıñ formalaşuında ul yul kürsätüçe rolen başqarğan bu xikäyädän soñ zahir bigiev rizaeddin fäxreddin fatix kärimi h b kebek tatar zıyalıları da xikäyä yaza başlıylar xikäyäneñ ikençe basması yılda tatar ädäbiätı kitapxanäseneñ altınçı xikäyäse bularaq basıla xikäyä şulay uq istanbulda da hicri yılda zaman kitapxanäse tarafınnan törekçä näşer itelgän tatarstanda ğämäldä yörgän xäreflär belän tatar mäğrifätçelek ädäbiätı qazan b kitabında xikäyä tulısınça basılğan qayber xezmätlärdä isä qısqaça eçtälege genä birelgän ximäyäçelek protectionism iqtisadi ısullardan berese ximäyä süzeneñ mäğnäse yaqlaw yäki saqlaw dip tärcimä itep bula liberal iqtisatqa qapma qarşı qaraş ximäyäçelek iqtisadi oyeşmanıñ ürnäk däwlät yäisä ber niçä ilneñ barlıqqa kitergän iqtisadi blok üz qısalarında eş itkän iqtisadi beremleklärneñ mänfäğätlären ul iqtisadi oyeşmanıñ wäqalätle organnarı ürnäk xökemät tarafınnan yaklaw säyäsäte kübesençä waqıtlı säyäsät ısulı bularaq qullanıla töp maqsatı iqtisadi aktörlarnıñ çittän kilğän çit il iqtisadi aktörları global bazar basımğa çıdam xälğä kilep konkurent räweştä säüdä itä aluları öçen kiräkle şartlarnı tudıru härqaysı iqtisadi ısulnıñ töp ülçäwe näticälelek ximäyä ısulın ozaq waqıtlı perspektivada näticälelek öçen qısqa waqıtlı perspektivada baş tartu dip añlatıp bula h xix qasıym xanlığı qasıym patşalığı tatar xanlığı räsäyneñ daimi vassalı yıllarda mäskäwneñ böyek kenäze vasiliy ii tarafınnan qazan xanzadäse qasıym xanğa bülep birelgän bilämä cirlegendä oyıştırıla üzäge qasıym şähäre bilämäsenä uqa yılğasınıñ urta ağımı buyları xäzerge rzan ölkäseneñ tönyaq könçığışın öleşe kergän iñ berençe xalqı meşçera häm muroma fin uğır xalıqları kiev ruse belän idel buyı bolğarı tä sirendä yäşi vladimir suzdal kenäzlegenä kerä yılda kenäze yuri dolgoruki gorodets meşçrski nigezlänä mongol yawlarınnan soñ yöz azaqlarında ul cirlärdä altın urdadan çıqqan möxämmäd şirin bäk mişär yortı nigezlägän bulğan yıldan ul rus mäskäw kenäzgele bilämäse suzdal yanındağı suğıştan soñ oluğ möxämmäd xan anı anı kire qaytarıp birüne taläp itä vasili ii şul taläpne ütäp ul ölkägä qasím xanzadäne utırta qasím räsäy patşası xezmätenä kerä şul cirlektä qasím xanlığı barlıqqa kilä töp xalqı tatarlar urıslar mordwalar alar igençelek terlekçelek häm hönärçelek belän şöğellängän töp idaräçe ıruğlar manğıt arğın cälair qıpçaq qasím xanlığı idaräçelären mäskäwneñ böyek kenäzläre häm patşaları qazan qırım seber h b xanlıqlardan çıqqan idaräçe dairä wäkillärennänn bilgeläp quyğannar qasıym xanlığı xannarı yış qına mäskäwneñ qazanğa qarşı oyıştırılğan yaw höcümnärendä üz ğäskärläre belän qatnaşalar qasıym xanı şahğäli mäskäw patşalığı yärdämendä öç märtäbä qazan täxetenä utırtıla qazan xalqı mäskäw däwlätenä köçläp quşılğannan soñ qasıym xanlığınıñ möstäqillege kimi axırda xakimiät mäskäw voyevodaları qulına küçä säyed borhan xan zamanında qasıym xanlığı xalqın çuqındıru säyäsäte başlana bäklär yomışlı cibärüçelärgä äylänälär şul säyäsätkä qarşı tatarlar yılda baş kütärälär xanbikä fatima soltan wafatınnan soñ qasím xanlığı yäşäwdän tuqtıy la traviata giuseppe verdi tarafınnan icat titelgän öç aqttan torğan opera alexandre duma ulınıñ la dame aux camélias romanına nigezlängän la traviata nıñ tärcemäce adaşqan xatın berençe tapkır teatro la feniceta dön ya kürä violetta valery mäşhür courtesan ozaqqa suzılğan awıruınnan sawiqlanu uñaenna parisdağı yortında zinnätle kiçä ütkärä gaston ismle graf şul kiçägä yaş aqsöyäk alfredonı iärtep alıp kilä alfredo violettanı kürü teläge belän yana alfredo tanişqannan soñ şunda uq üzeneñ mäxäbbäten faş itä violetta anı kire kağa läkin kameliä çäçägen birep cibärä häm şul çäçäk şingäç kilergä kuşa anıñ teläge azat tulı köçle tormış alıp baru bula berençe säxnä berniçä aydan soñ violetta belän alfredo parisnıñ çitendä idillic tormış alı baralar violetta alfredoğa ğaşıyk bula häm tormışıñ töbennän üzgärtä läkin alfredo violettanıñ tormış alıp baru öçen böten şäxi äyberlären satuın belgäç şähärgä aşkına alfredo öydä bulmağan çaqta anın atası violettanıñ alfredo tormışıñ cimerüdä ğäepli ikençe säxnä qayğıdan arınu öçen violetta azğın tormış koçağına çuma kiçälärneñ bersendä alfredo anı oçrata häm aña kursätkän xezmätläreñ öçen dip aqça ırğıta violettanıñ escortiı baron douphol alfredonı duelgä çakıra violetta añına kilä häm alfredoğa qarata maxabbätenä ant kıla berniçä aydan soñ violettanı ayağınnan eğä alfredo baronnı cäräxätläğäne öçen tormädä utırıp çıqqannan soñ violetta yanına aşkına häm anıñ alfredoğa bulğän mäxäbbäte xaqına fida kıluı turında belä ham ğafu itüen sorıy violetta alfredo kulında can täslim kıla möxämmätğärif ulı ğabdulla tuqay tatar xalıq şağire tatar ädäbiäte klassigı ädäbi tänqitçe publisist yaña zaman tatar ädäbiätenä häm ädäbi telenä nigez saluçı realistik häm romantik ruxtağı poeziäsendä tuqay şağirneñ cämğiättäge rolen bik yuğarı bäyäli i qäläm möxärrirgä tuğan telgä tuğan cirgä mäxdiä uqıy şüräle par at tuğan tel h b xatın qızlarnıñ xoquqların yaqlap çığa tatar qızlarına xatınnar xörriyäte sotsial häm milli izelüdän azat bulğan cämğiät turındağı fikerlären belderä xörriät xaqında kitmibez sorıqortlarğa peçän bazarı yä yaña kisekbaş mädräsädän çıqqan şäkertlär ni dilär kebek satirik äsärlärendä häm publisistikasında samoderjaviene feodal patriarxal yäşäyeşne cämğiättäge härtörle iskelek qaldıqların qädimçelärne häm iske tip mädäräsälärne äxlaqsızlıq küreneşlären tänqitli sayfiä äxlaqsızlıq şiğerlärendä küz yäşe aralaş kölep baylıq häm xäyerçelek arasındağı sotsial qarşılıqlarnı kürsätä tuqay tatar realistik tänqitenä nigez saluçı da tänqit kiräkle şäyder krılov bayron goethe heine schiller puşkin lermontov şiğerlären irekle tärcemä itä häm näzıyrälär yaza tatar häm törki telle xalıqlar ädäbiyätlärendä awrupa tibındağı realizm häm romantizm ısulların üzläşterügä üzennän zur öleş kertä tuqay tatar xalqınıñ söyekle şağirenä äwerelä tormışı häm icatı böten tatar ädäbiäte üseşenä bügen dä üzeneñ şifalı yoğıntısın yasap tora rus telendä berençe kitabı yılda basıla valentin volnov tärcemäsendä ğabdulla tuqay yaña tatar bistäse ziratında kümelgän mangazeya urısça nenets tärcemä itelmi torğan etnonimnan polr tügäräge artında häm könçığış seberdä berençe urıs qala mangazeyağa yılda turuxanski kray da taz yılğasınıñ biek uñ yaqta nigez salğannar karskoye diñgezeneñ taz gubasınnan qultığınnan kilometerdä urnaşqan räsäydä bolğawır zaman başlanğaç küp xalıq sebergä küçä başlí mangazeyada xalıq sanı bik tiz üsä iqtisadına töp öleşe keş häm aq tölke tirese belän säwdä kertä yılda räsäy patşası vasili şuyski mangazeyanı şähär bulıp iğlan itä bu waqıtta mangazeyada diwarlı kirmän bistä öç çirkäw säwdä yortı patşa ambarları urnaşa bar bínalar mäñgelek tuñlıqta toralar fundamentlar tuñdırğan yomıçqa belän nığıtqannar fundament astına qayın tuzınnan eşlängän tabaqlar salalar grunt sulardan nığıtu maqsatında şähärdä yort bula dän artıq keşe yäşi kirmän diwarlarında manara urnaşa spasskaya ütädän ütä yöri torğan uspenskaya zubtsovskaya ratilovskaya häm davıdovskaya qalanı äyländerep ike ineş ratilovka häm osetrovka ağalar mangazeya çirkäwlär başları altın belän qaplanğan ide şähär rus tönyağınıñ iñ matur şähärlärdän berse sanala şuña qaramastan mangazeya seberdä zur röl uyní äle läkin mangazeylılar keşkä varvarlarça awlílar keş başqa cirlärgä üçä yılda zur yanğın kilep çığa yanğınnan soñ şähär yaıadan torğızıp almí iwayät buyınça ber çirkäw yanında cirdän tabut çığa tubíl arxiyepiskobı simeon mangazeyağa ivan semyonov ataqaynı cibärä tabutnı açqaç ataqay yäşle vasili fedorovnıñ mäyete taba vasili ber mangazeya bayda xezmät itkän şundí bay anı açqıç belän bärep ütergän tabut yanında moğcízalar häm tereltülär kilep çığalar vasili mangazeyskiy izgeläre rätenä kerttelä seberneñ iñ xörmätle izgelärdän berse sanala anıñ xörmätenä taz yılğasında käşänä tözilär läkin yıllarnıñ azağında mäyet qaldıqları turuxanskqa küçerälär yılda mangazeyanıñ soñğı toruçılar turuxanskqa da küçälär ütkän ğasırlada mangazeya mäñgelek tuñlıqqa batıp kitkän yılda urıs säyäxätçese v i markgraf mangazeya qaldıqların taptı yıldan arxäologik qazılmalar ütkärälär lamantinnar trichechidae isemle ğäilälek trichechus isemle törkeme zur su imezüçese qayçaqta diñgez síırı atala trichechidae dugongidae dän baş söyäge häm qoyrığı küreneşe buyınça ayırıla lamantinnıñ qoyrığı işkäk küreneşle dugong nıñ qoyrığı çäneçkä küreneşle ide lamantin üsemlek aşawçı xaywan üze waqıtınıñ küpçelegen saylıqta kötüdä yörep ütkärä lamantin tönyaq üzäk häm könyaq amerikanıñ karib diñgezeneñ say sazlı yarlarında yäşi lamantinnıñ ber töre trichechus senegalensis afrikanıñ könbatışında t inunguis isemle tör könyaq amerikanıñ könçığışında öçençese t manatus karib diñgezendä west india utırawlarında kön kürä florida lamantinı ayırım tör bulıp uylanıla itis buyınça ul t manatusnıñ törçelege ide lamantinnıñ ozınlığı meter häm zurraq ide lamantin tozlı häm tozsız suda yäşi ala lamantin awlaw may häm it öçen oyıştırıldılar ämmä xäzer räsmiçä lamantin awlap yaramí west india lamantinı siräk oçrí torğan tör bula lamantinnıñ tabiğí doşmannar bulmağaç keşeneñ ekspansise sazlı diñgez yarlarda anıñ tabiğí yäşäw tirälegen yuq itte bik küp lamantinnar köymä motorları belän yaralanğan bulalar aşap balıq totu qoralların qarmaqlar batırğıçlarnı yış yotalar bu äyberlär alarğa zían kitermi qarmaq cebelärdän tış bu äyber aş qaynatu organnarğa yulnı yaba şunnan xaywan ozaq ülä lamantinnar sunı cılıtuçı elektrostansílar yänäşäsendä cíılırğa yaratalar alar bu tabiğí bulmağan cılılıqqa ışanalar häm sunıñ daimi temperatur buluı säbäple migrasí itmilär elektrostanşílar betkändä u s fish and wildlife service däwlät tabiğät saqlaw xezmäte lamantinnarğa öçen sunı cılıtu ısulı ezli tatar xalqınıñ borınğı babaları uydırma xorafatlarğa ışanıp äylänä tirä dönyanı canlı itep kürgännär alarnıñ küzallawlarınça törle küreneşlär b n ilahi köçlär idarä itkän kük allası täñre baş alla sanalğan k mäcüsilek xvi ğasırda tatar xanlıqların rusiä patşalığı üzenä buysındırğannan soñ tatar xalqı mäktäp mädräsälären mäxällälären ruxaniların yuğalta ruxi tormışı fäqirlänä bara patşa xökümäte häm prawoslawie çirkäwläre tarafınnan dini häm milli ezärlekläwlär näticäsendä möselman xalıqları küp tapqırlar baş kütärergä mäcbür bula xx ğasır başında qazan gubernasında ğına da mäçet eşli xvi ğasır nıñ yartısında töbäktä xristian dine tarala başlıy xx ğasır başında tatarstan territoriäsendä qazan vätqa samara sember häm ufa yıparxiälärenä qarağan pravoslavie mäxälläse häm monastır eşläp kilä sovet däwläteneñ din ölkäsenä qağılışlı säyäsäte rsfsr xksnıñ çirkäwne däwlättän häm mäktäpne çirkäwdän ayıru turındağı ob otdelenii serkwi ot ğosudarstwa i şqolı ot serkwi dekretı h b doqumentlar b n bilgelänä dinneñ cämğiät tormışına yoğıntısı şaqtí çiklänä soñğı yıllarda tatarstan cömhüriätendä islam dine belän qızıqsınu mäxällälärdä imam xatıyb bulıp häm möselman uqu yortlarında möğällimnär bulıp eşläwçe hönärilärgä ixtıyac artu säbäple hönäri möselman uqu yortları buldırıldı bügenge köndä mondıy uqu yortları eşli sanap ütelgän uqu yortlarında nän artıq şäkert uqıtıla wä här mäçettä diärlek başlanğıç mädräsälär dä eşli tc mdn tarafınnan barlıq uqu yortları öçen uqu plannarı tözelgän borınğı tatarlar turında ayırım mäqälädä äytelä tatar xalqı ul törki xalıq tatarstannıñ töp xalqı tatar xalqınıñ küpçelege idel uralda yäşi şaqtıy öleşe räsäydä yäşi idel ural da kübräk mäskäwdä häm seberdä çirmeşlär tatar xalqın suas dip atıylar tatar xalıq bularaq töp cirle törkemgä bülenä ş u finlandiä tatarları törkeme dä bar idel ural töbäge törkeme iñ zurısı anda mln nan artıq tatar isäplänä tatar telendä söyläşälär yözlärdä ğomumi tatar ataması belän yörüçe qayber törki xalıqlar qırım tatarları nuğaylar w b yözneñ yartısı yöz axırlarında üzläre möstäqil milli törkem bulıp oyışalar tatarlarnıñ küpçelege möselman sönnilär tatar milläteneñ köçläp çuqındırılğan öleşläre dä bar keräşen tatarları nağaybäklär möselman tatarlarnıñ xäzerge din üzäkläre qazan mäskäw ufa irımbur sarıtaw xacitarxan tömän w b şähärlärdäge möftiätlär ş u polşa litva tatarlarınıñ üz dini oyışmaları bar tatarnıñ kilep çığışı mäs äläsendä fändä töp konsepsiä bar anıñ buyınça tatarnıñ kilep çığışınıñ töp nigeze bolğarlar häm törkiläşkän cirle fin uğır xalqı ä wälidi x ğäbäşi m zäki f urmançı h b ğälimnär bolğarlar kilep çığışında awraziäneñ iñ borınğı çordan mäğlüm küçmä skif sarmat alan asam h b nıñ da qatnaşı bar dip isäplilär bolğar tatar qaraşı tarafdarları tatarnıñ milli mädäniäte wä ğöref ğädät nigezläre idel buyı bolğar däwläte däwerendä şäkellängän häm altın urda soñraq qazan xanlığı däwerlärendä ällä ni zur üzgäreşlär kiçermägän dip sanıylar altın urda çorında bolğar xalqı berniçä milli mädäni törkemgä bülenä qazan xanlığı däwerendä bolğarlarnıñ mongollarğa qädär bulğan ğöref ğädät yäşäw räweşläre yañadan torğızıla häm alğa taba üzençälekle üseşe däwam itterelä xätta xalıqnıñ bolğar räweşendäge üzataması da yıllarğa qädär saqlana dip uylanıla tatarnıñ kilep çığışına qarağan bu konsepsiä yöz başlarında r f fäxretdin g n äxmär n n firsov m g xudyakov w b ğälimnärneñ xezmätlärendä dä çağılış taba vkp b ükneñ yılğı avgust qararınnan tatarstan partiä oyışmasında massa politik wä ideologiä eşeneñ torışı wä anı yaxşırtu çaraları turında wä sssr faneñ qazan tatarları millät çığışın açıqlawğa bağışlanğan fänni sessiäsennän soñ älege konsepsiä räsmi bularaq qabul itelä x g ğimädi a p smirnov n f kalinin l c cäläy h v yosıpov a x xalikov m z zäki w b ğälimnärneñ xezmätläre şuşı konsepsiägä nigezlänä könçığış awrupağa tatar mongol qäbiläläre b n bergä küçep kilgännär cirle qıpçaqlar b n quşılıp wä altın urda däwerendä islam dinen qabul itep tatar mädäniäten wä däwlätçelegen barlıqqa kitergännär digän qaraşqa nigezlänä bu konsepsiäneñ töp asılı qayber urıs başqort çuaş ğälimnäre n a mäcitev v f kaxovskiy v d dmitriev n i yegorov m r fedotov w b xezmätlärendä çağılış taba bu konsepsiä tatar xalqınıñ kilep çığışında idel buyı bolğarı xalqı b n bergä qıpçaq kimäk däwläti berläşmälärenä kergän xalıqlar qatnaşuına da zur urın birä bu qaraşta toruçılar fikerençä tatar xalqınıñ töp üzençälege wä yäşäyeş ölgeläre xalıqnıñ tarixında wä tormışında gäwdälängän üzañı üseşendä ğasırlar buyı däwam itkän dini yolalarında däwlätçelektä yazma mädäniät wä mäğrifät ğädätlärendä çağıla tatar xalqı milli tarixınıñ töp üseş däwere altın urda çorına turı kilä şul çorda cirle bolğar wä qıpçaqlar mongollar b n kilgän işle törki tatar qäbilälärenä quşıla yaña däwlätçelek wä mädäniät ğädätläre törki nigezdä urtaq ädäbi tel barlıqqa kilä altın urdanıñ möselmanlaşqan aqsöyäk qatlawı arasında yaña tarixi ğädätlär wä mäğlüm milli üzañ oyışa şuşı yaña milli üzañ oyışu barışında yözneñ urtalarında mongollar yawına qädärge cirle qäbilä atamaları yuqqa çığa wä törki moğol ıruğ qäbilä atamaları östenlek ala başlıy nayman qoñğırat kiräit tabın qatay manğıt oğlan cälair uyşın w b altın urda çorında yaña mädäni tarixi üseş räweşläneşe üzägendä törle xalıqlar mädäniäten ş i çıñğızıylar ğädäte b n islam dine yolaların berläştergän ayırım ber imperiäçel törkem yuğarı däräcäle türä ruxani wä xärbilär qatlawı oyışa törle qabilä wäkilläre buluğa qaramastan alar üzlären ayırım etnoslardan östen quyalar wä yöz tirälärendä şunda bulğan mädäniätlär cirlegendä tudırılğan yaña milli mädäni cämğiätkä nigez salalar şul räweşle milli säyäsi tatar berdämlege barlıqqa kilä altın urda däwerendä ber ük waqıtta uğız wä qıpçaq telläre nigezendä ayırım qabilä söylämnärennän östen bulğan ädäbi tel nigeze barlıqqa kilä idel törki altın urda tarqalğaç yöz oyışqan tatar däwlätlärendä olı urda qazan xanlığı xacitarxan xanlığı qasıym xanlığı seber xanlığı nuğay urdası w b xacitarxan qazan qırım qasıym seber tatarları dip atalğan yaña cirle millät törkemnäre barlıqqa kilä idel ural seber töbäkläre urıs däwläte tarafınnan yawlap alınğannan soñ yözneñ yartısı tatarnıñ törle milli cirle törkemnäre arasında küçeş wä üzara aralaşu mädäni yaqınayu xäräkäte köçäyä qazan seber xacitarxan tatarlarınıñ telläre wä mädäniätläre yaqınlığı arta bara şunıñ näticäsendä ayırım milli törkemnärne berläştergän din cirlegendä ğomumiläşterelgän möselman ataması yışraq qullanıla başlıy yözneñ yartısında burjuaz sosial iqtisadi mönäsäbätlär köçäygän çorda ayırım milli mädäniätlär bigräk tä idel ural töbägendäge tatar mädäniäte yuğarıraq basqıçqa kütärelä tatar xalqınıñ tarixi mädäni berdämlege mäs äläse wä ütkäne b n qızıqsınu arta tarixi ğädäte barlaw yañartıla ş märcäni h atlasıy ğ isxaqıy w b bu çorda qazan tatarnıñ yuğarı üseşkä ireşkän mädäniät ädäbi tel uqu uqıtu kitap bastıru wä waqıtlı matbuğat qazanışları rusiädä yäşäwçe baytaq törki xalıqlar öçen ürnäk bula başqa tatar milli törkemnäreneñ milli üzañı üsüenä kiterä alarda berdäm tatar xalqı bulu xise köçäyä yılda xalıq sanın isäpkä alu waqıtında sssrda yäşäwçe tatarnıñ üzen şul isem b n atağan idel ural töbägendäge tatarnıñ ber öleşe üzlären mişär keräşen tiptär xacitarxan yaqlarında nuğay qarağaş seberdägeläre boxarıy w b dip yazdırğan tatarnıñ kilep çığışında törki tatar konsepsiäsen yaqlawçı ğälimnär g s ğöbäydulla ä n qurat n a basqaq ş f möxämmädyar r g quzi m g ğosman r g fäxretdin ä g möxämmädi n däwlät d m isxaq u şamilulı w b tatarnıñ ata babadan kilgän wä tormış könküreştä iñ möhim urın totqan töp şöğılläre igençelek terlek asraw umartaçılıq wä sunarçılıq cir bilämäläre awıl cämäğät qaramağında bula anı tigez büleşep faydalanalar sörü cirläre bolın tuğaylar wä urmannar başlıça ir at sanınça imanalap bülenä ğädättä basulı çäçü äyläneşe qullanıla ş u idel buyı wä ural töbäklärendä borınğıdan kilgän çäçülek mäydanın buldıru ısulı ışna äzerläw dä yöz başlarına qädär saqlana başlıça arış solı arpa yazğı boday tarı boray qaraboday borçaq yasmıq igälär xucalıqqa kirägençä citen kinder çäçälär xacitarxan wä seber tatarlarınnan qala başqa milli törkemnärdä terlekçelek xucalıqta ikençel urında torğan at sıyır sarıq käcä asrıylar qoş qorttan tawıq qaz ürdäk ürçetälär keräşen tatarları wä nağaybäklär arasında sovet çorınnan başlap duñğız asraw başlana qayber xucalıqlarda östämä tabış öçen umarta qortı totıla yöz axırlarına qädär qayber urınnarda qırğıy qort balın da cıyalar xacitarxan wä seberdä bigräk tä balıqçılıq wä sunarçılıq käsebe kiñ tarala başqa töbäklärdä ul käsep ayırım häwäskärlär eşe bularaq sanala tatar yäşelçä üsterü baqçaçılıqqa az ähämiät birälär qarbız qawınnı küpläp citeşterü b n başlıça könyaq ural wä xacitarxan qırım töbäklärendä genä şöğıllänälär başqa töbäklärdä kübräk suğan kişer çögender torma şalqan qabaq üsterelgän ayırım xucalıqlarda qıyar käbestä tomat işe yäşelçä dä citeşterelgän yöz urtalarınnan bäräñge tatarnıñ ikençe ikmägenä äwerelä idelneñ uñyaq yarı töbäklärendä yort yanı baqçalarında alma çiä qura ciläge qarlığan w b cimeş ağaçları da üsterelä ayırım hönärçelär baqır timer taşların eretep törle eş wä suğış qoralları yasağan ağaçtan wä balçıqtan kiräk yaraq äyberlär citeştergän kiez basqan keläm palaslar tuqığan käcä mamığınnan şäl bäyläw yonnan yäki kinderdän citen süsennän törle tuqımalar tuqu eşe yon tetü tire iläw wä kün äyberlär eşläw kiez ayaq kiemnäre wä tula basu kün ayaq kiemnäre tegü çıpta qap suğu kismäk yasaw sabın sumala qaynatu deget quu kümer yandıru arba çana yasaw zärgärçelek eşkärtelgän tiredän zatlı ös kiemnäre uqalap çigep baş kiemnäre tegü w b tatarnıñ kiñ taralğan käsepläreder säwdä eşe säwdä aradaşlığı da tatarnıñ borınğı däwerlärdän kilgän ğädäte yöz urtalarında däwlätçelekne yuğaltqaç qına satu alu b n kön kürüçelär sanı bik küpkä kimegän yöz urtalarınnan patşa xäkimiäte tatarlarğa urta wä üzäk aziä illäre b n säwdä mönäsäbätläre urnaştıruğa mömkinçelek birä şunnan soñ qazan irımbur governılarında rzan governısınıñ qasıym töbägendä tatarnıñ zur säwdä üzäkläre barlıqqa kilä tatarlar nigezdä utraq tormışlı xalıq qayber töbäklärdä ayırım tör xucalıq eşlären başqaru öçen cäy köz aylarında cäyläwgä çığıp yäşäw ğädätläre dä saqlanıp kilä toraq yortları ğädättä büränädän yäki tabiğıy taştan kirpeçtän wä yandırılmağan saman kirpeçtän tözelä borınğıraq zamannarda cäyen kiez tirmälärdä qış aylarında yartılaş cirgä qazılğan öylärdä yäşäw oçraqları da bulğan soñraq tirmälär cäyläwdä yäşäw aylarında ğına faydalanıla här awıl wä şähärdä mäçetlär salına mäktäp yäki mädräsälär açıla tatar xalqınıñ kiem salımında könküreşeneñ başqa ölkälärendäge kebek ük borınğı küçmälärgä dä utraq tormışta yäşäwçelärgä dä xas mätdi mädäniät ğädätläre berdämlege küzätelä kiem salım tegüdä wä bäyläwdä kün zatlı tirelär yon äyberlär käcä mamığı debet bäz kinder citen tuqımalar qıtat tuqıma urta aziädan qaytarılğan yefäk qullanıla bizänü äyberläre altınnan kömeştän törle asıl taşlardan firüzä yaqut axaq w b eşlänä rizıqta it söt wä qamır aşları östenlek itä könküreştä awrupaça yäşäw tärtipläre tiränräk ütep kergän sayın kiyem salım aşaw eçü bizänü äyberlären qullanuda ğomum cämğiäwi üzgäreşlär tösmerlänä bara borınğıdan kilgän ğöref ğädät yola ütäleşläre dä saban tuyı cıyın narduğan w b yäşäw räweşenä qarap üzgäreş kiçerä tatarnıñ borınğıdan kilgän däwlätçelek traditsiäläre yılda qazan xanlığın urıslar yawlap alğannan soñ özelä yılğı fevräl inqıylabınnan soñ tatar üzläreneñ däwlätçelegen torğızu yünäleşendä omtılış yasıylar k idel ural ştatı yılnıñ mayında üzäk xäkimiät ämere b n tassr tözelä xäzärge köndä tatarlar böten dönyada da yäşilär dip äytergä bula awrupada almaniädä finländiädä polşada litvada estoniädä h b mäskäwdä dä tatarlar bik küp törkiä awrupa häm aziädä urnaşqan däwlät yıllar başında ğosman imperiäse tarqaluı näticäsendä barlıqqa kilde törkiäneñ küpçelek territoriäse keçe aziä yarımutrawına turı kilä awrupada isä keçkenä öleş urnaşa ataması ike öleştän tora iske törekçädä türk süze qatı nıq bögelmäs añlata iä süze bügenge törkçädä şul kileş qullanıla başqaça äytmeşli nıq keşelär iä bulğan il digänne añlata awropada trakiä asiadä anadolu anadolu qara diñgez märmär diñgeze ägey diñgeze häm urta diñgez belän yuıla törkiäneñ kürşeläre azärbaycan bolgariä yunanstan görcistan ärmänstan iran ğiraq süriä törkiä idäräse wiläyätkä bülenä bügenge törkiä xaläte bäysez cömhüriäte dip sanala respublika yılnıñ oktabrendä kemal atatürk tarafınnan barlıqqa kiterelgän törkiä xökümäte soñğı arada awrupa berlegenä kerü kandidatı statusına iä mäydannıñ zur öleşe anadolu anatolia yäki keçe asiä yarımutrawına turı kilä şulay uq istanbul buğazınıñ könbatışında trakya frakiä yarımutrawınıñ könçığış öleşendə urnaşqan azärbaycan azərbaycan respublikası äzeri tele azərbaycan yä urıs qawqazda qaspi diñgezendä urnaşqan kürşelär tönyaqta rusiä könçığışta görcistan ärmänstan könyaqta iran naxçıvan eksklavınıñ kürşeläre ärmänstan iran häm törkiä islam şiğiçelek äzärbaycan cirendä tatarlar yözdän yäşilär monda qawqazdağı iñ zur tatar cämğiäte bulğan tän äzärbaycanda tatar xalqı başlıy da meñ tatar yäşi ş i baqıda meñ tän äzärbaycanda tatarstannıñ tulı wäqälätle wäkillege nan tuğan tel tatar mädäniäte cämğiäte baqu äzärbaycan tatarstan cämğiäte şihabetdin märcani isem tatar xäyriä fondı eşli äzärbaycan ğäräplängän azarpayagan farsı telennən azar payag an azar ut payag urın an urın suffiksı äzärbaycan tärkibendä abşeron rayonu agcabadi rayonu agdam rayonu agdas rayonu agstafa rayonu agsu rayonu ali bayramlı şəhəri astara rayonu bakı şəhəri balakan rayonu barda rayonu beylaqan rayonu bilasuvar rayonu cabrayil rayonu calilabad rayonu daskasan rayonu davaci rayonu fuzuli rayonu gadabay rayonu gəncə şəhəri goranboy rayonu goycay rayonu haciqabul rayonu imisli rayonu ismayilli rayonu kalbacar rayonu kurdamir rayonu laçin rayonu lənkəran rayonu lənkəran şəhəri lerik rayonu masalli rayonu mingəçevir şəhəri naftalan şəhəri naxçıvan muxtar respublikasi neftçala rayonu oguz rayonu qabala rayonu qax rayonu qazax rayonu qobustan rayonu quba rayonu qubadli rayonu qusar rayonu saatli rayonu sabirabad rayonu saki rayonu saki şəhəri salyan rayonu samaxi rayonu samkir rayonu samux rayonu siyazan rayonu sumqayit şəhəri susa rayonu susa şəhəri tartar rayonu tovuz rayonu ucar rayonu xacmaz rayonu xankandi şəhəri xanlar rayonu xizi rayonu xocali rayonu xocavand rayonu yardımlı rayonu yevlax rayonu yevlax şəhəri zangilan rayonu zaqatala rayonu zardab rayonu äzärbaycanlılar dağıstan xalıqları lezginnar awarlar tsaxurlar xinaluglar urıslar başqa xalıqları ukrainnar tatlar tatarlar häm başqalar ästerxan urısça astraxan räsäy önyağında zur häm ähämiätle şähär ästerxan ölkäseneñ üzäge şähär idelneñ tübän ağımında urnaşqan şul yılğanıñ idel deltası dip atalğan qaspi diñgezenä qoyu urınında koordinatları xaıq sanı bay häm sulı idel deltası elektän keşelärne tarta bu urınında xäzärlär häm kimäklär üz başqallarınına nigez salalar bay itil saqsin häm saray bärkä şähärlär barlıqqa kilälär yöz başlarında xacitarxan berençe tapqır telgä alına aqsaq timer anı tulısınça yandırıla yıllarda xacitarxan xacitarxan xanlığınıñ yä ästerxan xanlığınıñ başqalası ide xacitarxan ivan iv tarafınnan küpyıllı yawdan soñ yäşäwdän tuqtıy km tübänräk urıslar yaña şähärgä nigez salalar yılda ğosmanlılar tarafınnan qamalışqa alına läkin basıp ala almıylar şuşı xaldän soñ idel tulısınça räsäy qullarına kilä yözdä şähär räsäyneñ şäreqkä qapqası ähämiätle säwdä üzäge ärmän iran häm xoräzm säwdägärläre ästerxan üzägendä yäşilär şähärdä xalıqara duslığı tolerantlıq belän urnaşa ästerxan yözendä ästerxan kirmäne kreml yıllarda saray bärkä kirpeçlärennän tözelä ike kafedral çirkäwlär belän yıllarda yarıslaw ostaları tözilär çirkäwlär urıs tradisiälärendä tüzelgän läkin bizäge baroque stilendä eşlängän törki xalıqlar ul törki tellärendä söyläşä torğan küp xalıqlar berläşterä torğan atama törkilärneñ tulayım sanı millionnan artıq bügenge törkiädä türk atamasınıñ mäğnäsen yışraq köçle wä qüätle itep açıqlílar böten dönyada törki süzen mädäniäte tele milläte taríxı belän yaqın bulğan xalıqlarnı ataw öçen qullanalar törki süze urınına törki tatar adı da kiñ qullanıla törki xalıqlarnı öyränü fäne türkologí dip atala bügenge köndä törki xalıqlarnıñ iñ zur törkeme törkiädä yäşi başqa olı törki xalıqlar azärbaycan kipır idel ural iran qazaqstan qırğızstan törekmänstan wä üzbäkstan cirlärendä yäşilär bu törki däwlätlärdän tış törki xalıqlar könçığış törkistan tönyaq ğiraq äfğänstan moldova balkannar bolgariä illärendä dä yäşilär törki xalıqlar öyränü buyınça tanılğan ğälim wilhelm radloff yılda bolay yaza tönyaq afrikadan başlap awrupılı törkiägä tikle könyaq çığış räsäydän başlap keçe asía ilä turan annarı seber aşa gobi çülenä tikle cirlärendä törki telendä söyläşä torğan ıruğlar yäşilär bu dönyanıñ şul tikle kiñ cäyelgän alanda qullanıla torğan törki tele belän çağıştırmalı başqa tel yuq çığanaq törki mädäniät näzäräte dönyada törki xalıqlar küp alar arasında qayber belgeçlär törki xalıqlarnı altı törkemgä bülä törki xalıqlar tışqı küreneş belän ber bersennän şaqtí ayırılalar zur öleşeneñ qiäfäte qawqaz xalıqlarınıñ kük yäğni körän qara çäç belän körän küzlelär şayqtí öleşe sorı qızıq çäşle zäñgär küzle qayber cirlärdä yäşägän törkilär açıq tösle tän küz belän bulıp moğol töçençelärene dä yörtälär mäsälän özbäklär berlän tatarlar törki xalıqlarınıñ kübese kiñ yañaqlı tügäräk başlı wä turı çäçle törki xalıqlarnı nindi rasığa sanísı da zur bäxäslärne çığara törki xalıqlarnıñ kübese sönni möselmannar ämma iranda wä äzerbaycanda törkilärneñ kübese şiği möselmannarı çuaş ğağauz wä yaqut xalqı xristian dip sanala şulay uq şamanízm buddízm baha wä yähüd dine tarafdarları da beraz bar tatarstanda yılda fizik kultur törkeme balalar yäşlär sport mäktäbe sport yünäleşle üsmerlär klubı sport qorılması şunıñ e stadíon e sport zalı se yabıq yözü basseynı h b fizik kultur häm sport ölkäsendä yuğarı belemle maxsus urta belemle keşe eşli tatarstanda yıllarnıñ yartısınnan yılğa qädär maqtawlı isemnärgä layıq buluçılar sssrnıñ räsäy atqaz sport ostası tatarstannıñ atqazanğan sport ostası häm sport ostası keşe sssrnıñ räsäy atqazanğan trenerı tatarstannıñ atqazanğan trenerı keşe tatarstanda bügenge köndä ğämäldäge sport törläre şahmat hokkey futbal arbada uzışu basketbal regbi qılıçlı yarış w b tatarstanda küreneşle sport törkemnäre bar tatarstanda hokkey futbal basketbal volleybal tuplı hokkey w b törkemle sport uyınnar bar çañğı timerayaq tägärayaq roll belän şöğellänü kiñ taralğan ämmä velosiped xäräkäte qızğanıçqa qarşı yuq velosipedçılar öçen kiräkle şartlar tudırılmağan künegülär wä uyınnar yögerü sikerü ırğıtu cäyädän atu köräş awırlıq kütärü at çabışı h b tän tärbiäneñ qayber törläre idel buyı bolğar däwläte çorında uq mäğlüm bulğan älege künegülärne üsterüdä saban tuyı cíın w b ğädäti xalıq bäyrämnäre möhim urın alğan töbäktä fizkultur häm sport belän maxsus şöğellänü yözneñ yartısınnan başlana qazanda küp sport cämğiätläre barlıqqa kilä alar arasında tassrda fizkultur sportnı üsterüdä qualifikasílı belgeçlär äzerläwdä däwlät sisteme zur urın ala ikençe dönyawí suğışı yıllarında tassr fizkultur sport oyışmalarınıñ töp ígtíbarı yäşlärne qorallı köçlär saflarında xezmät itü öçen äzerläwgä yünältelä monı da qara tatarstannıñ fizkultur sport wä turízm buyınça däwlät kömitäte tatarstannıñ tanılğan sportçıları awrupı dönya olympia uyınnarı çämpionnarı bulğannar a m ğälläm evä n f ğiläc evä o v danílova s a dmina d v kapustin o n knzeva n f kolesnikov a n kolesnikova a p kurnov l i loginova r h näcmetdin ev v g nikonova l f nuretdin eva f p simaşov l e şubína h b trenerlar v t gluxix s k dmin v v jitlov n i morşiçev f ş nuretdin ev v a pavlov m m säxäbetdin ev e ä timercan ov s m ulyanov ä ş şäyxetdin ev s s yarulla in h b timişoara romança timişoara almança temeswar temeschwar temeschburg macarça temesvr serbçä temivar törekçä tamışvar temeşvar ul batış romaniäda banat töbägendä timiş cirlegeneñ ber şähäre şähär iseme timişel yılğa isemennän çıqtı wä bügen bu yılğa bega isemen yörtä awstriä macarstan däwläte targalğanda neñ ükäbrendä biredä banat cömhuriäte iğlan itelgän läkin ul cömhüriät ozın ğömerle bulmıy nçe nüyäberda sirbiä ğäskäre banatqa kerep anı yuq itä da şähär romannar qulına versal häm trianon kileşüläre buyınça şähär romaniäneñ ber öleşe dip tanıla millätlär romannar macarlar almannar serblar şähär küpmillätle buluına säbäple ul küpmädäniätle dä şähärgä parisdan eifel kilep bega arqılı küper salğan ide başqort tele yäki başqortça ul başqort xalqınıñ tuğan tele törki telläreneñ berse başqortstan respublikasında räsmi tel tatar telenä yaqın tora bu ike teldä söyläşkän keşelär ber beresen ciñel añlıy ala başqort teleneñ küp süzläre dä tatarçadan ayrıla mäsälän şomırt ağaçı tupıl ağaçı çäpçek yıraq çükeş döyä balası başqort tele öç töp dialektqa bülenä batış dialektı tatar telenä yaqınraq tora könyaq dialektında iñ küp keşe soyli bu dialektnıñ nigezendä ädäbi başqort tele qorılğan küp sanlı başqort yazuçıları mostay kärim zäynäb biişeva dawıt yultıy häm başqalar kitap yaza gäzit jurnallar näşer itelä çığış dialektında başqortstan respublikasınnıñ çığışında uçalı salawat dıwan mäçetle rayonnarında çiläbe arğayaş qonaşaq rayonnarı qorğan oblastlarında torğan başqortlar söyli çığış dialekt tatar telenän iñ yıraq tora qay ber oçraqlarda anı añnarğa qıyın qorğan oblastınnıñ safakül rayonında torğan küp tatarlar da şuşı dialektqa küçkän tram way xix tatarstan klimatı urtaça kontinental çäye cılı qışı urtaça salqın qoyaş radiasiäse häm atmosfera sírkulsiäse tö sirendä formalaşa klimatqa urınnıñ reliefe üsemleklär qaplamı hídrografik çeltäre yoğıntı yasí yöz urtalarınnan başlap klimatqa keşelär eşçänlege tä sir itä yıllıq ğomumí radiasiä mj m çaması yıllıq radiasion balans mj m qoyaş balqışı ber yılğa säğätkä yaqın közen qışın ğomumän yıl däwamında cillär kübräk könyaq häm könyaq könçığıştanraq isä yaz häm cäy könnärendä tönyaq cilläre qabatlana köçle cillär qışqı aylarda küzätelä yılnıñ salqın waqıtında cömhüriät territoriäse atlantik okean íslandiä minimumı häm seber aziä maksimumı hawa massaları tä sirenä duçar itelä şuña kürä hawa temperaturası könbatıştan könçığışqa taba töşä bara cılı waqıtta sírkulsiä prosessları kimi temperatura rejime farmalaşuına qoyaş radiasiäse häm cirle faktorlarnıñ tä sire arta hawanıñ urtaça temperaturası ğínwarda c yüldä c absolt minimum c absolt maksimum c cılı könnär temperatura ctan yuğarı salqınnarı yıllıq yawım töşem küläme mm idel aldı çulman aldı töbäklärendä häm çulman artyağınnıñ könyaq könçığışında yawın töşem kübräk yawım töşemneñ cılı waqıtqa turı kilä totrıqlı qar qaplamı nöyäber axırında xasil bula köngä suzıla tufraqta tuñ tiränlege cm qırım tatarları üzataması qırımtatarlar qırımlar törki xalıq dala yaq noğay tatarlar taw aldı tatlar häm könyaq yar buyı yalıboylular tatarları subetnik törkemnärenä bülenälär qırımtatar telendä söyläşälär yazuda yılğa qädär ğäräp älifbasın yılğa qädär latin älifbasın yañalifkä oxşaş urıs älifbasın östämä xäreflärsez digraflarnı qullanıp yıllardan qabat latin älifbasın törek älifbası nigezenä q häm ñ quşqaç qullanalar möselman sönnilär islamnı altın urda däwerendä qabul itkän dip uylanıla islamğa qädär qırımtaralarnıñ babaları öleşçä xristian yäki yähüd dine totuçıları bulğan qırımtatarlar etnogenezendä xäzär qıpçaq nuğay şulay uq cirle qäbilälärdän tawır kimmeri törki alan häm başqa qatnaşqan hunnarnıñ häm skiflarnıñ yoğıntısı da bar berböten xalıq bularaq formalaşuları altın urda häm ul tarqalğanda qırım xanlığı däwerendä turı kilä rusiä qırım xanlığın basıp alğaç qırımtatarlar yıllardan törkiägä küçä başlıylar ikençe bötendönya suğışı barışında qırım okkupatsiä waqıtında natsi propaganda säbäple küp qırımtatarlar almannar tarafında sovet xökümäte häm bolşevik partizannarı qarşı suğışalar etnik çistartularda yähüdlär häm urıslarğa qarşı qatnaşalar iske qazan yözlärdä qazansu yılğası buyındağı bolğar tatar şähäre xäzerge urıs urmatı awıllığı häm qamay şähärlege qazış cirläre şul iske qazan qaldıqları dip uylanıla bu rayonğa küçü bezneñ erağa qädär berençe meñyıllığında anan yino arxeologik mädäniäte çorında uq başlandı iske qazan şähäre urınında tabılğan skifnıñ b e q vi ğasır bulğan ike bronza közgese qara diñgez buyı belän bäyläwlär turında xäbär itä anan yino mädäniäte belän töp qamay şähärçegennän turıdan turı yaqınlıqta könbatışqa taba çoqırdan soñ urnaşqan ii qamay şähärlege bäyle        aldağı tarixi arxeologik çorda b e i meñyıllıqta urman tönyaq rayonı öleşçä cirle fin ugor tokımnarı tarafınnan kilep utırılğan        soñraq ii meñyıllıq başınnan bu cirlekkä törki telle bolğar häm alarğa tuğan bulğan qäbilälär küpläp küçenälär xii yözdä idel buyı bolğar däwläteneñ sotsial iqtisadi häm säyäsi köçläre üsü säbäple bilämäläre kiñäyä yaña cirlärne üzläşterü başlana şul isäptän tönyaqtan alıp qazansu yılğasına qädär dä   urta ğasır şähäreneñ barlıqqa kilü protsessı urta idel buyı häm tulayım könçığış yevropa xalıqları tormışında zur üzgäreşlär belän bäyle qama aryağı xalqınıñ küp öleşe üzeneñ yaña idäräçeläre belän cirlären qaldıra häm alğa taba tönyaqqa kitä bu tatar yılyazması häykällärendä dä xalıq eposında da şaqtıy yaqtı çağılış taba tatar yılyazması nda bäyän itelä bolğar şähären cimerelgännän soñ isän qalğan ike şäyexzädä altın bäk häm alim bäk qazan yılğasına kilep nığıtma quydılar häm şähärgä nigez saldılar dielä şul uq waqiğa turında xvii ğasırdağı başqa tatar qulyazmaları söyli qazansu yılgası tamağında urnaşqan köçle nıgıtma divarları bazarlar bay sarayları bulğan şähär altın urda çorında barlıqka kilä şähär berniçä isem astında bilgele ğazan bulgar al cädid qazan iske qazan bu urman tönyaq rayonında törki telle xalıqlarğa bolğarlarğa bolğarğa qädär törki tamırlarına soñraq qıpçaqlarğa h b inde mäğlüm qazansu yılğası urta ağımında nığıtma barlıqqa kilä ul tizdän yuğarıda atalğan mongolğa qädär cirlekneñ säyäsi administrativ üzägenä äwerelä ul başqalardan üz cireneñ ähämiäte xalıq isäbe häm citeşterü köçlären häm ictimaği xezmät büleşüe üsüläre täşkil itkän köçlärneñ üsüe belän ayırılıp tora ide   şähär üskändä törki çığanaqlı hönärçelek häm säwdä tözeleş sänğäte häm dekorativ ğämäli sänğät üseş ala bu xaqta arxeologik tikşerenülär belän açıqlanğan matdi mädäniät qaldıqları açıq dälilli keramika zärkän eşlänmäläre xezmät qoralları häm suğış qoralı timer häm baqır könküreş äyberläre citeşterü kompleksları ostaxänälär etallurgiä häm çülmäk tawarları epigrafika şähärçekkä kömeş ciçid altın urda täñkäläre xiv häm nigezdä xv ğasırdan artıq urıs ğäskärläreneñ wä yıllardağı yawlarınnan soñ elekke ähämiäten yuğalta    qazan xanlığı çorında yözlär ere bäk bilämäsenä äwerelä yaña qazan barlıqqa kilü belän iske qazannıñ töp öleşe anıñ hönärçelek yulı yuqqa çığa soñğı tapqır iske qazan şähäre qazan xanı can ali xan qaznasına bäyle räweştä yılda rus yılyazmalarında telgä alına üzeneñ töp maqsatınnan tış xanlıqnıñ tönyaq cirlären saqlaw buyınça xärbi strategik punkt bularaq iske qazan nığıtması üzenä kürä bastion törmä sıyfatında östämä rol uynadı küräseñ anda xärbi äsirlär dä bar ide       arxeologik yaqtan iske qazan ike töp häykäl belän täqdim itelgän tatarstan respublikası biektaw rayonınıñ qamay awılı yanında qazansu yılğasınıñ uñ yaq yarında urnaşqan kv m mäydanlı qamay i iske qazan şähärlege häm gektarlı rus urmatı i awıllığı şähärlek ul säyäsi üzäk iske qazan kirmäne qaldıqları soñraq forpost şähäre qazan turında tarixi arxeologik ädäbiatnıñ töp öleşe bu häykälgä qarıy awıl urını borınğı şähärneñ hönärçelek säwdä posadı qaldıqları alardan tış öçençe häykäl ul şähärçektän yıraq tügel urnaşqan iske qazan ziratı älege ziratta elek urnaşqan xv ğasır taşı xäzerge waqıtta iske qazan muzeyında tora iske qazannıñ häm anıñ yaqın tirädäge häykälläre xviii ğasır azağınnan tikşerelä başta cirle xalıqnıñ qazan barlıqqa kilü turında tarixi xikäyälären häm riwäyätlären cıyğan geograf säyäxätçelär häm tarixçı qızıqsınuçılar berençe qır taswirlamaları bulğan istäleklär şulay uq anıñ territoriäsendä matdi mädäniätneñ qayber qaldıqları öyränü belän bäyle soñraq xx ğasır başınnan alıp epigrafik häykällärne parallel öyrängändä keçe arxeologik qazu eşläre belän qazan universitetı qarşındağı arxeologiä tarix häm etnografiä cämğiäte qayber mäskäw häm qazan cämğiätläre äğzaları uzdıra v l borisov i n smirnov p a ponomarev m m xomyakov i n borozdin ali räxim   muzeyga yıllarda ravil ğabdraxman ulı fäyzraxmanov ezlänülärendä tabılğan härtörle qaldıqlarğa nigezlänep tabıldıqlarnır monda urnaştırğannar numizmatika äyberläre şähärnen qaysı ğasırda çäçäk atqanın biredä säwdägärlek urın alğanın dälilli xäzerge köndä qamay awıl cirlege zur bulmağan daça awılına oxşağan millätlärgä kilgändä bügenge köndä qamayda küp protsentnı urıs xalkı täşkil itä qamay belän yänäşädä urnaşkan rus urmatı häm tatar äyşäse täşkil itä biredä meditsina punktı eşläp kilä iske qazan şähäre turında bik az mäğlümatlär bar şuña kürä anıñ kilep çığışı turında ğalimnär arasında bäxäslär tudıra iske qazan şähärçegenen qaldıqlarınnan nibarı vallar häm rov ğına qalğan anıñ urnaşuı qamay awılınınnan çaqrım yıraqlıkta mäydanı buyınça ga metrlıq tigezlektä şähärnen tarixın bağışlanğan muzey kamal awılında yılda açılğan rus urmatı häm tatar äyşäse awıllarınnan äle dä sawıt saba qaldıqların tabalar ğädättä alar awıl xalqınıñ baqçalarında yäki kötüçeler tarafınnan tabıla tabıldıqlar arsında yıllıq mamont teşe başqa cirdä yasalğan çuyın häm başqalar xäzerge köndä iske qazan cirlegendä yıl sayın sälät oyışması üz lagerlären uzdıra iske qazannıñ zur şähär buluwın aqçalar dälilli elekkege zamannarda biredä aqça suğa torğan zur üzäk bulğan arxeologik ezlänülär altın kömeş aqçalarnı tabuda zur öleş kertte biredä qazu eşlären albert axmätcan ulı borxanov häm ravil ğabdraxman ulı fäyzraxmanovlar alıp barğan iñ berençe qazu yılda soñğısı dä bulğan şu raskoplarnı cıyıp saqlar öçen muzey oyıştırılğan yılda muzey yaña binağa küçkän rigoletto giuseppe verdi tarafınnan icat itelgän opera victor hugonıñ le roi s amuse pyesasına nigezlängän operanıñ premyerası teatro la feniceta yelnıñ martında ütä rigoletto dönyada iñ popular operalar rätenä kerä verdi yılda la fenice teatrı tarafınnan yaña opera yazırğa cälep itelä şunnan soñ verdi berniçä avtornñ äsärlärenä möräcäğät itep qarıy läkin oçraqlı räweştä victor hugonıñ le roi s amuse äsären tanıp ala soñınnan avtor bu äsärne iskitkeç qüätle noqtaları bulğanı syujetnıñ böyek çiksez buluın dip taswirlıy läkin syujet iskitkeç qatlawlı bulıp çığa häm verdi fransiä tsensurasınnan şaqtıy cafa çigä berençe säxnä patşa saraendağı ber bülmä kenäz çirkäwdä kürgän tanış bulmağan çibärkäygä xuca bulu telägennan yana ul şulay uq countess ceranoğa tieşle tüläwlärne başqara rigoletto şamaqaynıñ töp eşe kenäzneñ küze töşkän qızlarınıñ irlären mısqıllaw bula şulay uq ul kenäzgä qaysılarıñ üterü turında kiñäşlär birä torğan bula çirkäw qızınıñ atası graf monterone kenäzne qähärli ikençe säxnä uram säxnäneñ yartısı diwar belän bülengän anda rigoletto işegaldınıñ ber küreneşe şul qähär turında uylağanda şamaqayğa bandit sparafucile möräcäğät itä häm üzeneñ xezmäten täqdim itä rigoletto asqa töşep qızı gildanıñ xälen belep çığarğa bula qızıñ ul keşe küzennän häm berençe çiratta kenäz qaraşınnan bu qıznıñ keşe aldına çirkäwdän qala çıqqan çağı bulmıy rigoletto kitkäç kenäz bülmägä kerä häm şul waqıtta gildanıñ xezmätçesenä çirkäwdä kürgän yegetkä ğaşiyk buluıñ häm mäxäbbät tarıxın işetä gilda yegetne yaratu seren açqanda kenäz küz aldıña küreñä häm qıznı çin çinlap yaratuın äytep birä soñınnan kenäzne qıznı çit keşelär urlıy kenäz gilda nıñ urlanuın işetä läkin küpmeder waqıt ütkäç qız sarayğa kiterelä şul waqıtta kenäz qız mäxäbbäte xaqına böten baylığınnan waz kiçä aluın söyli qız atası yanına qaytıp anıñ eşennän oyalğanıñ äytep birä säxnä azağında rigoletto kenäzdän üç alaçağına ant birä uram sparafucile nıñ yort küreneşe rigoletto gilda belän kilep kerä gilda prinsqa qarata mäxäbbät xise belän yana kenäz operanıñ iñ matur ariäläreneñ bersen başqara bu ariädä süz xatınnarnıñ xıyänät xolqı turında bara rigoletto bandit belän qunaqnı üterü turında satulaşa ir kiemenä kienderep rigoletto qızın veronağa cibära qız söygänenä qurqınıç anuın toyımlıy rigoletto kenäzne üterü xaqıñ skudi itep bilgeli kük kükri kenäz superficile yortında tön qunarğa bula gilda kire öygä qaytırğa bula häm kinät bandintnıñ keşe üteräçägen işetp ala qız ir kiemnärenä kiengän kileş bülmägä kerä nurlat rayonı tatarstannıñ könyağında urnaşqan samara ölkäse belän çiktäş yılnıñ öktäber rayonı bularaq oyıştırıla yılnıñ dekäberenä qädär şul isemdä mäydanı km xalqı yılda meñ keşe tatarlar çuaşlar urıslar yılda meñ keşe nurlat şähärendä yäşäwçelärne sanamíça toraq punktı berläşterä üzäge nurlat şähäre reliefe tigezlek bieklege m zur çirmeşän yılğası anıñ quşıldığı zur sölçä suı häm qondırça yılğası ağa cirläre kübesençä seltesezlängän tipik kölsulanğan qara qara töstäge bolın qarasu sorı urman tufraqlı territoriäseneñ urmannar üsä näft gaz torf betonitlı balçıq yatmaları bar rayonda näft çığarıla nurlat şähärendä sänäğät şirkätläre rayonda urman xucalığı eşli yılda awıl xuçalığı meñ ha cir bili ş i sörü cirläre meñ ha saban bodayı häm közge boday arış solı tarı borçaq igelä şikär çögendere bäräñge üsterelä mögezle ere terlek sarıq duñğız asrala nurlat rayonı territoriäsennän sember ufa timer yulı çístay nuralt automobil yulı uza yılda ğomumí belem birü mäktäbendä uquçı uqí kitapxanä klub urınlı xastaxanä xezmät kürsätä tatarça duslıq urısça çuaşça gäzetläre näşer itelä aqtanış rayonı rus aktanışskiy rayon trnıñ yıraq könçığışında urnaşqan başqortostan belän çiktäş yılnıñ augustında oyıştırıla yılnıñ fevrälendä rayon tarqatıla bilämäse minzälä rayonına birelä yılnıñ ğinwarında yañadan torğızıla öske yöze qalqulıqlı tigezlek bieklege kama häm ağidel üzännärendä m çaması könyaqta m kama yılğası tübän kama susaqlığıçı ağidel yılğası häm quşıldağı sön yılğası ağa rayon küllärgä bay tönyaq könbatışta külägäş sazlığı cirläre kübesençä seltesezlängän kölsulanğan häm qara tufraqlı territoriäseneñ da urman torf çuyır taş qom yatmaları bar aqtanış awılında şänäğät şirkätläre eşli yılda awıl xucalığı meñ ha cir bili ş i meñ ha sörü cire saban bodayı arış arpa solı borçaq igelä bäräñge üsterelä mögezle ere terlek sarıq asrala ağidiel buyında äcäkül pristane aqtanış hawa alanı aqtanış rayonı cirennän qazan ufa automobil yulı uza şota rustaveli görceçä görce gruzin säyäsätçe häm yözdäge şağir yulbarıs tiresendä batır epik poemasınıñ autorı rustavelineñ biografiäse çınlap açıq tügel rustaveli görce kenäze tamar şahinäneñ qaznaçısı mechurchletukhutsesi bulğanı yunanstanda gresiädä uqığanı yerüsälemdäge izge xäç monastırendä freskalar yasağanı dip uylanıla ber freskada rustaveli üze sürätlängän ikençe isem rustaveli familiä tügel bu borınğı rustavi qalasınnan çığışınnan görceçä rustaveli tatarça rustavi le gä turı kilä poemasınnan anıñ axaltsixe ölkäsennän çığışı turı kilä rustaveli üz poeması yulbarıs tiresendä batır vepxis tqaosani belän dönyawi dan qazana şundí poemada farsı batırları avdandil belän tariel därtläre häm macaraları sürätlängän poemada icekläp strof original saqlanmağan poema qulyazma küçermälärdä birelä törle küçermälärdä törle östämälär häm däwamnar omaniani isemendä tabılalar ruxanilar bu äsärgä qarşı çıqqan çönki poema dönyawi icat buluı säbäple xristian xäzinälären çağılamağan monnan tış rustaveli yazğança ul original farsı proza xikäyäsen tapqan häm şiğri yullarğa küçerelgän farsı originalı tapmağan bua respulika qaramındağı şähär yülennän bua rayonı üzäge tatarstannıñ könyaq könbatışında qazannan km zöyä yılğasınıñ sul quşıldığı qarlı suı buyında urnaşqan sember zöyä timer yulındağı stantsiäse xäzerge bua urındağı berençe awılğa yöz urtalarında nigez salınalar yıldan sember namestniklığınıñ öyäz annarı guberna şähäre yıldan tassrda yıllarda kanton yıldan rayon üzäge mäydanı q km xalqı yılda meñ keşe tatarlar ruslar çuaşlar yılda meñ keşe elekter mexanik zavodı tasma tuqu mamıq tämäke fabrikları it kombinatı may sır çüprä häm şikär zavodları ğomumi belem birü mäktäbe hönäri mäktäp veterinär texnikumı meditsina mäktäbe mädäniät yortı töbäk tarixın öyränü muzeyı rayon üzäk xastaxanäse möräy mädräsäse binaları kompleksı mäçet troitsa çirkäwe yöz yöz başları arxitektur üzäge bögelmä tatarstan cömhüriäte qaramağında şähär bögelmä rayonı üzäge tatarstannıñ könyaq könçığışında qazannan km dala zäye yılğasınıñ uñ quşıldığı zäy suı başlanğan urında urnaşqan sember öfä timer yulında stansiya bögelmä yılda tatar awılı bularaq mäğlüm yılda öfä namestniklegeneñ öyäz şähäre yıldan orenburg yıldan samara gubernalarında yıldan tatarstanda yıllarda kanton yıldan rayon üzäge mäydanı km xalqı yılda meñ keşe urıslar tatarlar yılda meñ keşe bögelmä tatarstanda iñ ere näft sänäğäte üzäge maşinalar tözü metall eşkertü mexanik nefteautomatika elektrotexnik remont mexanik zavodları tözü materialları sänäğäte timer beton häm kirpeç zavodları tözü konstruktsiäläre kombinatı ciñel sänäğät cihaz häm tegü fabrikaları häm azıq tölek sänäğäte may sır it kombinatları sıra likör araqı zavodları häm başqa nıq üskän näft sänäğäteneñ fänni tişerenü häm proyektlaw institutı bötenberlek fänni tikşerenü näft institutınıñ tabiği bitum problemnäre komplekslı bülege tatneftegeofizika citeşterü berläşmäse hönär pädogogik kolleje maşina tözü texnikumı meditsina häm pädagogika kölliätläre b ğomumi belem birü mäktäbe hönäri mäktäp mädäniät yortı urıs dram teatrı töbäk tarixın öyränü muzeyı jaroslav haşek muzeyı ş u q älmät bögelmä sänäğät töynäleşe idel buyı bolğar däwläte idel çulman buyı bolğarı urta idel häm çulman buyındağı feodal däwlät yözlär şuşı töbäktä yäşäwçe bolğar barsil bäräncär bilär suar sabir äsägel bortas h b törki häm fin uğır qäbilällär bilämäläre berläşüennnän barlıqqa kilgän başqalası şähri bolğar idel bolğarı ictimaği säyäsi tözeleşenä ayırım mäqäläse bağışlanğan idel bolğarı ictimaği säyäsi tözeleşe bolğar däwläten oyıştıru häm xäzär qağanlığı kiev ruse belän köräş bäreleşlär yözlärdä almış iltäbär mikail bine cäğfär mö mim bine äxmäd mö min bine äl xäsän talib bine äxmäd h b idarälegendä däwam itä boxara häm bağdad belän ilçelek bağlanışları urnaştırıla q bolğarğa äl moqtädir ilçelege kiev h b rus kenäzlekläre beläpn solıx kileşüe tözelä q bolğar rus kileşüläre yılda däwlät külämendä islam dine qabul itelü däwlätçelekne nığıtuğa mädäni häm säyäsi üseşkä kiterä yözlärdä bilär bolğar aşlı cükätaw ibrahim suar h b şähär qalalarda timer äyberlär häm qoral citeşterelä tire kün eşkärtelä altın kömeştän bizänü kiräk yarağı h b eşlänä säwdä alğa kitä ğäräp xälifälege vizantiä rus kenäzlekläre urta asia il mämläkätläre belän säwdä bäyläneşläre urnaştırıla kürşe kenäzleklär belän suğış bäreleşlä dä qabatlanıp tora bolğar bäk ämirläre murom suzdal yarıslaw ustyug h b rus şähärlärenä yaw yörgännär ber ük waqıtta rus kenäzläre oyıştırğan höcümnäre kire qaqqannar bolğar rus kileşülärenä ayırım mäqäläse bağışlanğan bolğar rus kileşüläre bolğar bizäleş sänğätenä ayırım mäqäläse bağışlanğan bolğar bizäleş sänğäte bolğar çigä asılmasına ayırım mäqäläse bağışlanğan bolğar çigä asılması şuşı suğışlar häm mongol yawları bolğar däwläten köçsezländerä yıllarda batu xan ğäskäre idel buyı bolğar däwläte yawlap alalar yawğa qarşı xalıq kütäreleşläre bastırılğaç bayan belän cik quzğalışı baçman xäräkäte bolğar däwläte altın urdanıñ ber olısı bulıp qala yöz axırı yöz başlarında elekkege däwlät cirlegendä bolğar qazan qaşan cükätaw bäklekläre barlıqqa kilä yapon tele ul yaponída qullanuda yöri torğan söyläşüle wä yazulı tel yapon xalqı üz telen nihongo itep atí tel belgeçläre yapon telen nindi törkemgä salu torında ber fikergä kilmägännär äle bügenge köngä berniçä faraz bar yapon awazları şaqtí ciñel wä alarnı başqa tellärendäge belän şağıştırıp bula iceklärneñ kübese ber suzıqtan wä ber tartıqtan tora yaponçada suzıq wä tartıq awaz bar diftonglar yaponçada yuq suzıqlarda qızqa ozın buluında açıq ayırılu bar yapon suzıqları bügenge köndä yapon telendä dürt yazu qullanıla mäsälän min mäğnäse belän watashi süze dürt yazu belän bolay yazıla kanji yazuı qıtay yazuınnan yözdä yaponída taraldı qıtay häm yapon yazuları arasındağı qíınnıqlarnı beterü maqsatınnan ike yazu töre tözelä hiragana häm katakana yapon tele öyränü maqsatınnan latín älifbası nigezendä rmaji yazu tözelgän yapon xärefläre östän asqa wä suldan uñğa yazıla elekkege zamannarda yaponnar pumala belän yazğannar yapon telen öyränü eşe ímla awazlar yazu wä süzlek öyränüennän tora yapon awazlarını başqa tellärendägelär belän dä çağıştırıp bulsa yazu wä süzlek isä yapon mädäniätenä nıq bäyle wä alarnı öyränü qatlawlıraq bula ala yapon telen öyränüneñ töp maqsatları arasında yapon şirqätlärendäge eş urınına kerü yapon bulmağan keşelär tel belemen tikşerü öçen japanese language proficiency test jlpt isemle sınaw uzalar çuaş tele çuaş xalqınıñ tele törki tellär törkemenä kerä hunnar häm bolğarlar tellärennän çığarılıp uylanıla ike söyläşgä bülenä ädäbi tel ul tübänge söyläm nigezendä barlıqqa kilä fin uğır törkemendäge tellärneñ häm tatar teleneñ köçle yoğıntısında üsä söylämendä urıs çirmeş w b tellärdän alınmalar küp ğäräp farsí süzläre dä bar älifbalarsı yılda urısälif nigezendä i y yakovlev tarafınnan tözelä tatarçadağı q ğ çuaşçadağı xğa turı kilä ä e a a e ö ı o u ü c ç şäriğät ğäräpçä islam qanunnarınıñ tuplanması bula töp mäğnädä bu süz turı yul yäki çişmägä alıp barğan döres yulnı añlata ul tulayım alğanda şäriğät allah täğälädän bulğan cämäğät qanunlığı ul elek yähüdi şäriğät bulğan ide soñraq nasara xiristiän şäriğäte üz köçenä kergän ide läkin allah täğälä islam şäriğäten iñ soñğı şäriğätne barlıqqa kitergäçtän elekke şäriğätlärneñ köçe betkän şäriğät törle keşe eşlärenä iğtibarlı säyäsät eşmäkärlek kileşülär tözü ğailä censi mönäsäbät tazalıq wä ictimağıy mäsälälärgä qädär şäriğät qanunnarı däwlätneke yä keşeneke genä bula almıy çönki şäriğät däwlätkä dä ayırım keşegä dä bäyle şäriğät íislam şäriğäte bügenge köndä donyada kiñ taralğan xoquq sistemnarınnan berse möselman qanun beleme fikeh dip atala da bülektän tora şäriğät buyınça möselman keşeneñ barlıq eş ğämälläre şuşı törgä bülenä şäriğät tärtibe şulardan tora şäriğät ğasqäre motawa ğäräpçä motawwağin şäriğät qanunnarın ütäleşen küzätüçe xärbi törkem íslam illärendä alar polisnıñ bülekläre itep sanala mäsälän soğud ğäräpstanda şäriğät ğaskäre yaxşılıqqa öndäw komitetı qaramağında eşli motawanıñ töp burıçları şulardan tora uramnar belän cämäğäti urınnarın küzätep eçkeçelek xämer narqutik satu zina qılu tärtip bozu urlaw oçraqların buldırmawı şulay uq alar şikayät ğärizaların cıyıp tikşerenü eşlären alıp baralar östäwenä qanunnarnı bozuçılarğa qazıy qararı buyınça cäza birelüe dä wazífası şul ğaskärgä yöklängän şäriğät cäzaları bik tä tärtiplätüçän ² ² vi v ix xii xii xiv xiv iii i i ii xviii xix ii xix xx xix ubuntu linux debian canonical lts cd dvd livecd livedvd desktop alternate i amd arm ubuntu no name yet com ubuntu debian debian xandros linspire libranet canonical debian ubuntu ubuntu debian unstable ubuntu advanced packaging tool ubuntu debian ubuntu debian ubuntu canonical canonical ubuntu foundation ubuntu ubuntu natty narwhal ubuntu desktop edition gnome unity x org server wayland ubuntu grumpy groundhog ubuntu sudo ubuntu utf ubuntu ram ubuntu gnome gnome ubuntu openoffice org web mozilla firefox dapper drake lts ² c bactrianus c dromedarius xviii xix tatarstanda çuaş udmurt çirmeş muqşı erzä mäktäbe uñışlı eşli şulay uq ukrain äzeri ärmän yähüd görcä başqort alman telläre uqıtqan yäkşämbe mäktäpläre dä bar tatar telen däwlät tele bularaq qullanu maqsatınnan ul tatarstannıñ böten mäktäplärendä dä uqıtıla mäğärif ölgäsendä mäğlümätläşterü eşendä şaqtí zur eş ütkärelde tatarstannıñ mäktäbendä informatík sínıfları açıldı päräwezgä çığa alğan mäktäplärneñ sanı üste mäktäplärdä sanaqlar bulu säbäple alarnı belem birü eşenä kertü tere räweştä başqarıla xäzerge köndä tatarstanda tözätü mäktäbe eş itä bu mäktäplärdä bala uqí alarnıñ e zäğif tatarstanda qazan çallı tübän kama älmät aznaqay bögelmä şähärlärendä urnaşqan tatar törek liseye bar bu liseylarda meñ uquçı belem ala tatar törek litseyları sünawlı uqu yortları anda uqıtu tatar ingliz törek urıs tellärendä bara liseylarnıñ uqu plannarı häm programnarı törkiä cömhüriäteneñ iñ yaxşı uqu yortları uqu plannarı häm programnarına yaqınlaştırılğan lisey tämamlawçılarnıñ prosentı yuğarı uqu yortlarda belem aluların däwam itälär tatarstan cömhüriäteneñ urta maxsus uqu yortlarında dän artıq hönärlär buyınça belgeçlär äzerlilär soñğı yıllarda yäşlär kübräk íqtísadí hönärlärgä íğtíbarların yünältälär cömhüriättä yuğarı uqu yortı bar alardan e däwlätneke barlıq yuğarı uqu yortlarında barısı talíp uqí soñğı yıllarda bazar íqtísadı şartlarında eşläw öçen belgeçlär äzerläw östendä eş bara xäzerge zamanda yäşlär íqtísad menejment xalıqara mönäsäbätlär çit tellär beleme xoquqlıq psixologí sosíologí häm qayber texnik belgeçleklärgä íğtíbar itä idel buyı töbägendä xalıqnı uqırğa yazarğa öyrätü idel buyı bolğar däwläte zamanında uq başlana yöz urtalarına qädär belem birü ğäräp íslam dine tradísíları yoğıntısında üsä yöz başlarında farsı säyäxätçese ibne rustä bolğar awıllarında mäçetlärdä möäzzin häm imamnar citäklägän başlanğıç mäktäplär bar dip yaza bolğarlarnıñ ber öleşe boxara sämärqand bağdad merv häm şäreqneñ başqa mädäni üzäklärendä belem ala idel buyı bolğar däwläteneñ başqalasındağı şähre bolğar mädräsä urta ğasırlar íslam dönyasında fänni häm ğomumí belem birü üzäklärennän berse bularaq tanıla idel buyı bolğarında alğa kitkän mäğärif sisteması altın urda zamanında tağın da üsä töşä qazan xanlığında da dini mäktäp häm mädräsälär çeltäre kiñ cäyelgän bula şäkertlär íslam dine ğilemen häm qayber dönyawí fännär matematík geografí tarix astronomí medisín nigezlären öyränä qazan xanlığın rus däwläte yawlap alğannan soñ mäçetlär sanı bik nıq kimi alar qarşındağı uqu yortları yabıla xalıq qulında yörgän qulyazma kitaplar yuqqa çığarıla tatar xalqınıñ añ belemgä omtılışı sürelep qala fäqät barlıq dinnärneñ dä tigez xoquqlılığın raslağan izge sinod färmanınnan soñ ğına xökümät dini mäktäp mädräsälär açuğa elekkegeçä ük qomaçawlıq itmi yöz axırı yöz başında mäktäp mädräsälär dönyawí uqu yortları barlıqqa kilü näticäsendä tatar xalqı arasında añ belem aluçılar sanı işäyä yözdän töbäktä urıs xalıq mäğärife sisteması oyışa başlí k qazan arxierey slawyan latin mäktäbe qazandağı berençe ir balalar gimnazísı yöz urtalarınnan töbäktäge awıl cirlärendä zemstwo ministerlıq boradärlek başlanğıç mäktäpläre şähärdä öyäz soñraq şähär başlanğıç mäktäpläre oyıştırıla qazan ğubernasında keräşen tatarları häm urıs bulmağan başqa xalıqlarnıñ balaların uqıtu öçen yılda berençe çirkäw prixod mäktäbe açıla uqu yılında alarnıñ sanı gä citä ber ük waqıtta arxierey izge ğuriy boradärlegeneñ prawoslawiele missionerlar mäktäpläre dä buldırıla yıldan räsäy mäğärif ministerlığı patşa xökümäteneñ urıslaştıru säyäsäten uzdıru häm imperídağı urıs bulmağan xalıqlar arasında prawoslawiene taratu maqsatın küzdä totıp urıs tatar mäktäplären aça başlí yöz axırına alarnıñ sanı gä citä älege mäktäplärgä uqıtuçılar äzerläw öçen qazan tatar uqıtuçılar mäktäbe açıla yılda qazan ğubernasında xökümät zemstwolar häm missioner oyışmaları xisabına başlanğıç mäktäp ş i urıs tatar mäktäbe uquçı eşli tatar xalqında añ belem taratu eşen mäxällälär mäktäp mädräsälär üz östenä ala yözneñ nçe yartısında räsäy külämendä alarnıñ sanı yıldan yıl arta bara ufadağı diniä näzaräte üz qaramağına kergän qazan orenburg ufa ästerxan ğubernalarında häm tatar xalqı yäşi torğan başqa ölkälärdä mäxällä mäçet mäktäp häm mädräsäne xisapqa ala qazan ğubernasında isä yılda mäktäp mädräsä bulsa yılda mäktäplärneñ sanı gä citä yıllarda tatar uqu yortlarında uqıtu belem birüneñ eçtälegen häm ısulların yañartu xäräkäte başlanıp kitä iske ısullar b n uqıtu yortları b n berrättän yaña ısul b n k cäditçelek belem birüçe mädräsälär barlıqqa kilä alarda din ğilme fännärennän tış dönyawí fännär matematík geografí tarix ğäräp farsı urıs tellären uqıtuğa zur urın birelä yılda möselman uqu yortlarınıñ ğomumí sanı meñnän artıp kitä yöz başına räsäyneñ barlıq töbäklärendä tatar xalqınıñ iñ zur küpçelege çaması ana telendä uqırğa yazarğa öyränä häm belem ala yöz başlarında qazanda häm räsäyneñ başqa şähärlärendä orenburg ufa troisk h b tatar xatın qızları öçen berençe uqu yortları k läbibä xösäyeniä mäktäbe fatíxa aítowa gimnazísı açıla oqt rev sísenä qädär qazan ğubernasında däwlät qaramağındağı yuğarı uqu yortı k qazan universitetı qazan veterinarí institutı qazan ruxanílar akademísı qazan uqıtuçılar institutı xatın qızlarnıñ yuğarı qursları häm läp maxsus urta belem birü yortı ğämäldä bula yıldan soñ olı yäştägelärneñ uqí yaza belmäwen beterü buyınça kiñ külämle eş cäyelderelä xalıq mäğärifeneñ yaña sowet sistemasın üsterügä ş g äxmädiev ş g başkirov a a maqsimov n k möxetdinev v yä struminskiy h b şaqtí öleş kertä uqu yäşendäge balalarğa ğomumí mäcbüri başlanğıç belem birüne ğämälgä quyu republíkta xalıq mäğärifen üsterüdä iñ zur qazanışlarnıñ berse uqu yılınnan yıllıq başlanğıç uqu yılınnan yıllıq uqu yılınnan yıllıq uqu yılınnan mäcbüri urta belem birü ğämälgä aşırıla republíkta tatar häm urıs mäktäpläre b n berrättän mari mordwa çuaş udmurt mäktäpläre eşläp kilä xalıqnıñ belem däräcäsen kütärüdä kiçke eşçe häm awıl yäşläre mäktäpläre möhim röl uyní xalıq mäğärife uçrejdenieläre sistemasında uqu yortları häm uquçılar sanı yağınnan ikençe urında hönäri texnik belem birü uqu yortları bulıp şularnıñ yartısı diärlek ber ük waqıtta eşçe hönäre b n bergä ğomumí urta belem dä birep çığara yıllarda sowet xakímítınıñ urıs bulmağan xalıqlarnı urıslaştıruğa häm alarnıñ ana tellärendä uqularına çik quyuğa yünältelgän säyäsät alıp baruı näticäsendä republík xalıq mäğärifenä citdi zían kilä yıllardan trda xalıq mäğärife sistemasın üzgärtep qoru milli mäktäplärne torğızu yaña tip uqu yortları gimnazílar litseylar kölliätlär däwläti bulmağan cämäğätçelek qooperativ xosusí konfessí ruxaní belem birü uçrejdenieläre oyıştıru kiñ taralış ala mäktäplär kompterlar b n cihazlana bügenge köndä tr rfdä maxsus urta häm yuğarı belem birü ölkäsendä iñ zur üzäklärneñ qazan un tı räsäydä iñ oluğ yuğarı uqu yortlarınıñ berse yılda trda yuğarı uqu yortı meñ student dän artıq däwläti bulmağan yuğarı uqu yortı ş i filiallar meñ student k yuğarı uqu yortları uqu yılında ğomumí belem birü mäktäbe uquçı ş i tatar mäktäbe uquçı eşli xiii xi linux unix linux linux kernel operating system linux open source supercomputers install linux libraries utilities gnu linux gnu compiler collection gcc linux gcc c c java front end perl python linux kdevelop eclipse netbeans lazarus ide emacs vim qt gtk linux unix windows ruby on rails web linux e y e c eopa a a o o a oe a o ee e aa e a e a mähär isä ğäräp süze kiäw tarafınnan qız yağına birelä torğan mal yäki aqçanı belderä bu töşençä törki xalıqlardağı birnä qalımğa öleşçä turı kilä mähärneñ küläme tögäl qaralmağan läkin qayber möselman illärendä añıñ iñ zur çige bilgelängän mähär ğädättä ike öleşkä bülenä xäzer qulğa birelä torğan mähär näqıd häm kiçekterelgän mähär nasiä berençese kiäw tarafınnan käläşkä niqaxlaşqanda birelä torğan bilgele bur summa yäki mölkät ikençese ire ülgän oçraqta yäki anıñ teläge belän niqax tarqalğanda xatınğa birelä torğan aqça yäki mölkät ğomumän ägär ir belän xatın niqaxtan soñ yaqın mönäsäbätlärgä kermägän bulsalar ir ğayıbe belän niqax tarqalğanda xatın mähärneñ yartısına xaqlı bula ägär niqax xatın ğayıbe belän özelsä mähär tülänmi tülängän bulsa irgä kire qaytarıla salzgrabenhöhle gott mit dir du land der bayern deutsche erde vaterland über deinen weiten gauen ruhe seine segenshand er behüte deine fluren schirme deiner städte bau und erhalte dir die farben seines himmels weiss und blau gott mit dir dem bayernvolke dass wir uns rer väter wert fest in eintracht und in frieden bauen uns res glückes herd dass mit deutschlands bruderstämmen einig uns ein jeder schau und den alten ruhm bewähre unser banner weiss und blau   qasıym şəhəre rəzan ölkəsene milli mədəniət istəleklərenə bay i borınğı şəhərlərene berse ul nçe yılda barlıqqa kilgən dip faraz qılına çönki bu yılda berençe tapqır yılyazmalarda meçera şəhərçege iskə alına yuriy dolgorukinı boyırığı buyınça ul nığıtmağa əylənderelə yılda bu nığıtmanı altın urdalılar cimerə soraq ul xəzerge qasıym şəhəre urınında torğızıla oluğ möxəmmət nçe yılda tübən novgorodnı alu belən ruslarğa qarşı xərbi xərəkətkə küçə xan monda qışlarğa qala həm nçe yılnı ğıynvarında murom şəhərenə ber törkem ğəskəren cibərə tik anda alar ruslarnı köçle qarşılığı belən oçraşalar həm çigenergə məcbür bulalar tübən novgorodnı da taşlıylar yaz citkəç höcüm qabatlana aprel ayında tübən novgorod yaadan alına xan ulları məxmüt həm yaqub citəkçelegendəge ğəskər məskəw ölkəsenə kilep kerə həm vladimirğa qədər barıp citə nçe iüldə suzdal tirəsendə bulğan qatı suğışta ruslar tar mar itelə böyek kenəz vasiliy həm anı tuğannan tuğanı mixail vereyskiy qazanlılarğa əsirlekkə töşə əsirlektən qotılır öçen böyek kenəz bar şartlarğa da riza bulırğa məcbür bula mixail xudkov farazınça şul şartlarnı berse bulıp rus cirlərene ber öleşe xan ulı qasıymğa birelergə tieş bula biləmə bularaq birelgən meçera şəhərçege soraq qasıym şəhəre dip atala başlıy başqa ber fiker buyınça bu şəhər qazannan rus ximayəse astına qaçıp kitkən qasıym isemle xan ulına biləmə bularaq birelgən ləkin bu faraz nigezgə iə tügel çönki tarixtan bilgele bulğança qasıym xanlığı soraq qazan belən ittifaq qora şulay uq məskəw dəwləte qasıym xanlığına yasaq tüli torğan bula bu nçı yılnı ınçı avgustına qarağan rəzan kenəzləre ivan həm fedor vasilyeviçlarnı kileşüennən bilgele mixail xudkovtan şahğəli xan şəyex ğali xan qasıym xanı qazan xanı keçe möxəmməd xannı onığı şəyex allahiər xannı ulı atası wafatınnan so qasıym xanlığı təxetenə utıra yılda bəklər bəge bulat şirin törkeme tarafınnan qazanğa çaqırılıp kiterelə məskəw yaqlı səyəsət totuı səbəple yılda tatar aqsöyəkləre anı təxettən qua məskəwne böyek kenəzləre yərdəmendə şahğəli xan tağın berniçə mərtəbə qasıym həm qazan təxetlərenə utıra berniçə tapqır məskəw ğəskərlərene qazanğa qarşı yawlarında qatnaşa yılda livoniəgə qarşı suğışta urıs ğəskərləre avangardı citəkçese narva pərnu derpt yuryev şəhərləren yawlaşa yılda polotsk şəhərenə oyıştırılğan yawda yıllarda velikiye luki töbəgendə urıs dəwləte çikləren saqlawda qatnaşa cäditçelek ğäräpçä cädid yañalıq cämğiät yäşäyeşen häryaqlap yañartırğa omtılğan ictimaği säyäsi xäräkät yıllarında tatarlar häm räsäyneñ törki xalıqları arasında kiñ urın ala cädiçelek tarafdarları ictimaği iqtisadi artqa qalunı häm cämğiättäge ruxi torğınlıqnı tänqitlilär zaman taläbenä turı kiterep cämğiätne yañartu fikeren berençe näwbättä xalıq mäğärifen üzgärtüne yaqlıylar cäditçelek üz ätrafına aldınğı qaraşlı ruxanilarnı uqıtuçılarnı häm şäkertlärne ciya cäditçelekneñ törle yünäleşläre ağımnarı bula qayberäwlär ğ barudi m bigiev ğäbdräşid ibrahimov q tärcemäni c abızgildin z qadiri z kamali ğ bubıy h b dini yañarışnı ikençeläre r fäxretdinev f kärimi ş kültäsi h b mäğrifätçelekne yaqlıy cäditçelek yöz axırı yöz başında tatar xalqınıñ ictimağí fikere häm milli üzañı üseşendä möhim tarixi basqıç bulıp tora yükätaw yäki cükätaw awrupıda sacetim urıslarda jukotin ul yözlärdä bolğarlarnıñ şähäre ide çulman yılğasınıñ sul yağında xäzerge çistay tiräsendä urnaşıla yükätaw xäräbäläre berniçä öleştän tora nığıtılğan şähär ha urın ala şähär üzäge öç cir öyeme belän urap alınğan alar arasında ike tirän arıq qazışlarda berniçä öy qoymalar bazlar açıldı çığış bistäse dä ha alanında altın urda çorında nığıtılğan şähär belän çığış bistäse qullanılmí başlí batış bistäse isä kiresençä üsä başlıy wä altın urda çorında ha tikle alan ala başlıy batış bistäsendä timer baqır eşlär alıp barılğan xäzerge danaurovka awılı yänäşäsendä dip uylanıla qazışlı öyränü yıllarda bulğannar annarı yılda öyränüne f ş xüzin däwam itkän soñğı waqıt qazışlarnı n ğ näbiulla alıp bara tat lat x xiii xviii xix viii ix viii vi viii vi x x ə n ä ö ñ i í ıy i í íqtísad ínqílab íxlas ílham í í ğ ä ae ö oe ü ue ae oe ue ee ei ch sh ğ gh nh a ae o oe u ue ee e ei i uwee uewe baruwee kiluewe quweeq kuermi barmei hoecuemche aenkaey sabeieem kinhaesh ghaeskaer j j jyl jyraq kuup kuugaerchen bardynh tuu quu tuwu quwu y j ee y y j j y a o u i i y ch sh ğ gh n sql perl php oracle barak hösäyen obama ii inglizçä barack hussein obama ii amerika quşma ştatlarınıñ çe prezidentı barak obama çığışı belän keniädän bulğan möselman keşese belän aqtänle amerikalı xatın qğz ulı bularaq yılnıñ awgustında amerika quşma ştatlarınıñ haway ştatındağı honolulu qalasında dönyağa kilä obamanıñ änise häm ätise haway universitetında uqığanda tanışalar häm öyläneşälär yaña öyläneşkän par obama äle yäşendä genä bulğan çaqta ayırıldı harvard universitetında stipendiat bularaq uqığan äti obama yılda keniägä qaytıp xökümät öçen eşlägän bulsa änise isä şulay uq çit il studentı bulğan indoneziäle lolo sutoroğa kiyäwgä çığa obamanıñ äti änise ayırılğannan soñ barı tik ber tapqır qına amerika quşma ştatlarına yasağan säyäxäte waqıtında yılda küreşep söyläşkän ätise yılda nayrobidä aftamabil qazasında ülde änise isä yılda ikençe irennän ayırılıp amerika quşma ştatlarına kire qayttı häm yılda analıq yaman şeşennän ülde obamanıñ äni yağınnan ügi bertuğanı äti yağınnan isä ügi bertuğanı bar obama änise häm ügi ätise belän bergä indoneziägä küçende başlanğıç mäktäptän soñ honoluluğa äylänep qaytqan obama yılda lieyne betergänçegä çaqlı äbise häm babayı belän bergä yäşäde lieydän soñ los ancelestäge oksidental kollecedä universitetnıñ berençe ike sıynıfın uqıdı annan soñ isä nyu yorktağı kolumbiä universitetına küçep yılda säyäsi belemnär bülegen tämamladı yılda harvard universitetınıñ xoquq fakultetenä uqırğa kerde harvard universitetında çaqta uquçı yäşlär tarafınnan näşer itelgän harvard law review jurnalınıñ baş möxärrir wazifasın başqarğan berençe afrikalı amerikalı buldı yılda isä advokat diplomın aldı obama yılda mişel robinson belän tanıştı häm yäşlär yılnıñ oktäber könne öyläneşte yılğı mişel obama ire barak obama kebek harvard universitetınıñ xoquq fakulteten betergän advokat parnıñ häm yıllarda tuğan saşa häm maliä isemle ike qız balası bar amerika quşma ştatları tönyaq amerikada urnaşqan däwlät xalıq sanı buyınça öçençe mäydanı buyınça dürtençe urında dönyanıñ iñ ere iqtisadi säyäsi mädäni häm fänni üzäklärennän sanala başqalası waşington d c administrativ yaqtan il ştat kolumbiä federal okrugı häm berniçä buysınğan cirleklärdän tora amerikada yäşäwçelärne amerikannar dip atıylar amerika quşma ştatlarnıñ qısqaça iseme aqş americas terminı nçı ğasırnıñ başında italiya säyäxätçese amerigo vespuçi arqasında barlıqqa kilä ilneñ tulı iseme berençe tapqır azatlıq turındağı deklaratsiädä atala bu deklarasiä amerika quşma ştatlarınıñ ilçeläre tarafınnan bertawıştan xuplanğan deklarasiä bulıp tora aqşnıñ kontinental öleşe atlantik okeannan tın okeanğa kanada çigennän miksikä çigenä xätle suzılğan ber ştat alaska töp territoriädän kanada arqılı bülengän mäydanı buyınça alaska iñ zur ştat ul beryulı arktik häm tın okeannar belän çiktäş hawai tın okeandağı arxipelagta urnaşqan puerto riko xalıq sanı häm mäydanı buyınça karib diñgezendä aqşnıñ iñ zur territoriäse guam häm berniçä keçe territoriälärdän başqa aqş tönyaq cir yarımşarında urnaşqan aqşnıñ iñ biek noqtası mk kinli tawı m qıyalı tawlar isä ozınlığı buyınça in zur taw sisteması aqşnıñ mäydanı zur bulğanğa kürä klimatnıñ barlıq törlären dä tabıp bula diärlek administrativ yaqtan aqş ştattan berniçä çit territoriädän tora ştatlar rayonnarğa bülenä ştatlar isemlege aqş dönyanıñ in berençe federativ däwläte ul beryulı reprezentativ demokratiä häm konstitutsion respublika aqşnıñ federativ sisteması öç qatlamğa bülenä federativ regional häm lokal lokal xäkimiät ğädättä munisipal häm cirle qalıplarğa bülenä küp oçraqta xäkimiät organnarına keşelär küpçelek prinsibı näticäsenda saylanıla federal qatlamda proportsional prinsip faydalanılmıy saylaw xoquqı yäştän birelä federal häkimiät öç bülektän tora waqillär palatası äğza täşkil itä härberse ike yılğa saylana häm konstitutsion okrugnı täqdir itä okruglar här yılnı yañadan üzgärtelä yılğı xalıq sanın alu buyınça cide ştat berär keşene cibärä härber ştat ike senatornı saylıy bu senatorlar altı yıllıq srokqa saylana prezident dürtär yıldan torğan ike srok däwamında çitäkçelek itä aqşnıñ iqtisadı qatnaş kapitalistik iqtisad törkemenä kerä aqşnıñ berdäm tulayım produktı trillionnan artıq bu cir şarınıñ täşkil itä median kerem ğäilä isäbe dollar iñ yarlı ğäilälärneñ median kereme dollar eşsezlek btp berdäm tulayım produkt üseşe inflasiä däwlät äcäte trillion dollar xalıq sanı buyınça million keşe belän aqş döñyäda öçençe urında yılnıñ oktaberendä ilneñ xalıq sanı million keşe täşkil itte amerika xalqın isäplägändä ğädättä million dokumentsız migrantnı kertälär tulayım üseş tizlege bu awrupa berlegendäge üseş belän çağıştırğanda bala tuu sanı urtaça dönya kürsätkeçlärennän keçeräk yılda million migrantqa rezident statusı birelde yaña amerika grajdannarınıñ kübese miksikä qıtay häm hindstannan kilä aqşta xalıqnıñ küpçelege aq amerikannar alarnıñ töp çığış illäre almaniä irlandiä angliä rasa tözeleşendä aziä keşeläre kübesençä qıtaylılar häm filipinlelär ikençe urında ispan amerikannarnıñ sanı artuı töp demografik trend bulıp sanala tulayım alğanda aqşta million ispanik amerikan keşese yäşi dip isäplänä şul waqıtta nçe häm yıllar arasında ispanik amerikannar sanı arttı bu trendnıñ töp säbäbe migrasiädä bigräk ispannarnıñ ğailälärendä urtaça bala buluında afrikan amerikan xatınnarı urtaça bala tudırsa ispanik bulmağan amerikannar bala taba bu trend saqlanğan oçraqta yılda aq amerikannar sanı tan azraq bulaçaq xäzerge waqıtta xalıqnıñ ilneñ şähärläşkän kişärlegendä yäşi yıl sannarı buyınça urında xalıq sanı da millionnan artıq global şähärdä nyu york los andjeles çikago xyuston millionnan artıq qazan yy iske imla şähäre bügenge tatarstannıñ başqalası urısça inglizçä kazan itep yazalar idelneñ sul yağında qazansu yılğasınıñ ike yarında da idelgä qoyğan tamağında urnaşqan idel uralnıñ iñ zur şähärlärennän berse sanala mäydanı km administrativ rayonğa bülenä şähär xakimiätenä buysınğan bistälärne kertep xalqı yılda keşe tatarlar ruslar yılda meñ aglomeratsiädä automobil häm timer yullar üzäge yılğa portı xalıqara aeroport anıñ salınu yılı bilgesez häm nçe yılda barlıqqa kilde dip sanala çınlıqta anıñ tağın da borınğıraq buluı ixtimal xi ğasırlarda idel buyı bolğarınıñ tönyaq töbägendä säwdä itü häm doşman höcümennän saqlanu punktı xiii ğasırdan yılları axırına qädär bäklek üzäge yıldan qazan xanlığı märkäze yılda rus patşalığı tarafınnan yawlap alına yıllarda guberna yıllarda namestniklıq üzäge xix ğasırdan qazan räsäy imperiäseneñ zur mädäni fänni häm sänğät üzägenä äwerelä yıldan teatr eşli tä räsäydäge täwge üniversitetlarnıñ berse açıla qazan universitetı yılda provinsiädäge berençe gazeta näşer itelä berençe räsäy inqilabı näticäsendä tatarlarğa bar xoquqlar birelä tatar telendä gäcitlär näşer itelä başlıylar tatarça teatr barlıqqa kilä xx ğasır başı sänäğäti üseş çorı şähärdä küp fabrikalar tramway barlıqqa kilä xalıq sanı tiz arta yılda rusiä watandaşlar suğışı waqıtında şähär cimerelmi läkin xalqınıñ küpçelege qaçaq bulıp awıllarğa kitä watandaşlar suğışı waqıtında qazan kontrrevolusion idel ural ştatı başqalası dip uylanıla yılnıñ mayınnan tassr yılnıñ avgustınnan tssr yılnıñ fevralennän tatarstan cömhüriäte başqalası qazan qalası törle däwerdä törleçä atap yörtelä qazanda maşinalar tözü oçqıç boralaq kompressor vakuum texnikası cılılıq ülçägeç meditsina qoralları gaz apparatları h b metall eşkärtü ximiä neft ximiäse sänäğäte polietilen plastmass yasalma kauçuk yasalma yuu äyberläre rezin texnik eşlänmälär h b citeşterü ciñel sänäğät ös häm ayaq kieme tegü kün tire eşkärtü tuqu şirkätläre azıq tölek sänäğäte konditer fabrikası it söt kombinatları sıra qaynatu zavodı h b üseş ala tözü materialları timer beton caylanmalar silikat kirpeç ere panellär citeşterelä qazanda tatarstan fännär akademiäse räsäy federasiäseneñ qazan ğilmi üzäge dän artıq fänni tikşerenü institutı häm konstruktorlıq bürosı qazan däwlät universitetı medisina pedagogik texnika texnologik energetik mädäniät häm sänğät universitetları konservatoriä arxitektura tözeleş awıl xucalığı veterinär akademiäläre finans iqtisad säwdä biznes yuridik häm başqa institutlar bar berniçä texnikum kölliät hönäri mäktäp häm lisey ğomumi belem birü mäktäbe tatarstan milli kitapxanäse nikolay lobaçevski isemendäge qazan universitetı fänni kitapxanäse kebek ere kitapxanälär ğäliäsğar qamal isemendäge tatar däwlät akademiä teatrı musa cälil isemendäge tatar opera häm balet teatrı vasiliy qaçalov isemendäge rus zur dramatik teatr kärim tinçurin isemendäge tatar drama häm komediä teatrı qazan yäşlär teatrı äkiät qurçaq teatrı h b tatarstannıñ salix säydäş isemendäge zur konsert zalı qazan milli mädäni üzäge filarmoniä sirk sport sarayı tatarstannıñ milli muzeyı vladimir lenin muzeyı sınlı sänğät muzeyı ğabdulla tuqay şärif kamal musa cälil maksim gorki baqıy urmançe salix säydäş näcip cihanov muzeyları h b qazannıñ tarixi üzäge kreml kirmän kirmänneñ diwarları häm manaraları yözdä qorılğan häm yözlärdä qat qat yañartıla rekonstruksiä tözekländerü eşläre xäzergäçä alıp barıla qol şärif mäçete yañadan qorıldı söyembikä manarası blagoveşçenski çirkäwe gubernator sarayı şähärdä bügengäçä saqlanıp qalğan arxitektur istäleklär petropavlovski piter häm paul çirkäwe märcani apanay bornay äcem mäçetläre yözlär häm yözbaşı xakimiäte torağı cämğıyät binaları admirallıq kontorası qazan universitetı kompleksı şamil yortı uşkova yortı häm qazan xärbi bülege komanduşçiysı yortı däwlät bankı binası h b baytaq qına arxitektur istälekläre ş i qazanğa awrupa aziä tösmere birep torğan ğibadätxanälär häm dönyawi binalar yıllarda ä iñ soñğı yıllarda cimerelä alar urınına zamança binalar tözelä yıllardan soñ ğomumi proyektlar nigezendä tözelgän zur yaña mikrorayonnar barlıqqa kilä sotsgorog därwişlär tankodrom tawlıq quartal jilka azino h b cämğıyät binaları salına yıllar başınnan şähärneñ tarixi öleşen tözekländerü eşläre küp arxitektur istäleklär cimerelgän häm mäñgegä yuğalğan yıldan metropolitän tözeleşe alıp barıla şähär xalqın iske toraqlardan uñaylıqları bulğan yaña fatirlarğa küçerü programması ğämälgä aşırıla qazannıñ dönya sivilizasise üseşenä şaqtıy öleş kertüen räsäyneñ säyäsi iqtisadi fänni häm mädäni ber üzäge buluın iskä alıp yılnıñ sentäberendä räsäy häm tatarstan präzidentläre boris yeltsin häm mintimer şäymiev tarafınnan yılda qazannıñ yıllığın räsmi töstä bilgeläp ütü turında färman çığarıla äzerlek eşläre alıp baru öçen däwlät komissiäse tözelä yılnıñ sentäberennän anı räsäy präzidente vladimir putin citäkli qazan xanlığı däwerendä qazanda nigezdä tatarlar läkin başqa millät säwdägärläre häm ostalar yäşägän bulğan urıslar qazannı basqaç xx ğasırğa qädär qazanda tatarlarğa yäşärgä röxsät itelmäde tik ber bistädä genä häm anısı da maxsus röxsät belän ämma yılda qazanda iñ kübe tatarlar yäşi ide alarnıñ sanı citte annarı tatar urıs quşma ğäilä balaları belän urıslar baralar alar barısı da urıslar bulıp sanala wä quşma sanı qa citä bolardan tış şähärdä çuaş başqort mari udmurt wä başqa idel ural xalıqları yäşi başqa xalıqlar da küp yähüd ärmän alman azäri üzbäk qazaq qırğız täcik törek qıtay vietnam w b xalıqları bügenge köndä iñ kiräkle tel urıs tele bulıp tora bu xäl yıllardan başlap beraz üzgärde balalarına tuğan telne öyrätü bara tatar turk ve möselman toy ve bayramları mäskäw ul räsäy federatsiäseneñ başqalası iseme urıslar kilü aldında anda yäşägän fin uğır xalıqlarınnan qalğan şähär yıl elek salınğan ide bu şähärneñ möximlege altın urda waqıtında üskän şähär iseme mäskäw yılğasınıñ isemennän çıqqan borıñğı rus telendä mosq tamırı batqaq sılanuçan yäki saz yüeş dımlı mäğnälären belderde yılğa iseme bälki borıñğı rus mosqı ı quşımçası belän süzennän çıqqan başqa tellärdä şulay uq bu süzennän tözergän isemnäre bar rus moscow alman moskau fr moscou şähär yäşe anıqlap bilgele tügel iñ borıñğı arxeologik tabılmalar taş çorına qağılalar berençe meñyıllığınıñ axırında mäskäw rayonında wyätiçlär häm kriwiçlär näselläre urnaştılar arxeologik qazular näticäläre buyınça xi ğasırda mäskäw yanında çoqırlı häm urlı awıl urnaştı läkin berençe ışanıçlı telgä alu ipatye yılyazmalar isäplänä alar buyınça yılnıñ apreldä rostov suzdal kenäze yüriy dolğorukiy mosqov şähärendä üz duslarnı qabul itte yılda mäskäwdä yaña ağaç nığıtmalar tözelgännär häm şähär mäydanı tapqır arttı monğol tatar buysındırğan waqıtında şähär yandırıp yawlanğan läkin tiz torğızılğan xiii ğasırnıñ ikençe yartısınnan mäskäw möstäqil udel kenäzlege üzäge bulıp torğan xiv ğasırnıñ başında mäskäw bilämäläre zuraya anıñ sostavına kolomna häm mojaysk kenäzlekläre kerälär xiv ğasırda mäskäwneñ böyek mäskäw kenäzlege üzäge bularaq kütärelüe bula xiv ğasırda mäskäwgä mitroplitlar rezidentsiäse küçerelä ä yılda mäskäw patriarxiäse oyıştırıla mäskäw rusiädä häm awrupada xalıq sanı buyınça iñ zur şähär statistika buyınça şähärdä yılda keşe yäşi bu san özleksez yäşägän şähärçelär ğına xisapqa ala mäskäwdä tağın million meñ artıq migrantlar ğastarbayterlar häm törle räsmi tügel emigrantlar yäşi xalıq sanı buyınça şähär rusiädä berençe awrupada ikençe stambuldan soñ dönyada sigezençe şähär sanı million tirəse bügen anda tatar äzeri yəşi tatar tele tatarça tatarlarnıñ milli tele tatarstannıñ däwlät tele rusiädä taralu buyınça ikençe tel törki tellärneñ qıpçaq törkemenä kerä yunesko iğlan itkän tel isemlegenä kerä tatarça tatarstanda räsmi tel bulıp sanala törki teleneñ qawqazda qullanıla torğan söyläme dä tatarçağa bik yaqın ul anda qumıqça dip atala tatar tele xalıqara qullanuda yöri torğan tel tatar telendä tatarlar ğına tügel idel uralnıñ başqa xalıqları da söyläşä alar arasında başqort çuaş udmurt çirmeş qazaq äzäri h b xalıqlar wäkilläre urıslar arasında da tatarça söyläşüçelär bar tatar teleneñ şaqtıy küp söyläşü törläre bar qırımça başqortça seberçä häm başqalar bügenge fänni büleneş buyınça başqortça häm qırımça söylämnäre ayırım tellär dip sanala qazandağı söyläşü ädäbi bulıp sanala bügenge kirill älifbası häm latin älifbası qullanıla ğärap imläse qullanışı dä röxsät itelgän kirill älifbasında xäref bar latin älifbasında xäref bar kirill älifbası latin älifbası başta törki telendä yazu öçen berniçä älifba qullanılğan alar arasında törki xalıqlarnıñ üz orxon älifbası da bar tatar imlasın kamilläşterügä zur öleş kertkän ğälimnär arasında äxmäthadi maqsudiğa ayırım tuqtalıp ütärgä bula äxmäthadi maqsudinıñ yılda berençe tapqır dönya kürgän möğällime äwwäl isemle älifbası ayıruça zur uñış qazana kitapnıñ utızdan artıq basması bar ğömümi bastıru danädän artıp kitä ä maqsudinıñ bu älifbası buyınça tatarlar ğına tügel üzbäklär qazaqlar qırğızlar qırım tatarları häm başqa törki xalıqlar da uqu yazu nigezlären üzläştergännär äxmäthadi maqsudi imla mäs älälären tere tälqinçe bula üzeneñ yoldız gäcite bitlärendä imla mäs älälären yaqtırtqan mäqälälärgä zur urın birä imlada işetelgänçä yazu tieşle digän mäşhür qağidäne tatar dönyasına kertep armıy talmıy taratırğa tırışa ğ ibrahimnıñ bäyälämäse äxmäthadi maqsudi ğäräp yazuındağı öç suzıq awaz xäreflärenä tağın ikene qısqa waw häm hai räsmiä östi häm däreslekläre kitapları aşa şunı ğämälgä kertep cibärä bu yıllarda ğäräp yazuın tözekländerü tatar telenä yaqınaytu yünäläşendä başqa omtılışlar da bula xätta ayırım proyektlar da täqdim itelä alar da ul çorda ğämälgä aşa almıy qalalar latin xärefläre xiii xiv ğasırdan uq siräk qullanuda yöri başlıy yazu älifbanı üzgärtü xäräkäte yözneñ axırında başlana tatar yazuı ençe yılda kirillitsaga küçerelä häm älegäçä ul yazu räsmi qullanılışta saqlana tatar irekle entsiklopediäse wikipediädä kirill häm latin älifbalarında yazuı röxsät itelä m v lomonosov isemendäge mäskäw däwlät universitetı rusiäneñ aldınğı yuğarı uqu yortı häm fänni metodik üzäk qısqaça mdu universitetqa nigez nçe yılda salınğan xäzerge waqıtta ul rusiäneñ iñ zur yuğarı uqu yortı çe yılğı mäğlümatlar buyınça universitetta meñ talib häm meñ aspirant belem alğan universitet citäkçese rektor viktor sadovniçiy universitet ivan şuvalov häm mixail lomonosov teläktäşlege belän başlanıp kitä patşabikä yelizavetanıñ universitetnı tözu turındağı qararı nçe yılnıñ ğiynwarında dönya kürä berençe däreslär nçı apreldä ütä xäzerge waqıtta mäskäw däwlät universitetı häm pitırbur däwlät universitetı arasında qaysı yuğarı uqu yortı ölkänräk buluyı turında bäxäs bara başlıça qızıl mäydannıñ töp daruxanäse yanında urnaşqan universitet böyek yekaterina äbipatşa tarafınnan xäzerge urınına moxovaya uramına küçerelä töp bina yıllarda matvey kazakov surätläre buyınça tözelä ikençe bötendönya suğışınnan soñ universitetqa yänä can kerä däwlät birgän aqçası biş tapqır arta mäskäwneñ çıpçıqlar tawında yaña kampus barlıqqa kilä bu kampus zamanına qarap iñ yaña cixazlar belän eşlänä xäzerge waqıtta mdu kampusı dönyada iñ zur universitet kampusı bulıp sanala töp binadan tış kampusta berniçe uqu binası urnaşqan şulay uq monda rusiädä berdanber baseball stadionın da tabıp bula moxovaya uramında urnaşqan tarixi binada xäzer jurnalistika psixologiä fakultetların aziä häm afrika illaren öyränü institutın tabıp bula mdunı tämamlağan tanılğan tatarlar zöyä awılı urısça yäşel üzän rayonında rayon üzägennän km könyaq könçığıştaraq zöyä yılğası tamağında utrawda yılda qazan xanlığına qarşı suğışta urıs ğäskärläreneñ xärbi bazası häm qälğä bularaq nigez salına yözneñ yartısınnan öyäz üzäge yıllarda zöyä kantonı üzäge yıllarda tassrnıñ zöyä rayonı üzäge yıldan awıllar rätendä yılda keşe urıslar tatarlar yılda keşe yäşi xalqınıñ töp şöğele terlekçelek tulı bulmağan urta mäktäp klub muzey yılda açıla yözlär arxitektura häm monumental istälekle kompleksı töp tarixi istälekläre uspenie irlär monastırınıñ troitsa sergi nikolski çirkäwläre konstantin häm yelena çirkäwe uspenie soborı cämiğ çirkäwe file sviiazhsk jpg file sviyazhsk oldstreet jpg file sviyazhsk gymnasium jpg file sviyazhsk victory memorial jpg file sviyazhsk ioann tmpls jpg file sviyazhsk ioann oldcrch jpg file sviyazhsk ioann tmpl jpg file sviyazhsk ioann tmpl interior jpg file panoramio jpg file sviyazhsk nikolsky crch jpg file sviyazhsk uspensky tmpl jpg file sviyazhsk uspensky tmpl interior jpg file sviyazhsk konstantinovsky tmpl jpg file sviyazhskaya makarievskaya pustyn jpg sergius of radonezh vita icon c yaroslavl museum detail jpg sviyazhsk ioanno predtechensky convent img jpg sviyazhsk ioanno predtechensky convent img jpg sviyazhsk troitskaya street building jpg sviyazhsk annunciation church site jpg sviyazhsk rozhdestvenskaya square buildings img jpg sviyazhsk rozhdestvenskaya street and pier img jpg sviyazhsk constantine and helena church jpg sviyazhsk moskovskaya street building jpg sviyazhsk history museum jpg sviyazhsk horseyard img jpg sviyazhsk uspensky monastery img jpg sviyazhsk uspensky monastery img jpg sviyazhsk view from petropavlovskaya sloboda img jpg uraza ramazanda başlana uraza ayı mä säläsendä íslam ğalimnäre genä yıl sayın qarar çığara torğan mä sälälär bar mäsälän uraza ayına qayçan kerü ramazan ayı qaysı yılnı qaysı yılnı könnän kilä bolarnı astronomí belgeçläre belän berlektä qazí yäki möftilär genä bilgeli ala uraza ğibädäte yılda şäğbän ayınıñ könendä farız qılınğan íslam dinenä kerä ramazan ayınıñ soltanı bularaq qabul itelä çönki qör än şuşı ayda töşerelgän häm dä xäzräti möxämmäd s ğ w şuşı ayda päyğämbär bulğan ramazan ayın möbaräk qılğan ike zur närsä bolar uraza yalğız íslam ömmätenä farız qılınğan ber ğibädät tügel bezdän äwwälge ömmätlärgä dä farız qılınğan çönki qör ändä allah äy mö minnär sezdän äwwälge ömmätlärgä farız qılınğan kebek sezgä dä uraza farız qılındı dip boyırğan ramazan ayına saw sälamät ireşkän härkem uraza totarğa tieş allah sezdän ber keşe sälamät bulıp ramazanğa citsä urazasın totsın dip quşqan päyğämbärebez möxämmäd s ğ w şäğbän ayınıñ soñğı könnärendä uqığan ber xötbäsendä bolay digän äy möselmannar möbaräk ber aynıñ külägäse östegezgä töşte bu ayda ber kiçä bardır ul qäder kiçeder qäder kiçese meñ aydan xäyerleräkter allah täğälä bu ayda härkemgä uraza totarğa quşqan bu ayda yästü namazınnan soñ tärawix namazı uqu sönnättter bu ayda allahnıñ rízalığı öçen keçkenä bulsa da izge eş eşlägän qädär sawaplı bulır bu ayda ber farızın eşlägän keşe başqa aylarda farıznı eşlägän qädär sawap qazanır bu ay sabır ayıdır sabır itüçelärneñ baraçaq cire cännätter bu ay keşelär belän yaxşı toru ayıdır uraza totqan keşe köne buyı ğibädät xälendäder uraza totu aç wä susız qalu tügelder päyğämbärder yalğız aşqazanına uraza tottırmağız barça äğzäläregezne uraza tottırığız dimäk uraza totqan keşe üzen aş belän sudan tíğan yämsez süzlärdän yalğannan ğäybättän yala yağudan häm süz yörtüdän dä tíılırğa tieş uraza totqan keşe küzen qolağın qulı häm ayağın naçar xäräm eşlärdän saqlar säwdä eşendä döres bulır yarlılarğa yärdäm itär olılarğa xörmät keçkenälärgä dä şäfqät wä märxämät kürsäter uraza awır häm zur ber ğibädätter anı allahnıñ quşqanı kebek totqan keşegä bik sawap qazanuı belän bergä qılğan gönahları da ğafu itelä päyğämbärebez ber xädisendä kem allahqa ışanıp häm sawabın allahtan kötep uraza totsa ul keşeneñ eşlägän gönahları ğafu iteler digän íslam dinendä ğibädätlärgä qat belän qat arasında sawap bar läkin urazanıñ sawabı çiksezder çönki uraza ğibädätlärendä riä yuq yäğni başqa ğibädätlär kürelsälär dä häm belensälär dä uraza totqan keşeneñ urazalı ikänen allahtan başqa berkem dä belmi şuña kürä ber xädistä cänäbi xaq adäm balasınıñ urazadan başqa här eşe üze öçender läkin uraza minem öçen anıñ sawabın da min birermen di yıl sayın ramazan ayında möselmannar maxsus sadaqalar öläşälär bu fítır fidiä häm zäqät sadaqaları alarnıñ külämen din ğälimnäre bilgeli mäsälän här can isäbennän birelä torğan fidiä sadaqası igen xaqınnan çığıp xísaplana wk pidə time youtube myspace facebook britannica nature britannica giacomo poderi wiki goldman linda basch national council for research on women yasseri et al wiki mdash new york public library for the performing arts google google kavkaz ul könçığış awrupa belän künbatış asiä arasındağı ber töbäk aña qara diñgez häm kaspi diñgeze arasında bulğan kavkaz tawları häm yanındağı cirlär kerä könyaq kavkaz çen kavkaz artı ataması qullanıla kavkaz tawları arasında iñ biege elbrus mäñge tawı anıñ bieklege m ul şulay uq awrupanıñ iñ biek tawı da bulıp tora kavkazda görcistan ärmänstan azärbaycan osetiä çiçänstan inguşetiä dağstan häm tağın berniçä il ursnaşılğan yıllar başında kavkaz yılları kavkaz konfederaiäsenä kergännär kavkaz bügenge dönyanıñ iñ küptelle häm iñ küpmillätle cir bulıp sanala anda dän artıq teldä söyläşälär dilär yözgä tikle xalıqara tel bularaq törki teleneñ kavkaz söyläme yöri ide annan soñ urıslar kilgäç idärä tele öçen urıs tele kertelä başladı soñğı arada räsäyneñ tä sire kimi bara töp waqıyğalar tatarstan könçığış awrupada urnaşqan räsäy federatsiäse belän berläşkän häm räsäy federatsiäse subyektı bulğan demokratik xoquqıy däwlät cömhüriät tatarstan konstitutsiäse räsäy federatsiäse häm tatarstan arasındağı maxsus şärtnämä nigezendä räsäy federatsiäse belän berläşkän cömhüriät könbatışta çuaşstan tönyaq könbatışta çirmeş ile tönyaqta kirov ölkäse tönyaq könçığışta udmurtiä könçığışta başqortstan könyaq könçığışta irımbur ölkäse könyaqta samar häm sember ölkäläre belän çiktäş cömhüriät başlığı prezident itep atala prezident wazifasına berençe märtäbä mintimer şäymiev saylana däwlätne ministrlär bülmäse başqara qanunnarnı çığara torğan däwlät şurası isemle närsä keşedän tora alarnıñ yartısı räsäy federatsiäse firqäläre äğzaları qanunnarnıñ döreslegen konstitutsion mäxkämä tikşerep tora milli xäräkätlärne şäymi babay beterä üze isä urıs patşasınıñ yedinaya rossia berdäm räsäy firqäsenä berençe äğzalar arasına kerä tatarstanda bütän başqa bernindi säyäsät yuq säyäsi xäräkätlär yuq tatarstan yılnıñ fevralendä cirle idarägä bülenä soñraq idarä sanı kä citä häm yılda genä qala bügenge tatarstan rayonğa bülenä ägerce alabuğa alekseyevsk älki älmät apas aqsubay aqtanış arça ätnä baltaç balıq bistäse bawlı biektaw bögelmä bua çirmeşän çistay çüpräle kama tamağı layış leninogorsk mamadış mendeleyev minzälä möslim norlat piträç kukmara qaybıç saba sarman spas täteş teläçe tuqay tübän kama yaña çişmä yäşel üzän yuğarı oslan yutazı zäy bar tatarstan cömhüriäte könçığış awrupa tigezlegeneñ könçığışında idelneñ urta wä çulman yılğasınıñ tübän ağımında urman häm urman dalalı cirlärdä urnaşqan idel häm çulman yılğaları üzännäre tatarstan cirlären öç töbäkkä bülä bu cirlär urtaça m bieklektäge qalqulıqlı tigezlektän ğibarät çulman aldı sözäk qalqulıqlı tigezlek tänyaq könbatışta noqratnıñ könyaq itäge cäyelgän çulman aryağı qalqulıqlı tigezlek könyaq könçığışta bögelmä bäläbäy qalqulığınıñ küpçelek öleşe könbatışında idel aryağı tübänlegene tönyaq öleşe urnaşqan idel aldı isä idel buyı qalqulığınıñ tönyaq könçığış öleşendä tatarstan bügen iqtisadi häm fänni texnik potentsialı zur bulğan sänäğät awıl cömhüriät cirmay ximiä naft ximiäse elekter energetikası maşinalar tözü ciñel sänäğät wä azıq tölek sänäğäte zamança awıl xucalığı alğa kitkän sanala tatarstan iqtisadi töbäkkä bülenä tatarstan iqtisadında meñ keşe eşli şunıñ isäbendä monı da qara cömhüriätneñ töp xalqı tatarlar tan artıq urıslarnıñ ğomumi sanı çaması şulay uq çuaş muqşı çirmeş udmurt başqort w b xalıqlar yäşi ber km² ğa keşe turı kilä şul uq yılda meñ keşegä bala tuğan keşe ülgän cömhüriätä urtaça ğömer ozınlığı yıl yəşi ş i eş yäşendägelär sanı keşe yäğni ğömumi sanınnan ı eşläwçelärneñ xalıqnıñ ı şähärdä yäşi monı da qara monı da qara qazan kremle yäki qazan kirmäne yöz urtası yöz miğmari ansamble qazannı üzäğe qazan kremle territoriäse könyaqtan tönyaqqa suzılğan küppoçmaq yıllarda taştan yözlärdä kirpeçtän qorılğan biek manaralı qälğä díwarları belän äyländerep alına bu kompleksta barlığı manara sanala alar ike törle küzätü saq manaraları könyaq könçığış könçığış könyaq könbatış tönyaq tönyaq könçığış isemsez häm tönyaq könbatış tügäräk manaralar biş qırlı manara qapqalı manaralar spas yözneñ yartısınnan yäşeren taynitski nurali qapqası urınında ğasırğa qädär nikolski yözneñ axırınnan taynitski konsistor dmitrov preobrajenski qapqası tömän qapqası urınında yözneñ yartısınnnan sergeyev soñraq preobrajenski voskresenski qapqası alabuğa qapqası urınında manaralarnıñ qayberläre saqlanmağan kremlneñ tönyaq öleşendä söyembikä manarası blagoveşçenie kafedral çirkäwe soşestvie svyatogo duxa saray çirkäwe da vvedenski çirkäwennän yöz urtası üzgärtep qorıla gubernator häzerğe prezident sarayı yöz urtaları xan sarayı urınına salına elekke yünkerlär kölliäte binası arsenal häm artilleriä yortı yöz yöz başı urınında tözelä yıldan ermitaj filialı binası míğmar p g pätnitski qazan kremleneñ könçığışında çirkäwlär idäräse duxovnaya konsistoriä bínaları yöz axırı qabulxanälär yöz başı arxierey yortı kazarmalar yöz könyaq könbatışında spas preobrajenie monastırınıñ ber öleşe saqlanğan yözlär şunıñ tönyağında yöz urtasına qädär kiprian häm yustinya çirkäwe yöz axırı urnaşqan bula xäzer qazan kremlendä tatarstan präzidente rezidensiäse tatarstan ministerlekläre idaräçeleklär xakimiät xucalıq oyışmaları yıllardan qazan kremlendä kiñ qolaç belän üzgärtep qoru tözekländerü eşläre alıp barıla dan qolşärif mäçete tözeldä häm yılda tözeläp beterde dä wäkillek bínası tözelä mzımta urısça ubıxçadan qotırğan ul könbatış qawqazda yılğa adler soçi krasnodar krayı räsäydä urnaşqan qara diñgezgä qoyuçı räsäy yılğalarınıñ iñ zurısı ozınlığı km bassínı q km mzımta olı qawqazda m bieklegendä başlana annan tar üzän aşa ağa kardıvaç häm keçe kardıvaç külläre häm berniçä şarlawıq aşa ütä iñ zur şarlawıq metrle izumrudní zöbärcät şarlawığı mzımta yarlarında buk ağaçı belän käsätänä üsä borıñğı ubıx baqçalarında qırğí armut gruşa ästerxan çikläwege kästänä üsä greçeskoye yunan tarlawığında mzımta tizlänä töşä busağalar barlıqqa kilälär yılğa axştır häm dzıxra tarlawıqları populr turistik obyéktlar aşa ütä adler yanında mzımta balaqlarğa bülenep häm tuğay buylap urap urap barıp qara diñgezgä qoya mzımta diñgezgä küp läm çığara yılğa bassínında mineral çığanaqları oşrílar qatnaş tuyınu yaz taşuları häm yañğır taşqınnarı mzımta sal ağíza torğğan yılğa rafting populrlıq qazanğan krasnopolyanskaya hes susaqlağıçında su ağımı täwlek buyı üzgärä bortaslar urta häm tübän idel buyında yäşägän qäbilälär berläşmäse zamança tatarlar babalarınıñ berse bulıp sanala idel buyı bolğarına kergän bar qäbilälär bolğarlar barsillar iskillär bäräncärlär sawirlar suarlar bülärlär törkiläşkän fin uğorlar soñraq ta bortaslar xäzärlär qıpçaqlar zamança tatarlarnıñ babaları bulıp sanala şul säbäple bügenge tatarlarnıñ tışqı qiäfäte törle törle bula şunı da dnk genealogiä raslıy v xi ğasırlarda bortaslar idel buylarında qayber çığanaqlar buyınça bügenge samaradan volgogradqa qädär yäşägännnär x ğasırda ğäräp tarixçıları xii ğasırda urıs yazuçıları tarafınnan telgä alına vii viii ğasırda qotrağ citäkçelegendäge bolğarlar näq bortaslar cirläre aşa bügenge tatarstan territoriäsenä küçenep baralar vii ğasırda bortaslar meñ caydaqlı ğäskäre belän idel buyı bolğarları häm bäcänäklär belän suğışalar vii ğasırazağınnan xäzär qahanlığına buysına x ğasırdan idel buyı bolğarına häm kiev rusenä bäyle bulğannar xi ğasırda sarı qıpçaqlar kilgännän soñ bortaslar üz yoğıntısın yuğaltalar xi ğasırda könbatış tönyaqqa sırı muqşı yılğaları buylarına küçenep baralar mäsälän bügenge penza ölkäsendäge bortas yılğası bar bortaslar mişär tatarları mädäniätenä zur yoğıntı yasağannar qayber çığanaqlar buyınça mişär tatarları näq bortaslardan çıqqannar bortaslarnıñ etnolingvistik çığışına berniçä qaraşlar bar arxeolog g afanasyev bortaslar alannar belän qärdäş xalıq bulğan dip farazlıy häm bortas furt as süzennän zur yılğa yanında toruçılar dip tärcemä itä pritsak bortaslarnıñ qayber ğädätläre alannarnıqına tiñ dip isbatlıy şul qaraş buyınça bügenge tatarlar ber öleşe mişärlär osetinnarğa qärdäş xalıq bulalar kürenekle tatar tarixçısı mirfatıyx zäkiev orlov xalikov bortaslar törki telle idel buyı bolğalarına qärdäş xalıq bulğanın isbatlıylar aqş belgeçe piter golden bortaslar fin uğır xalıqlarına qärdäş xalıq bulğanın farazlıy novoseltsev buyınça bortaslar mordva häm mişär tatarlarınıñ babaları bulğan dip faraz itä daruğa yä daruxaçı yä daruxa tatar häm başqa törki mongol illärendä türä tatar xanı xärbi bulmağan wäkile mongol süzennän daruğa ıru başlığı kilep çıqqan daruğa mongol imperiäsendä cüçi olısında häm qazan seber xanlıqlarında bilgele ber yünäleş töbäge xanlıq märkäzennän mäğlüm ber yünäleştä urnaşqan bistä häm awıllarnı berläştergän daruğa başlığına buysınğan töbäk qazan xanlığı taraf yünäleşkä alat arça gäreç cöri nuğay daruğalarına bülänä nuğay daruğası belän manğıt bäge başqaları belän olısbäklär daruğa bäkläre idarä itkän yöz azaqlarına qädär orenburg gubernası cirläreneñ dä qazan nuğay seber usa daruğaları bülenüe mäğlüm altın urda däwläteneñ säyäsi häm ictimaği tormışında basqaqlar belän daruxaçılar daruxalar zur urın totqannar basqaqlar xärbi xezmättä bulıp xökümätneñ iminlegen saqlaw wazifasın ütägännär daruxalarnıñ töp wazifaları isä yasaq cıyunıñ barışın küzätep toru bulğan basqaqlar xiv yözneñ başında uq beterelsä daruxaçılar äle darux ölkälärneñ xäkimiät başlıqları sıyfatında qazan xanlığında dä yäşäp häm eşläp kilgän yasaq cıyuda alarğa yärdämçeläre bulışqan boların bitekçe dip yörtkännär xäyer cuçi olısında bitekçe xäyran zur däräcäle keşe sanalğan bitekçe xan diwanında da bula anısı baş bitekçe dip atalğan annarı ulus sayın bitekçe bulıp şaqtıy eşne änä şular başqarğan ² ² moscow time zone msk msd utc iii c c c c c miller and lets spe ² ² shifa ² ² disney ewsd yekaterinburg time zone yekt utc xvii xix naphtha c c c c c c publicly traded company kamaz ptc kamaz cummins mercedes benz deutz zf utc utc c orenair tt xii ru xii abdul ganivahoff canada knədə canada kana da xvi              advance australia fair peter dodds mccormick advance australia fair advance australia fair waltzing matilda song of australia advance australia fair advance australia fair waltzing matilda   h h xviii samara time zone msk msd utc c c ² x xv c c c c c   h h p ə y ypya p arsaja ersaja x xiv xvii xvii ethnologue p   pəcə ypya   ²   p p ypya aı aı p pəcə c ca h ca p p ca a p p p p p al lua al arabiyya rusiä imperiäse urısça küpmillätle däwlät pyotr i färmanı belän yılda elekke patşalıq imperiä dip iğlan itelä ike ğasır däwerendä imperiä qırım xanlığın baltiq buyı däwlälären ukrainanıñ dniperdän könbatışta yatqan öleşen belarusnı polşanıñ könçığış öleşen bessarabiäne tönyaq qawqaz yöz däwamında könyaq qawqaz cirlären qazaqstan urta aziä cirlären finlyandiäne h b il däwlätlärne üzenä quşuğa ireşä yöz axırında rusiä imperiäseneñ mäydanı mln km xalqı mln keşe dän artıq millätne berläşterä şunıñ urıslar däwlät başında xoquqı çiklänbägän absolyut monarx imperator tora däwlättä xristian dine östenlek itä rusiä imperiäsendä yäştän usğan här ir at imperatorğa tuğrılıq antı birergä tieş bula imperi xalqı töp sıynıfqa bülenä dvoryannar morzalar ruxanıylar şähär obıvatelläre şähärdä toruçılar krestyannär xakimlek itüçe qatlaw dvoryannar idel buyı seber urta aziä urıs bulmağan xalıqlar çiklängän üz matbuğatı däwlät tä minatındağı mäğärife bulmağan keçe xalıqlar inorodetslar isemlegendä yöri yılğı fevral inqilabı näticäsendä monarxiä tärtibe yuqqa çığarıla waqıtlı xökümät tözelä yılnıñ sentyabrendä waqıtlı xökümät rusiäne cömhüriät dip iğlan itä tatarlar x xiii xviii xix ebb m g m ga p ia p j m j m c m o m q m ra m rb m y ra m nc llyg ra m nc llyg ga p nc llyg ra m nb p q m ra m nc llyg y jb i i ia l qb t ra n n ypya pəcə ypya     viii ix ca xiv xv xv ca xvi pəcə ca a pəcə a a   hjst ni hnptu tjun ypya ə p ə ə           ägerce xx xx xvii xix ypya pəcə ypya     ep ep ep ep pəcə ep a pəcə epə epə pəcə xviii c c xviii ² xxi   xix ozon icl   doorhan plc group ea cp c c ² c ² cp c cp c e e e cp cp e vasco da gama teixeira de arago i c c c x v vii ix xiii xvi xix y c   ²     p pəcə p pəcə e p p p xvii xvii xviii     ² c c c c xiv ² xv xviii xvii xviii xix xiii xviii xii xiv xii gmp xiv vii eurovision eurovision below is a summary of the maximum points each country awarded to another in the final et s il fallait le faire years ago when i was younger i kinda liked a girl i knew she was mine and we were sweethearts that was then but then it s true i m in love with a fairytale even though it hurts i m already cursed every day we started fighting every night we fell in love no one else could make me sadder but no one else could lift me high above i don t know what i was doing but suddenly we fell apart nowadays i cannot find her but when i do we ll get a brand new start i m in love with a fairytale even though it hurts cause i don t care if i lose my mind i m already cursed she s a fairytale even though it hurts cause i don t care if i lose my mind i m already cursed eurovision é vision dschinghis khan visa         ypya ʜʜ p ə hap ʜəʜ ypya ʜəʜ newsweek ʜəʜ ʜəʜ finland suomi ʜəʜ ypya ə hap p ² ʜəʜ ʜəʜ ʜəʜ ʜəʜ ʜəʜ ʜəʜ ʜəʜ ʜəʜ ʜəʜ ʜəʜ ə p ə p ʜəʜ p ca ca ca ii pc p p ʜəʜ ʜəʜ ʜəʜ ʜəʜ ʜəʜ ʜəʜ ʜəʜ ʜəʜ ʜəʜ p aıp ii ʜəʜ oi maamme oi maamme suomi synnyinmaa soi sana kultainen ei laaksoa ei kukkulaa ei vettə rantaa rakkaampaa kuin kotimaa təə pohjoinen maa kallis isien ei laaksoa ei kukkulaa ei vettə rantaa rakkaampaa kuin kotimaa təə pohjoinen maa kallis isien vrt land vrt land vrt land vrt fosterland ljud hgt o dyra ord ej lyfts en hjd mot himlens rand ej sənks en dal ej skljs en strand mer əlskad ən vr bygd i nord ən vra fəders jord ej lyfts en hjd mot himlens rand ej sənks en dal ej skljs en strand mer əlskad ən vr bygd i nord ən vra fəders jord our land our land our land our fatherland sound loud o name of worth no mount that meets the heaven s band no hidden vale no wavewashed strand is loved as is our native north our own forefathers earth no mount that meets the heaven s band no hidden vale no wavewashed strand is loved as is our native north our own forefathers earth ʜəʜ maamme johan ludvig runeberg fredrik pacius paavo cajander julius krohn ʜəʜ papst und sultan ʜəʜ ʜ ʜəʜ ʜ ʜəʜ ʜəʜ ʜəʜ ʜəʜ ʜəʜ ʜəʜ aavasaksa ʜəʜ tatarstan cömhüriäte däwlät himnı ² xvii xvii xx ii ii stanley ann dunham c c         principado de andorra ən dorə an dra principat d andorra ² vi ix éire poblacht na héireann ireland republic of ireland ² éire ² vso v vi x xvii cl rmhnach cl gaelach xx cl gaelach iv vi   a e i o u é í b c d f g h l m n p r s t j k q v w x y z jíp jab x ghath caol le caol agus leathan le leathan i í e é a o u ea peadar pjadər peter anois əni əno ə anocht ə noxt inniu ə n u cigear ku g ər ag by from ag   t have t leabhar agam c have a book by me t deoch agat have a drink by you sing t ríomhaire aige have a computer by he t piste aici have a baby by she t carr againn have a car by we t teach agaibh have a house by you pl t airgead acu have money by they v xii o turlough o carolan aotearoa wellington          h     ² le français la langue française xix xx ² ² ² x i xvii xix pax britannica xix ² ii xviii ii c g g v ja vi elsker dette landet ja vi elsker dette landet som det stiger frem furet vrbitt over vannet med de tusen hjem elsker elsker det og tenker p vr far og mor og den saganatt som senker drmmer p vr jord og den saganatt som senker senker drmmer p vr jord norske mann i hus og hytte takk din store gud landet ville han beskytte skjnt det mrkt s ut alt hva fedrene har kjempet mdrene har grett har den herre stille lempet s vi vant vr rett har den herre stille lempet s vi vant vi vant vr rett ja vi elsker dette landet som det stiger frem furet vrbitt over vannet med de tusen hjem og som fedres kamp har hevet det av nd til seir ogs vi nar det blir krevet for dets fred slr leir ogs vi nar det blir krevet for dets fred dets fred slr leir ² xviii xx ² xx mar caribe caribbean sea mer des carabes carabische zee laman karibe ²     du gamla du fria kungssngen ur svenska hjärtans djup en gng c xvii malat viii iv xiii gv k m c ² c c iv m iii ii iii athabasca valles cerberus fossae mars reconnaissance ph mars reconnaissance curiosity co opportunity co co u sharad co co sinus meridiani a nix olympica olympus mons arabia terra amazonis planitia mare erythraeum mare sirenum aurorae sinus planum boreum planum australe sinus meridiani olympus mons valles marineris nasa themis mars global surveyor mars express maven exomars trace gas c f co ph eeta clo clo no clo clo clo clo phoenix wet chemistry lab ca clo ca clo caso alh aris mars odyssey mars express mars reconnaisance orbiter maven mars orbier mission exomars trace gas orbiter mars exploration laboratory mars science laboratory curiosity mars reconnaissance nasa curiosity mars reconnaissance hiwish nasa mars exploration rovers curiosity exomars exomars mars hope xx xxi spacex xix canali canal canali canals canali mars global surveyor google mars mars reconnaissance orbiter mars express mars trek d experience curiosity xix mars global surveyor xix xx vi ii xii ² ² xv xix xix xix xix ² xx xx xx xx le monde ² ² ix   x                   insee malaysia   xv xvi xviii xviii reino de españa regne d espanya espainiako erresuma v iii i ² mahal diva v vii xii xvii xii ² tat lat çıñğızxan   h tataria magna h h koninkrijk der nederlanden statuut voor het koninkrijk der nederlanden xvi ii i xix philips shell het wilhelmus wilhelmus van nassouwe ben ik van duitsen bloed den vaderland getrouwe blijf ik tot in den dood een prinse van oranje ben ik vrij onverveerd den koning van hispanje heb ik altijd geerd mijn schild ende betrouwen zijt gij o god mijn heer op u zo wil ik bouwen verlaat mij nimmermeer dat ik doch vroom mag blijven uw dienaar t aller stond de tirannie verdrijven die mij mijn hart doorwondt ² vii   bass an as bos bogh duke h   mons vaticanus vaticinia viii latinitas ii ii xix x viii vi xvii ii mtv i ix i ii ii xiii xiv xvii xviii xviii xix xviii i i iii iii i ² xviii i xix radio free europe radio liberty xiv ix ii vi iv vii iii vi vii   file sow with piglet jpg thumb right myc dong energy maersk scandlines scandlines dsb s tog s tog s tog dsb s tog die schweiz la suisse svizzera svizra isviçre schweizerische eidgenossenschaft confédération suisse confederazione svizzera confederaziun svizra willensnation willensgemeinschaft dingar landesteil bezirk gemeinde alberich zwyssig leonhard widmer lveldi ísland landnmabk ² xix ix xii lucilinburch qc xviii xix xi xvi portugal repblica portuguesa on ogur h                             repubblica italiana fratelli d italia fratelli d italia                     l italia s desta                 dell elmo di scipio             s cinta la testa                 dove la vittoria             le porga la chioma            ch schiava di roma         iddio la cre                        fratelli d italia                     l italia s desta                 dell elmo di scipio             s cinta la testa                 dove la vittoria               le porga la chioma            ch schiava di roma         iddio la cre                        stringiamci a coorte            siam pronti alla morte         siam pronti alla morte         italia chiam                       italia chiam                       si                                        inno di mameli goffredo mameli garibaldi marcia reale giovinezza italia italia v iii xiv xvi xvi xx xxi eni fiat alfa romeo lancia benetton olivetti gucci montedison ferrari pirelli new holland fiat nuovo pignone pirelli ansaldo ² ² oif   i azatliq himni tanış miña ğäziz ilem iñ ütken qılıçlarıñ ütken qaraşıñ da sineñ qolaçlıy ul cir şarın zatlı ellin tamırınnan üsep çıqqan ber aqlıq borınğıday köçle ruxlı qotlı bulsın azatlıq borınğıday köçle ruxlı qotlı bulsın azatlıq borınğıday köçle ruxlı qotlı bulsın azatlıq                     latvija latvijas republika ² fürstentum liechtenstein fstəntum liçtəntan ² s xvi xiv operettenbühne balzers operettenbühne vaduz u colo colere xviii xix xix xx romnia anton pann gheorghe ucenescu j c v ii vi vii vii ix ix x xiv xiv xx iv vi xi xii xiv xiii xviii xix xi xiv xi qín sh hung moldova xiv xvi xviii xviii principauté de monaco les révoires ward chemin des révoires ii ii ² ² polska rzeczpospolita polska polonia polska polonia republika rzeczpospolita ² ²                                              ² vii iii iv v xix ua ii slovensko slovensk republika a republika slovenija vi viii xiv xviii xix xix xii xii ive vsi narodi ki hrepéne doakat dan da koder sonce hodi prepir iz sveta bo pregnan da rojak prost bo vs ak ne vrag le sosed bo mejak da rojak prost bo vs ak ne vrag le sosed bo ne vrag le sosed bo mejak dr france preeren zdravljica stanko premrl imin bulsın dönya kötep yäşi torğan barça xalıq bulsın diep tırış xezmät quyğan millät kenä alıp betsen diep cirdä suğış härbarçağa bulsın irek yäşik kürşelärne doşman tügel dus iş kürep kürşelärne yaqın kürep republika hrvatska iv i lijepa naa domovino bezneñ güzäl watanıbız     okresy statutrní msto msto obec mstsk obvod mstsk st kde domov mj     x iii xi edward scissorhands co ix x xix xx xix xix xx xix xx xix ² vii x xi xv iv x v vi i ii i vii xiv vii ² iv x v vi i ii i vii xiv vii kyrgyz el gimny ak möngülüü aska yoolor talaalar               elibizdi zhany menen barabar            sansyz kyldym ala toosun mekendep        saktap kaldy bizdin ata babalar           chorus                                            algalaí ber kyrgyz el                              azattykty zholunda                            örkündöí ber ösö ber                          öz tagdyrdy koluda                         ² mdash mdash laquo raquo laquo raquo mdash ² ² ² ² ² ² mare adriatico jadransko morje jadransko more deti adriatik mare hadriaticum québec quebec ² gens du pays le temps qu on a pris pour dire je t aime c est le seul qui reste au bout de nos jours les vux que l on fait les fleurs que l on sme chacun les récolte en soi mme aux beaux jardin du temps qui court gens du pays c est votre tour  de vous laisser parler d amour gens du pays c est votre tour de vous laisser parler d amour le temps de s aimer le jour de le dire fond comme la neige aux doigts du printemps ftons de nos joies ftons de nos rires ces yeux o nos regards se mirent c est demain que j avais vingt ans chorus le ruisseau des jours aujourd hui s arrte et forme un étang ou chacun peut voir comme en un miroir l amour qu il reflte pour ces coeurs qui je souhaite le temps de vivre nos espoirs chorus zhnghu rénmín gnghégu     v       anna andrey qızı axmatova urıs şiğriätneñ kömeş ğasırı şağiräse urıs lirik ğöref ğädätlären däwam itterüçelärneñ berse lev gumilöv anası şağiräneñ yazmışı faciğäle bulğan ul üze sörgenlektä bulmasa da anıñ öç tuğanı ire böyek şağir n gumilev atıp üterelgän soñğı watandaşlı ire punin törmädä öç tapqır utırğan anda da ülgän ulı böyek tarixçı lev gumilöv yıl artıq törmädä utırğan tol xatınınıñ xäsräte axmatovanıñ iñ mäşhür äsärendä rekviem poemasında taswirlanğan axmatovanıñ änise borınğı tatar äxmät xanı näselennän çıqqan ätise qızına üz familiä astında äsärläre imzalarğa tıyğan şuña kürä yäş anna söygän äbiseneñ axmatova familiäsen alğan häm soñraq danlağan ern arya ² i xvii xviii  xix i viii vii ii ii i i i i ii iii ix x   sorud e melli e irn ostn ostnh markaz iii ² ² ² tat lat äfğänstan f nstn afğnistn afg oniston islom respublikasi c c c     c c              wilyat                                      a  brunei darussalam bukit pagon xvi   ² roosevelt nbc abc xuan syanfan noyäber ğinwar qıtaylı etnograf häm töbäk tarixçısı xuan syanfan yılnı noyaberendə guangxi gubernasını fusui yağında qusi awılında tua başlanğıç häm urta belemne awılında häm fusui da aldı dä urta belem mäktäpne beterde guangxi uqıtuçılar mäktäbendä belem ala pekin uqıtuçılar universitetında belem ala tokio uqıtuçılar universitetında belem ala yıdan guangxi universitetı professorı da sun yatsen universitetında uqıta guangxi universitetınıñ tel tarix geografiäse fakultetına professor bulıp urnaşa häm yılğa qädär şunda eşli da guangxi uqıtuçılar pedagojiendä uqıta xuan syanfan yılnıñ ğinwar wafat buldı bu urında ul yäştä ülä ² ² timor lorosae xvi xvi vii xvi chemi c xviii i brug yul zhuk yü xix bhu uttan bhots ant c p dary ye xazar ² s ² iv vi xviii xix xx ² xvi xix xx charles spencer charlie chaplin ² gallus gallus gallus gallus domesticus gallus domesticus i ii vi vi v v iv xvi xviii vit nam vit nam xiv m ayaz ishaki idilli xx xix azoos nitrogenium n l natronium natrium lithos li li t t li n li n liag lihg l kcl kmgcl ho kmg so cl ho kcamg so ho vii f cl br i at h r hr q chlorum vii no chlorine chloros s fluorum f vii phthoros caf xv fluo khf s bi sn ti w hg pb u v fe u al ni mg zn lf sf bromum vii bromos nabr kbr mgbr s p iodium i vii iodes ioeides s p astatium vii at ag au pt fes zns pbs hgs xix mgso magnium mgcl hg mgo mg n                                                                                                                         xlx xx x xii xvi xviii xix qässämän qässämän binnääziläätil maaiqäät wäddimaa iz zäkiyäti aahiräät wälbwnwwdil läämiaatil xaafiqäät filcibääliş şäämixaatiş şääxiqäät nänw wrnää fääyäätün äw määät nänw wrnää fääyäätün äw määät nänw wrnää fääyäätün äw määät nänw wrnää fääyäätün äw määät wä äqädnäl äzmä än täyäl cäza ir wä äqädnäl äzmä än täyäl cäza ir wä äqädnäl äzmä än täyäl cäza ir wä äqädnäl äzmä än täyäl cäza ir fäşhädw fäşhädw fäşhädw   madagasikara madagascar ² ² f republiek van suid afrika republic of south africa h h ²h d h t c hydrogenium h kingdom of swaziland umbuso weswatini xix ii lingua italiana e il libro məə la scuola libro libri scuola əə scuole əəə əəə noi andiamo a scuola əəə io torno da mosca il libro di mansur are ere ire arrivare ripetere dormire essere avere ² ii ii i xix xx     tat lat phsica o r r t m f mv m a  f   v  r f xx gsm torola dynatac x motorola dynatac ameritech mobile sms mms nokia samsung sony ericson filips lg motorolla audiovox just vertu apple just nokia vertu apple samsung sony ericson filips lg motorolla sms mms samsung nokia apple   therme  dynamis      xix k r q q c q r f q q f     c paraguay paraguype repblica del paraguay tet paragui b b repblica federativa do brasil ² joaquim osrio duque estrada francisco manuel da silva chile repblica de chile himno nacional de chile eusebio lillo ramon carnicer argentina repblica argentina    ²   ²               piruw piruw suyu xii xvi xii xvi                 ecuador repblica del ecuador          suriname republiek suriname guyane française guyana bolivia estado plurinacional de bolivia xiii xviii xvi venezuela v xix xx ² colombia repblica de colombia xvii xviii xx xx iv 
